Dzidziso yaAlfred Schutz yeFenomenological
Alfred Schutz (1899–1959) anozivikanwa semumwe wevanhu vakakosha vanobatanidza uzivi hwezviitiko zvehupenyu hwevanhu nesainzi yemagariro evanhu, kunyanya sociology. Kunyange hazvo zviitiko zveEdmund Husserl zvainyanya kutarisa pachimiro chepfungwa uye kuti zvinhu zvinoonekwa sei muzviitiko, Schutz akaunza nzira iyi muhupenyu hwemazuva ese hwemagariro evanhu. Kuna Schutz, chokwadi chemagariro evanhu hachisi chinhu "chinongovapo" kunze kwevanhu, asi chakaumbwa, chinorarama, uye chinopihwa zvinoreva kuburikidza nepfungwa nekudyidzana. Nokudaro, dzidziso yezviitiko zvehupenyu yaSchutz inowanzonzwisiswa sekuyedza kutsanangura kuti vanhu vanonzwisisa sei nyika yemagariro evanhu uye vanoita sei mairi zvichibva pane zvavanovaka.
Mavambo uye Pesvedzero Yepfungwa
Schutz akaberekerwa muAustria uye akapesvedzerwa zvakanyanya nemafambiro maviri makuru: Husserl's phenomenology uye Max Weber's interpretive sociology. Kubva kuna Husserl, Schutz akatanga kutarisa pane zvakaitika kumunhu uyu, chinangwa (kuziva nguva dzose "kuenda kune chimwe chinhu"), uye maitiro anoita nyika sechinhu chine zvazvinoreva. Kubva kuna Weber, akatanga pfungwa ye verstehen - kunzwisisa kwekunzwisisa kwezviito zvevanhu. Schutz akazobatanidza zviviri izvi: chiito chevanhu chinogona kunzwisiswa chete kana vaongorori vakabata zvinorehwa nepfungwa dzavo izvo vatambi vane muhupenyu hwavo hwezuva nezuva.
Saka, fungidziro yaSchutz inogona kuonekwa se "fungidziro yezvemagariro evanhu": chinangwa chayo hachisi kungoziva munhu mumwe chete muchidimbu, asi kuziva kwevanhu vanogara nevamwe, vachigovana zviratidzo, mutauro, tsika, uye tsika dzevanhu.
Nyika yeHupenyu (Lebenswelt) uye Chokwadi cheZuva Nezuva
Pfungwa huru mubasa raSchutz inyika yehupenyu (Lebenswelt), nyika yatinoona seyakajairika, iripo "muzvarirwo," uye inoshanda sehwaro hwemabasa edu ezuva nezuva. Munyika yehupenyu, vanhu havawanzo bvunza zvese nepfungwa. Tinoita mabasa edu: kushanda, kudzidza, kutenga, kutaura nevamwe, kuongorora mamiriro ezvinhu, uye kuita sarudzo zvichibva pakunzwisisa kunoshanda.
Sekureva kwaSchutz, nyika yehupenyu inotorwa seyechokwadi. Semuenzaniso, kana munhu akatasva zvifambiso zveveruzhinji, kazhinji haafungizve nezvemitemo yese yemagariro evanhu. "Vanoziva" maitiro: kumira mumutsara, kubhadhara, kuwana chigaro, kana kukumbira mvumo. Ruzivo urwu haruwanzoonekwa pachena, asi runoshanda senzvimbo inobvumidza chiito kuitika.
Kupindirana kwemaonero: Zvinoreva Zvakafanana
Kunyange hazvo fenomenology ichiwanzotsoropodzwa nekuda kwekuzvifunga zvakanyanya, Schutz anoti ruzivo rwevanhu runogara ruripo mukati mehurongwa hwe intersubjectivity, nyika ine zvinoreva zvinogovaniswa nevamwe. Tinonzwisisa kutaura, masaini, kana tsika nekuti tinogara munharaunda dzine ruzivo netsika zvakafanana kana kuti dzinogovana.
Kupindirana kwemaonero evanhu kunoita kuti kutaurirana uye kubatanidza zviito zviitike. Kana mumwe munhu akati, "Ndapota vharai musuwo," vamwe vanonzwisisa zvazvinoreva, kwete kungoti manzwi emashoko acho chete. Kunzwisisa uku kunoitika nekuti mutauro nemamiriro ezvinhu evanhu zvinopa chimiro chakafanana chezvinoreva. Mukuona kwaSchutz, nzanga inoshanda nekuti vanhu vane kugona kufunga kuti vamwe vanodudzira nyika nenzira imwecheteyo.
