Kupu Whakataki Ko te kaha aukume tētahi o ngā kaha matua o te ahupūngao e pā ana ki ngā matūriki utu e neke ana i roto i te papa aukume. He maha ngā whakamahinga o te kaupapa o te kaha aukume i roto i te oranga o ia rā me ngā hangarau hou. Mai i ngā motuka hiko ki ngā hangarau hauora pēnei i te MRI, he mahi nui te kaha aukume i roto i te maha o ngā taputapu me ngā pūnaha e whakamahia ana e tātou. Tuhinga… Pānuihia atu
Te Mana Aukume Kupu Whakataki Ko te mana aukume tētahi whakaaturanga o te taunekeneke aukume e puta ana ina neke ngā matūriki kua utua i roto i tētahi papa aukume. Ko tēnei mana te pūtake o ngā āhuatanga taiao me ngā āhuatanga hangarau maha, mai i ngā kāpehu māmā ki ngā motuka hiko uaua. Ka arotakehia e tēnei tuhinga te ariā taketake i muri i te mana aukume, ngā ture e whakahaere ana i a ia, me ngā momo… Pānuihia atu
Ture a Ampère Kupu Whakataki Ko te Ture a Ampère tētahi o ngā ture matua o te aukumetanga hiko e hono ana i ngā papa aukume me ngā iahiko. I tuatahitia tēnei e te tohunga ahupūngao Wīwī a André-Marie Ampère i te tīmatanga o te rautau 19. Mā te Ture a Ampère ka whakaratohia he huarahi huatau, whai hua hoki hei tatau i ngā papa aukume huri noa i ngā iahiko i roto i ngā momo whirihoranga, inā koa i ngā wā... Pānuihia atu
Ture Biot-Savart Kupu Whakataki Ko te Ture Biot-Savart tētahi o ngā ture matua o te hiko aukume, e whakamārama ana i te whakaputanga o ngā papa aukume e ngā iahiko. I tapaina i muri i ngā tohunga ahupūngao Wīwī a Jean-Baptiste Biot rāua ko Félix Savart, nā rāua i whakatakoto tuatahi tēnei whanaungatanga i te tīmatanga o te rautau 19. Mā te Ture Biot-Savart ka whakaratohia he pūtake ariā nui mō te mārama me te tatau i ngā papa aukume… Pānuihia atu
Ngā Papa Aukume huri noa i ngā Ia Hiko Kupu Whakataki He āhuatanga taiao te papa aukume e puta ana i te taha o ngā ia hiko. Ina rere te ia hiko i roto i tētahi kaiārahi, ka hangaia he papa aukume huri noa i a ia. I kitea tuatahitia tēnei āhuatanga e Hans Christian Ørsted i te tau 1820. I kitea e Ørsted ka piko te ngira kāpehu ina whakatakotoria ki te taha o tētahi waea e… Pānuihia atu
Whakamāoritanga Pāngarau: Ko te whakamāoritanga i roto i te pāngarau he panonitanga ā-ira e pā ana ki te nekehanga o tētahi āhua, o tētahi mea rānei mai i tētahi tūranga ki tētahi atu, me te kore e whakarerekē i tōna āhua, tōna rahi, tōna aronga rānei. Ka tutuki tēnei nekehanga mā te neke i ia pūwāhi o te mea ki tētahi tawhiti motuhake me tētahi ahunga motuhake. Ko te whakamāoritanga he ariā taketake i roto i te ā-ira me ngā tono whānui… Pānuihia atu
Ngā Pātai Tauira me te Kōrero mō te Pūmau Taurite Whakataki Ka matapakihia e tēnei tuhinga, ka whakaratohia hoki ngā pātai tauira e pā ana ki te pūmau taurite, he ariā nui i roto i te matū. Ko te pūmau taurite (K) he tawhā e whakaahua ana i te tūranga taurite o tētahi tauhohenga matū i raro i ētahi āhuatanga. Ka whakamahia te K hei mārama ki te tawhiti o te ahunga whakamua o tētahi tauhohenga i mua i te taenga ki te taurite. Ina tae te tauhohenga ki te taurite, … Pānuihia atu
He āhuatanga taiao nui te papa aukume o te Ao e pā ana ki ngā āhuatanga maha o te ora i runga i tō tātou ao. Kua whakamahia e te tangata tēnei papa aukume mai i ngā wā onamata mō te whakatere, mā te whakamahi i ngā kāpehu. Ka tūhuratia e tēnei tuhinga te papa aukume o te Ao, tōna hanganga, tōna pānga ki te ora, me te hītori me ngā mātāpono mahi o ngā kāpehu. … Pānuihia atu
Ngā Pūngahiko: Ngā Wāhanga Hiko Matua Ko ngā pūngahiko tētahi o ngā wāhanga hiko tino nui, ā, e whakamahia pinepinetia ana i roto i ngā momo ara iahiko hiko. Ko tā rātou mahi matua he penapena me te tuku i te pūngao hiko. Ka matapakihia e tēnei tuhinga te whakamāramatanga o ngā pūngahiko, ō rātou momo, ngā mātāpono mahi, ngā āhuatanga, me ngā tono i roto i te oranga o ia rā. Te Mārama ki ngā Pūngahiko Ko ngā pūngahiko, e mōhiotia ana ko ngā kaiwhakapūmau, he wāhanga hiko kore e… Pānuihia atu
Pūngao Pūmanawa Hiko me te Pūngao Pūmanawa Hiko Ko te pūngao pūmanawa hiko me te pūmanawa hiko he ariā matua i roto i te ahupūngao e whakaahua ana i te taunekeneke o ngā utu hiko i roto i te papa hiko. He mea nui te mahi a ngā mea e rua i roto i ngā tono hangarau hou, mai i te hikohiko ki ngā mīhini hiko. Ka matapakihia e tēnei tuhinga ngā whakamāramatanga, ngā tātai, me ngā tono o te pūngao pūmanawa hiko me te pūmanawa hiko. Whakamāramatanga… Pānuihia atu