Te Mārama ki te Papa Aukume o te Ao
Ko te aukume o te Ao, e mōhiotia ana ko te geomagnetism, he āhuatanga taiao kua roa nei e rangahauhia ana e te pūtaiao me te tautohetohehia ana mō ngā rautau. Ka tiaki tēnei aukume i tō tātou ao mai i ngā tūmomo tūponotanga o te wāhi, ka awe i te whakatere kararehe, ā, he mahi nui tana i roto i ngā tukanga whenua maha. Ka matapakihia e tēnei tuhinga te whakamāramatanga, te takenga mai, ngā āhuatanga, me te mahi nui o te aukume o te Ao i roto i ō tātou oranga.
He aha te Papa Aukume o Papatūānuku?
Ko te papa aukume o te Ao he āhuatanga ā-tinana e puta mai ana i te nekehanga o ngā konganuku wai i roto i te pūtake o waho o te Ao—ko te rino me te nikara te nuinga. Ka taea te whakaatu i tēnei papa mā ngā rārangi kaha aukume e puta mai ana i te pou tonga aukume (kei te raki ā-whenua) ka tomo ki te pou raki aukume (kei te tonga ā-whenua). He rite te papa aukume o te Ao ki te papa aukume i puta mai i tētahi aukume pae nui kei waenganui o te Ao, ahakoa he tino uaua ake te papa aukume o te Ao i te aukume pae noa iho.
Te Pūtake o te Papa Aukume o te Ao
I ahu mai te papa aukume o te Ao i tētahi dynamo geodynamic i roto i te pūtake o waho o te Ao. Ko te pūtake o waho o te Ao he konganuku wai, ko te rino me te nikara te nuinga, e rere ana, e whakawhiti ana nā ngā rerekētanga pāmahana me te tere hurihuri o te Ao . Ka puta he iahiko hiko kaha ka whakaputa i tētahi papa aukume mā roto i tētahi tikanga e mōhiotia ana ko te "ariā dynamo".
Anei tētahi whakamārama poto mō te tikanga:
1. Te whakawhiti wai: Te rere o te wai i roto i te pūtake o waho o te Ao nā ngā rerekētanga o te pāmahana me te pēhanga.
2. Te Hurihanga o Papatūānuku: Nā te nekehanga hurihuri o Papatūānuku ka puta he tauira porowhita matatini o tēnei rere.
3. Pānga Dynamo: Mā te whakakotahitanga o te rere o te wai me te hurihanga ka puta he iahiko e hanga ana i tētahi papa aukume.
Kāore tēnei papa aukume e pumau; ka rerekē haere i roto i ngā tauine wā mai i ētahi tau ki ngā miriona tau. Ko tētahi tauira o tētahi huringa nui ko te "hurihuri geomagnetic," te wāhi e whakawhiti ana ngā pou raki me ngā pou tonga aukume o te Ao. Ahakoa he onge, kua maha ngā wā kua puta tēnei i roto i te hītori o te Ao.
Ngā Āhuatanga o te Papa Aukume o te Ao
Kāore te papa aukume o te Ao i te ōrite. Ka rerekē te kaha me te ahunga o te papa aukume i runga i te wāhi kei runga i te mata o te Ao. He maha ngā wāhanga matua e whakaahua ana i te papa aukume o te Ao:
1. Te Kaha o te Papa Aukume: E ine ana i te kaha o te papa aukume i tētahi pūwāhi.
2. Te piko: Ko te koki i waenganui i te ahunga o ngā rārangi aukume me te mata o te whenua. I te ekueta aukume, ko te piko he 0°, i ngā pou aukume ia, ko te piko he ±90°.
3. Te hekenga: Ko te koki i waenganui i te raki aukume me te raki matawhenua.
Kei waenganui i te 25.000 me te 65.000 nanoteslas (nT) te kaha o te papa aukume i te mata o te Ao. Ko tēnei papa te mea tino kaha rawa atu i ngā pou, ā, ka ngoikore haere i te taha o te ekueta aukume.
Te Tūranga me ngā Painga o te Papa Aukume o te Ao
Te Parenga mai i ngā Hau Pūngao o te Rā
Ko tētahi o ngā mahi matua a te papa aukume o te Ao ko te tiaki i tō tātou ao mai i ngā matūriki utu e tukuna ana e te rā, e mōhiotia ana ko te hau rā. Ki te kore te papa aukume, ka tae tika atu te hau rā ki te āhuarangi o te Ao, ka whakangaro i te paparanga ozone, ā, ka nui ake te kino o ngā āhuatanga o te mata o te Ao mō te ora.