Ruzivo uye Kufananidza
Chimwe chezvipo zvikuru zvaSchutz chaive pfungwa yeruzivo rwakawanda, muunganidzwa wezviitiko, ruzivo, tsika, uye zvikamu zvinoshanda izvo munhu anazvo uye zvaanoshandisa kunzwisisa mamiriro ezvinhu. Ruzivo urwu haruna kuvakwa rwuri rwoga; runopfuudzwa kuburikidza nemhuri, dzidzo, midhiya, tsika, uye kutaurirana kwevanhu.
Ruzivo rwedu runoshanda kuburikidza nekuenzanisa, maitiro ekuisa vanhu, zviitiko, kana zviito mu "marudzi" anotibatsira kufamba muhupenyu hwevanhu. Semuenzaniso, tine zviratidzo zve "mudzidzisi," "chiremba," "mupurisa," "mutengi," kana "shamwari yepedyo." Zviratidzo zvinotibatsira kufanotaura maitiro uye zvekutarisira kubva kune vamwe. Zvisinei, zviratidzo zvinogonawo kuva manyuko epfungwa dzakafanana kana zvikabatwa zvakasimba.
Nekufananidza, nyika yemagariro evanhu inova yakarongeka uye inofanotaurwa. Hatifanirwe kuvaka kunzwisisa kwedu kubva pakutanga pese patinosangana nemunhu mutsva, nekuti tinoshandisa zvikamu zvekare nezviitiko se "mepu" yekutanga.
Zvinangwa Zvechiito: "Nekuti Zvinangwa" uye "Zvinangwa Zvakarongwa"
Schutz anosiyanisawo mhando mbiri dzezvikonzero muzviito zvevanhu:
1. Chinangwa che "nekuda" (chinangwa che "weil"): chikonzero chakavakirwa pane zvakaitika kare, zvakaitika kare, kana mamiriro ezvinhu anoumba munhu. Izvi zvinotsanangura zviito nekutarisa mamiriro ake ezvinhu. Semuenzaniso, mumwe munhu anosarudza kuramba akanyarara pamusangano "nekuda" kuti akambonyadziswa paakataura.
2. Chinangwa "mu-order-to" (um-zu-Motive): zvinangwa zvinofanirwa kuzadzikiswa mune ramangwana. Chinotsanangura chiito sechinhu chakatungamirirwa. Semuenzaniso, mumwe munhu anodzidza nesimba kuti apase bvunzo uye awane basa.
Musiyano uyu wakakosha nekuti zviito zvevanhu hazvingonzwisiswi chete maererano nezvikonzero zvekunze nemigumisiro. Mabasa zviito zvine musoro, uye zvinoreva izvozvo zvinowanzoenderana nezvinangwa zvemutambi, zvirongwa, uye dudziro yemamiriro ezvinhu.
Chikamu cheNguva neKuziva muZviitiko Zvevanhu
Kuna Schutz, ruzivo rwevanhu runogara rwakabatana nenguva. Tinodudzira zviitiko zviripo nekutaura nezvezvakaitika kare (zviitiko zvakachengetwa sezviyeuchidzo) uye remangwana (tariro, zvirongwa, uye mikana). Nokudaro, chiito chemagariro evanhu chine chimiro chenguva: munhu anodudzira mamiriro ezvinhu, anofunga nezvezvinogoneka, uye obva aita chimwe chinhu.
Muhupenyu hwezuva nezuva, vanhu havawanzo fungisisa zvakadzama, asi vanovimba ne "pfungwa dzinoshanda" dzinogara dzichironga zviitiko zvenguva pfupi. Izvi zvinobatsira kutsanangura kuti nei vanhu vaviri vachigona kupa zvinoreva zvakasiyana kuchiitiko chimwe chete: mumwe nemumwe wavo anounza mamiriro akasiyana ezviitiko uye mafambiro eramangwana.
