Kuongorora kweFenomenological kwaEdmund Husserl
Edmund Husserl, muzivi wekuGermany akazvarwa muna 1859, anozivikanwa zvikuru sababa vezviitiko. Zviitiko pachazvo inzira yekufunga nezveuzivi inotsvaga kunzwisisa chimiro chezviitiko zvevanhu kubva pamaonero emunhu ari kuzvisangana nazvo. Zviitiko zvine chinangwa chekuburitsa pachena kukosha kwezviitiko nekubvisa zvese zvinofungidzirwa uye rusaruro runogona kudzikatidza kunzwisisa kwedu chokwadi.
Nhoroondo Yezvinhu Zvinoshamisa
Husserl akatanga basa rake redzidzo muzvidzidzo zvemasvomhu asati atendeukira kuhuzivi, achifemerwa nemabasa aFranz Brentano naCarl Stumpf. Husserl akatungamirirwa neprojekti yehuzivi yekuunza huzivi pahwaro hwesainzi, kana kuti hwakajeka uye hwakarongeka, kupfuura zvaifungwa kare. Husserl akatanga kubva mukutsoropodzwa kwepfungwa—maonero aienzanisa pfungwa nepfungwa—aaifunga kuti ane ngozi kuruzivo rwesainzi nekuti aikanganisa mutsetse uripo pakati pechokwadi chaicho nepfungwa dzemunhu.
Nzira yaHusserl yeFenomenological
Hwaro hwenzira yaHusserl yekufungidzira zvinhu inzira inozivikanwa se "epoché" kana kuti "kuderedzwa kwezvinhu zvinhu." Nzira iyi inosanganisira kumisa (kana kuderedza) kutonga nekufungidzira zvinopa ruzivo nezvezviitiko. Kuedza kuona zviitiko zvakananga "sezvazviri," usati wazvinyora, kutsanangura, kana kuzvidudzira, usati wasarudza.
Danho rekutanga mu epoché "kupatsanura" mafungiro ese pamusoro penyika. Izvi zvinovavarira kuisa fungidziro dzedu mumabhuraketi, zvichidzivirira kuti dzisapindire pakucherechedza kwakachena. Husserl akataura kuti kuziva nguva dzose kune gwara ("chinangwa"), kana kutarisa pane chimwe chinhu. Chiito chega chega chekuziva, akadaro, kuziva chimwe chinhu—chingave chinhu chemuviri, pfungwa, kana mamiriro emanzwiro.
Tevere kunouya danho rekudzikisa, patinoedza kuwana chinangwa chechiitiko chiripo. Husserl akataura kuti kuburikidza nekufungisisa kwakadzama nekucherechedza, tinogona kusvika pakunzwisisa kwakakosha maererano nechimiro chakakosha chechiitiko chinoshamisa.
Chinangwa: Chinangwa Chekuziva
Chimwe chezvinhu zvikuru zvakapihwa naHusserl muzviitiko zvezviitiko ipfungwa ye "chinangwa." Chinangwa chinoreva kuti pfungwa dzese dzakanangidzirwa kune chimwe chinhu—hapana chinhu chinonzi 'kusava nechinhu' kana kuti kusapindira. Semuenzaniso, kana mumwe munhu achifunga nezvemuti, pfungwa yake inogara iri pamusoro pemuti, kwete kungonzwa kana kufunga kusina chinhu.
Anotsanangura zvikamu zviviri zvikuru zvechinangwa: "noesis" uye "noema." Noesis chikamu chepfungwa chechiitiko—chiito chepfungwa pachacho, senge kufunga, kunzwa, kana kufungidzira. Noema, kune rumwe rutivi, zviri mukati mechiitiko—chinofungwa kana kunzwiwa, chiso chechinhu chiripo mupfungwa dzedu.
Patinoona chinhu, semuenzaniso muti, maitiro e noesis anosanganisira chiito che "kuona," nepo noema iri "muti" pachayo sezviri mukati mechiitiko chekuona. Zvinhu zviviri izvi zvinoshanda pamwe chete kuti zviumbe ruzivo rwese runoshamisa.
