Tsananguro Pfupi yeAstrophysics Physics
Astrophysics ibazi refizikisi rinoongorora zvisikwa zvose, kubva kunyeredzi kusvika kumapoka enyeredzi uye kupfuura kusvika kuzviitiko zvakakura kwazvo zvemuchadenga. Chaizvoizvo, astrophysics inoedza kunzwisisa mitemo yefizikisi inoshanda kunze kwePasi uye inoreva kushandiswa kwemitemo yekare neyemazuva ano yefizikisi kunzwisisa zvinhu zvemuchadenga nezviitiko. Muchinyorwa chino, tichaongorora dzimwe pfungwa huru mufizikisi yemuchadenga, kubva pazviri zvekutanga kusvika kune zvimwe zviitiko zvakaoma kunzwisisa.
1. Nyeredzi nekushanduka kwadzo
Nyeredzi ndeimwe yezvikamu zvakakosha zvepasi rose. Idzi ibhora rinopisa regasi rinoburitsa mwaranzi kuburikidza nekusanganiswa kwenyukireya mumoyo madzo. Nyeredzi dzinoumbwa kubva mumakore emamorekuru anodonha pasi pesimba rawo. Makore aya paanodonha, anotanga kutenderera nekupisa, zvichizopedzisira zvaita protostar. Kana tembiricha nekumanikidzwa kuri pakati pemoyo weprotostar zvakwira zvakakwana, kusanganiswa kwenyukireya kunotanga, zvichigadzira simba rinoita kuti nyeredzi ipenye.
Nyeredzi dzinopinda muzvikamu zvakasiyana-siyana zvekushanduka-shanduka muhupenyu hwadzo hwese, izvo zvinoenderana zvakanyanya nehuremu hwadzo hwekutanga. Nyeredzi dzine huremu hushoma seZuva redu dzinopedza hupenyu hwadzo hwakawanda muchikamu chikuru chekutevera, uko hydrogen iri pakati penyeredzi inoshandurwa kuita helium. Kana hydrogen iri pakati penyeredzi yapera, nyeredzi inokura kuita giant dzvuku, pakupedzisira ichibvisa zvidimbu zvayo zvekunze uye yozopinda muchikamu chayo chekupedzisira se dwarf chena.
Kune rumwe rutivi, nyeredzi dzine huremu hwakakura dzinoshanduka zvinoshamisa. Mushure mechikamu chikuru chekutevera, nyeredzi idzi dzinogona kupfuura muzvikamu zvakati wandei zvekubatana, dzichigadzira zvinhu zvinorema kusvika kusimbi. Pakupedzisira, nyeredzi dzine huremu hwakakura dzinogona kuputika mu supernovae, zvichisiya musimboti unogona kuva nyeredzi ye neutron kana kutoita buri dema kana huremu hwayo hwakakura zvakakwana.
2. Buri Dema
Maburi matema ndeimwe yezvinhu zvisinganzwisisike uye zvinonakidza mufizikisi yemuchadenga. Anoumbwa kana nyeredzi ine huremu hwakawanda yadonha pasi pesimba rayo regiravhiti mushure mekuputika kwesupernova. Buri dema rine simba guru regiravhiti zvekuti hapana, kunyangwe chiedza, chinogona kubuda.
Buri dema rine zvikamu zviviri zvikuru: hunhu hwechinhu chimwe chete nehorizon yechiitiko. Hunhu hwechinhu chimwe chete inzvimbo iyo hunhu hwechinhu hunoungana uye hunosangana muspacetime . Horizon yechiitiko ndiyo muganhu wakakomberedza hunhu hwechinhu chimwe chete iyo pasina ruzivo, kusanganisira chiedza, runogona kubuda.
Tsvagiridzo pamusoro pemaburi matema inosanganisira dzidziso yaAlbert Einstein yehukama uye mhedzisiro yesimba guru regiravhiti panzvimbo nenguva. Chimwe chinhu chinonakidza pamusoro pemaburi matema iHawking radiation, iyo inofanotaura kuti maburi matema anogona kupwanyika ega kuburikidza nekubuda kwezvikamu zvepasi peatomu.