Ka taunekeneke te papa aukume o te Ao ki te hau o te rā, ka hangaia he aukume e mahi ana hei parepare nui. Ka panaia e tēnei aukume te nuinga o ngā matūriki utu mai i te rā, ka ārai i a rātou kia kaua e tae atu ki te āhuarangi o te Ao. Heoi, i ētahi wā ka mau ētahi matūriki utu i roto i ngā whitiki irahiko Van Allen, ka anga atu rānei ki ngā pou aukume, ka puta ai te aurora , ngā rama polar rānei.
Whakatere
Kua whakamahia te papa aukume o te Ao hei āwhina whakatere mō ngā mano tau. Ko ngā kāpehu aukume, e mahi ana i runga i te kaupapa o te papa aukume o te Ao, kua āwhina i ngā heramana ki te whakatere i ngā moana mō ngā rautau. Ahakoa kua kore e nui te hiranga o ngā kāpehu aukume mō te whakatere o ia rā e ngā hangarau hou pēnei i te GPS, kei te whai hua tonu i ngā wā ohorere, i ngā wā rānei kāore e wātea ana ngā tohu GPS.
Haunga te tangata, he maha ngā kararehe e whakamahi ana i te aukume o te Ao mō te whakatere. Hei tauira, ko ngā manu heke, ko ngā honu moana, me ētahi ika. Ko ngā tikanga e whakamahia ana e rātou hei kite i te aukume o te Ao kei te rangahauhia tonutia e te pūtaiao, engari he taunakitanga kei a rātou he okana, he pūtau rānei e aro ana ki ngā aukume.
Rangahau Matawhenua me te Whaipara Tangata
He nui hoki ngā kōrero a te papa aukume o te Ao mō ngā rangahau matawhenua me ngā rangahau whaipara tangata. Ka taea te whakamahi i ngā tauira papa aukume i tuhia i roto i ngā hanganga toka, e mōhiotia ana ko te paleomagnetism, hei hanga anō i te nekehanga o ngā pereti tectonic me te hītori geomagnetic o te Ao. Mā tēnei ka taea e ngā kaipūtaiao te mārama ki te nekehanga me te whakarerekētanga o ngā tūnga o ngā whenua i roto i ngā miriona tau. Kua āwhina hoki te paleomagnetism i te kitenga me te tūhuratanga o ngā rauemi kohuke.
Hangarau me te Ahumahi
I tēnei ao hangarau hou, ehara i te mea ko te aukume o te Ao anake te āwhina i te whakatere engari he pānga anō hoki ki ngā āhuatanga maha o te hangarau me te ahumahi. E whakamahia ana ngā pūnaha rangahau aukume whenua mō te tūhuratanga o ngā rauemi taiao pērā i te hinu me te hau māori. Hei tāpiri, ko ngā hangarau e whakawhirinaki ana ki ngā aukume whenua, pērā i ngā aukume ine, e whakamahia ana mō ngā momo tono mai i te tūhuratanga ātea ki te haumarutanga ā-motu.
Ngā Wero me ngā Take e Pā Ana
Ahakoa he maha ngā painga o te papa aukume o te Ao, he maha ngā wero me ngā raruraru e pā ana ki ngā huringa o te papa aukume. Ko tētahi āwangawanga nui ko te hekenga kua kitea i roto i te kaha o te papa aukume o te Ao i ngā tekau tau kua pahure ake nei. Mā tēnei hekenga ka nui ake te whakaraerae o te Ao ki te hau o te rā me te irahiko o te ao , ahakoa kei te tautohetia tonutia tōna pānga ki te ora i runga i te Ao.
He kaupapa rangahau nui hoki ngā hurihanga aukume whenua. Ahakoa e whakaatu ana ngā taunakitanga matawhenua kua maha ngā wā i puta ai ēnei hurihanga puta noa i te hītori o te Ao, kāore anō kia tino mārama te pānga ki te ao hou me te hangarau. E whakapono ana ētahi kaipūtaiao ka taea e ngā hurihanga aukume whenua te whakararuraru nui i ngā pūnaha whakawhitiwhiti kōrero me te whakatere e whakawhirinaki ana ki te papa aukume o te Ao.
Whakamutunga
He āhuatanga taiao matatini, he mea nui hoki te papa aukume o te Ao , e ahu mai ana i te nekehanga o te konganuku rewa i roto i te pūtake o waho o te Ao. He whānuitia ngā whakamahinga o te papa aukume o te Ao, mai i te tiaki i ngā hau o te rā ki te whakatere me te rangahau whenua, he mea nui te mahi a te papa aukume o te Ao i roto i ō tātou oranga. Ahakoa he wero me ngā take e pā ana ki ngā huringa o tēnei mara, mā te mārama ake ki tēnei āhuatanga ka āwhina i a tātou ki te aro atu ki ngā wero o te heke mai. Mā te rangahau pūtaiao tonu, ka taea e tātou te whakamahi tonu me te pupuri i te papa aukume o te Ao hei painga mō te ao katoa.