Husserl's Transcendental Phenomenology
Mukuenderera mberi, Husserl akatanga pfungwa ye "transcendental ego." Iyi ego ndiyo chinhu chakakosha uye chepasi rose chekuziva—kwete ego chaiyo inofunga kana kunzwa panguva ino. Ego yepasi rose ndiyo hwaro hwezviitiko zvese zvemunhu. Nekufumura ego yepasi rose, Husserl akatsvaga kuziva mativi ese epasi rose uye hunhu hwakakosha hwekuziva pachako.
Kukosha kwaHusserl kuFilosofi nedzimwe Sainzi
Husserl akabatsira zvikuru pauzivi hwemazuva ano nedzimwe nzvimbo dzakasiyana-siyana, kusanganisira zvepfungwa, zvemagariro evanhu, uye zvetsika.
Semuenzaniso, mune zvepfungwa, nzira yekuongorora zvinhu inoshandiswa kunzwisisa ruzivo rwemurwere rwuripo pasina kurwukanganisa kuburikidza nepfungwa dzisina basa. Carl Rogers, mumwe wevakatanga kurapa kwevanhu, akawana kurudziro kubva kunheyo dzekuongorora zvinhu kuti aise ruzivo rwemunhu pachake pakati penzira yake yekurapa.
Muzvemagariro evanhu, mafambiro ezvinhu akapesvedzera Alfred Schutz , zvichikonzera kukura kwe "mafambiro ezvinhu munharaunda." Schutz akasimbisa kuti maumbirwo ezvinoreva munyika yemagariro evanhu anovakwa kuburikidza neruzivo rwevanhu pamwe nekutaurirana kwezuva nezuva.
Kutsoropodzwa uye Kukakavadzana
Pasinei nerubatsiro rwaHusserl rwakaita, fungidziro yake haina vanhu vanoitsoropodza. Vamwe vazivi, kusanganisira mudzidzi wake nemutsoropodzi Martin Heidegger , vanoti maitiro aHusserl, ayo anonyanya kutarisa pakuongorora pfungwa, anovharira kunzwisisa kwevanhu kwekubatana kwavo nenyika chaiyo. Heidegger akataura kuti kuvapo kwevanhu hakugone kunzwisiswa senyaya inofungisisa zvinhu, asi se "Dasein" iri munyika nenzira yakazara uye iri mumamiriro ezvinhu.
Pamusoro pezvo, vamwe vatsoropodzi vanoti nzira dzaHusserl dzekuderedza zvinhu (epoché uye transcendental reduction) hadzina kushanda uye dzakaoma kwazvo kushandisa nguva dzose mukuferefeta kwezvinhu kwezuva nezuva.
Mhedziso
Edmund Husserl akasiya nhaka yakakura kune vazivi, achivhura musuwo wenzira itsva dzekunzwisisa ruzivo rwevanhu. Kuburikidza nezviitiko, Husserl anotikoka kuti tidzokere ku "zvinhu pachazvo" - kuti tizvione uye tizvione pasina sefa yefungidziro dzakarerekera. Nekuongorora chimiro chezviitiko zvemunhu uye kuratidza kuti pfungwa dzinoshanda sei nenyika yadzo, zviitiko zvaHusserl zvinopa nzwisiso yakadzama pamusoro pehunhu hwekuvapo kwevanhu.
Kunyange hazvo kushoropodzwa nekukakavadzana zvichiri kuenderera mberi pamwe chete nenhaka yake yehuzivi, mipiro yaHusserl ichiri kukosha kuhuzivi hwemazuva ano uye yakapesvedzera mamwe mativi mazhinji, ichigadzira nzira yekunzwisisa kwakadzama kwemaonero, kuziva, uye nyika yatinogara mairi. Zviitiko zvatakadzidza kubva kuhuzivi hwaHusserl zvichiri nyaya dzakakosha dzekukurukurirana mukuvandudza nzira dzesainzi uye nzira itsva muvanhu nhasi.