Hukama Hwevanhu: "Isu" uye "Ivo"
Schutz anotaurawo nezvekuti kuva pedyo nehukama kunokanganisa sei kunzwisisa kwatinoita vamwe. Muhukama hwakananga, hwepedyo, zvinoreva zvinogona kuvakwa zvakanyanya nekuda kwekudyidzana kakawanda, ruzivo rwakagovaniswa, uye kujairana. Izvi zvinowanzonzi "isu" (hukama hwedu). Kusiyana neizvi, nevamwe vari kure kana kuti vasingazivikanwe nesu (hukama hwavo), tinowanzovimba nezviratidzo zvakajairika, zvisina tsananguro yakawanda.
Semuenzaniso, tinonzwisisa shamwari kuburikidza nezviitiko chaizvo uye hurukuro dzakadzama, asi tinonzwisisa "vashandi vebasa" kana "vanhu vari mumugwagwa" zvakanyanya kuburikidza nemapoka evanhu aripo. Musiyano uyu unoratidza kuti kunzwisisana kwevanhu kuripo pamatanho akasiyana-siyana, kubva pamunhu kusvika kune asingazivikanwe.
Zvinorehwa Nemaitiro muSainzi Yemagariro Evanhu
Kufenomenology kwaSchutz kwakabatsira zvikuru panzira dzekutsvagisa dzemhando yepamusoro, kunyanya nzira dzekududzira dzakadai se ethnomethodology uye symbolic interactionism. Mukutsvagisa kwake, Schutz akakurudzira masayendisiti ezvemagariro evanhu kuti:
– Kunzwisisa zviito zvevanhu kubva pamaonero emutambi (zvinoreva munhu).
- Kutsvaga ruzivo, maitiro, uye mashandisirwo anoshandiswa nevatambi.
- Ziva kuti chokwadi chemagariro evanhu chinovakwa kuburikidza nekududzira pakati pezvinhu, kwete kungotaura chokwadi chechokwadi chete.
Saka, kubvunzurudza kwakadzama, kutarisa kwevatori vechikamu, uye ongororo yezviitiko zvehupenyu zvinowanzoonekwa sezvinoenderana nepfungwa yezviitiko zvaSchutz. Vaongorori havangounganidzi ruzivo rwemaitiro chete asiwo vanoedza kubata "nyika yezvazvinoreva" iyo iri pasi pemaitiro iwayo.
Kutsoropodzwa uye Kukosha Kwemazuva Ano
Pasinei nepesvedzero yayo, dzidziso yaSchutz yakatsoropodzwawo. Vamwe vanoti maitiro ake anonyanya kusimbisa zvinoreva munhu pachake uye maitiro ezuva nezuva, nokudaro achisimbisa maumbirwo esimba, kusawirirana, kana kusaenzana kwevanhu kunoumba ruzivo. Zvisinei, vazhinji vanofunga vakazogadzira nzira yezviitiko kuti isanganise zviyero zvesimba nemasangano.
Mumamiriro ezvinhu emazuva ano—semuenzaniso, pasocial media—pfungwa dzaSchutz dzinoramba dzichikosha. Kutaurirana kwedhijitari kunoratidza kuti typifications dzinokurumidza sei kuumbwa, kuti ruzivo runoumbwa sei nealgorithms nenharaunda dzepamhepo, uye kuti intersubjectivity inoshanda sei munzvimbo dzisingawanzo tarisana. Zviitiko zvakaita se "online identity," "comment culture," uye "virality" zvinogona kuongororwa senzira dzekugadzira zvinoreva muhupenyu hutsva.
Penutup
Dzidziso yaAlfred Schutz yezviitiko zvehupenyu inoisa zvinoreva pakati pekuongorora hupenyu hwevanhu. Anoratidza kuti nzanga yakavakwa kubva muzviito zvinonzwisiswa uye zvinotsanangurwa nevatambi vari munyika yehupenyu inoonekwa seyakasikwa. Kuburikidza nepfungwa dzehupenyu, intersubjectivity, ruzivo, typification, uye zvinangwa zvekuita, Schutz anopa maturusi ekunzwisisa kuti chokwadi chemagariro evanhu "chinogadzirwa" sei zuva rega rega kuburikidza nekududzira nekudyidzana. Kune sainzi yemagariro evanhu, mupiro waSchutz hausi pfungwa chete asiwo nzira yemaitiro: kunzwisisa vanhu nekusvika panzira dzavo dzekududzira nyika.