3. MaGalaxies uye Maumbirwo eNyika
Magalaksi iboka guru renyeredzi, gasi, guruva, nezvinhu zvakasviba zvakabatana negiravhiti. Nyika yese ine magiraksi akawanda, anogona kupatsanurwa mumhando dzakasiyana-siyana, dzakadai semagiraksi anotenderera, akatenderera, uye asina kurongeka. Magiraksi anotenderera, seMilky Way yedu, ane maoko anotenderera anobva pakati, nepo magiraksi anotenderera kana kuti akatenderera uye kazhinji haana chimiro chakasiyana.
MaGalaxies haasi zvinhu zvisingachinji; anogona kudyidzana uye kuroverana, zvichikonzera zviitiko zvinonakidza zvakaita sekubatana kwemagalaxies zvinogona kukanganisa chimiro chavo nekushanduka-shanduka kwavo. Magalaxies muunganidzwa wemagalaxies akawanda akabatana pamwe chete negiravhiti, achiumba masuperclusters makuru.
4. Kuratidzwa kweMwaranzi yeCosmic
Mwaranzi yemuchadenga (CMB) ndeimwe yezvakawanikwa zvakakosha muastrophysics yemazuva ano. Ndiwo mwaranzi yakasara mushure meBig Bang, kutanga kwepasirese. CMB inotonga huwandu hwema microwave wavelength uye inopa zviratidzo zvakakosha nezvemamiriro ekutanga epasirese.
Kuwanikwa nekudzidza kweCMB kwakapa rutsigiro rwakasimba rweBig Bang model. Kuchinja kudiki muCMB kunoratidza kupararira kwezvinhu zvepakutanga muchadenga, izvo zvakazobva zvaita kuti pave nezvivako zvatinoona nhasi, kusanganisira magalaxy nemagalaxy clusters.
5. Simba Rima uye Rima Rima
Zvimwe zvikamu zviviri zvakakosha zvemuchadenga iDark Energy neDark Matter. Simba rerima rinofungidzirwa kuti ndiro rinokonzeresa kukurumidza kukuru kwekukura kwemuchadenga. Kunyangwe tisati tanzwisisa zvizere kuti simba rerima chii, kucherechedza kwe supernovae dziri kure kunoratidza kuti kuwedzera kwemuchadenga kuri kukurumidza, kwete kunonoka.
Kune rumwe rutivi, rima chinhu chisingaburitse, chinotora, kana kuratidza chiedza, zvichiita kuti zviome kuona neteresikopu dzemazuva ano. Zvisinei, kuvapo kwaro kunofungidzirwa kuburikidza nemhedzisiro yaro yekukwevera zvinhu zvinoonekwa, senge magalaxy nemagalaxy clusters. Semuenzaniso, kutenderera kwemagalaxy kunoratidza kuti kune huremu hwakawanda kupfuura hwatinogona kuona zvakananga. Dark matter inofungidzirwa kuti inoumba inenge 27% yezvinhu zvese nesimba riri muchadenga, nepo rima simba richiita inenge 68%, uye zvinhu zvakajairika zvinongoita 5%.
Mhedziso
Astrophysics inzvimbo yakakura uye yakadzama, inosanganisira dzidziso dzinotangira padiki, dzakadai sezvikamu zvepasi, kusvika pahukuru, chimiro chemuchadenga pachawo. Kubva kunyeredzi kusvika kumaburi matema, mwaranzi yemuchadenga, simba rerima, uye zvinhu zvakasviba, hupamhi nehukuru hweruzivo rwunovavarirwa nefizikisi yemuchadenga zvinoshamisa.
Nekufambira mberi kwetekinoroji uye kucherechedza kuri kuramba kuchiwedzera, fizikisi yemuchadenga iri kuramba ichifambira mberi, ichitiswededza padyo nekunzwisisa kwakadzama kwenyika, ichipa mhinduro kumibvunzo inokosha nezvekwakabva uye mugumo wayo. Kuburikidza nekutsvaga uku, hatingodzidzi nezvezvinhu nezviitiko zviri kunze kwePasi chete asiwo tinowana ruzivo rutsva mumitemo mikuru yefizikisi inodzora nyika yese.
Pasinei nematambudziko nematambudziko ari kusangana nawo, fizikisi yezvemuchadenga ichiri imwe yenzvimbo dzinonakidza zvikuru dzesainzi uye izere nezvinhu zvinoshamisa zvakawanikwa zvichiramba zvichikurudzira kuda kuziva uye kukurudzira zvizvarwa zvitsva zvemasayendisiti kuti vaongorore zvakadzama zvakavanzika zvemuchadenga.