Ngā tuhinga ahupūngao mō ngā āhuatanga taiao me ērā atu mea e pā ana ki te ahupūngao.
Ngā Tātai mō te Au Hiko me te Ātete Ko te au hiko te rere o te utu hiko mā roto i tētahi kaiārahi, pērā i te waea, i puta mai i te rerekētanga o te pūmanawa hiko. Ko te ātete he wāhanga hiko e whakamahia ana hei whakawhāiti, hei whakahaere rānei i te au hiko i roto i tētahi ara iahiko. He mea nui te mārama ki te au hiko me te ātete i roto i te hangarau hiko me te hangarau hiko. Ka matapakihia e tēnei tuhinga ngā ariā taketake… Pānuihia atu
Te Tātai Pānga Doppler Ko te Pānga Doppler he āhuatanga e puta ana ina huri te auau o te ngaru e whiwhihia ana e te kaimātakitaki nā te nekehanga o te pūtake ngaru me te kaimātakitaki e pā ana ki a rātou anō. I whakaahuahia tuatahitia tēnei āhuatanga e te tohunga ahupūngao Austrian, a Christian Doppler, i te tau 1842. Ka taea te kite i tēnei pānga i roto i ngā horopaki maha, pērā i te tangi o te haruru o te waka tūroro… Pānuihia atu
Te Mātāpono o Pango Ko te Mātāpono o Pango he ariā taketake i roto i te ahupūngao e pā ana ki te whakawhiti wera. Nā Joseph Black, he tohunga ahupūngao me te matū Kōtimana o te rautau 18 i whakauru mai. He mea nui kia mārama ai ki te whakawhiti wera mai i tētahi mea ki tētahi atu, ā, he whānuitia ngā tono i roto i ngā momo mara, mai i... Pānuihia atu
Te Ture a Hooke Ko te Ture a Hooke tētahi o ngā ture matua o te ahupūngao e whakaahua ana i te whanaungatanga i waenga i te kaha e pā ana ki tētahi mea pīwariwari me te āhua rerekē e puta mai ana. I tapaina te ture i muri i tōna kaiwhakakite, a Robert Hooke, he tohunga ahupūngao Ingarihi me te tohunga pāngarau o te rautau 17. He mahi nui tā te Ture a Hooke i roto i ngā momo mara pūtaiao… Pānuihia atu
Tātai Pūngao Raupapa: Ko te pūngao he wāhanga hiko kore e rongoa ana i te pūngao i roto i te mara hiko mā te kohikohi i te kore taurite o roto o te utu hiko. He whānuitia te whakamahinga o ngā pūngao i roto i ngā momo tono hiko, mai i te tātari tohu i roto i ngā ara iahiko oro ki te rokiroki pūngao i roto i ngā taputapu hiko. Ko tētahi whirihoranga nui i roto i ngā ara iahiko hiko ko te pūngao raupapa, kei reira ētahi pūngao e honoa ana i roto i te raupapa. Pānuihia atu
Tātai Whakaahua Whakaata Kōpiko Ko te whakaata kōpiko he momo whakaata piko he mata whakaata e piko ana ki roto, pērā i te roto o te peihana. He maha ngā whakamahinga o ēnei whakaata i roto i te oranga o ia rā me ngā mara pūtaiao. Ko tētahi mea nui hei mārama mō ngā whakaata kōpiko ko te āhua o te hanganga o ngā whakaahua me te āhua o tā tātou … Pānuihia atu
Te Tātai Pānga Whakaahua-Hiko Ko te pānga whakaahua-hiko he āhuatanga e panaia ana ngā irahiko mai i te mata o tētahi rauemi ina mimiti te rauemi i te mārama, i te irahiko hiko rānei me te nui o te kaha. I kitea tuatahitia tēnei āhuatanga e Heinrich Hertz i te tau 1887, ā, i muri mai ka whakamāramahia e Albert Einstein i te tau 1905, ā, i toa ai ia i te Tohu Nobel mō te Ahupūngao i te tau 1905.
Tātai Ngaru Whakawhiti: Ko ngā ngaru whakawhiti he momo ngaru e haere ana i roto i tētahi reo me ngā wiri e poutū ana ki te ahunga o te horapa o te ngaru. He maha ngā wā ka tūtakihia ēnei ngaru i roto i te oranga o ia rā, pērā i ngā ngaru i runga i te mata o te wai me ngā ngaru mārama. Ka matapakihia e tēnei tuhinga te whakamāramatanga, te tātai, ngā āhuatanga, me ngā whakamahinga o ngā ngaru whakawhiti. Whakamāramatanga… Pānuihia atu
Ngā Tātai o te Kaha Āhua me te Kaha Noa Ko te kaha ā-pūmau me te kaha noa he ariā matua e rua i roto i te ahupūngao e tino hira ana mō te mārama ki ngā āhuatanga hihiri me ngā āhuatanga pumau. E pā ana ēnei ki ngā kaha e pā ana ki ngā mea i raro i te awe o te kaha ā-pūmau me ngā mata e tautoko ana i a rātou. I roto i tēnei tuhinga, ka matapakihia e mātou ngā whakamāramatanga, ngā tātai, me ngā whakamahinga o te kaha ā-pūmau… Pānuihia atu
Te Tātai Pūmanawa Hiko mō ngā Utu Pūwāhi E Whā Te Kupu Whakataki He ariā nui te pūmanawa hiko i roto i te ahupūngao hiko e āwhina ana i a tātou ki te mārama ki te taunekeneke o ngā utu hiko i te wāhi. Ina kōrero tātou mō ngā utu pūwāhi, e kōrero ana tātou mō ngā utu e kiia ana he kukū ki tētahi pūwāhi kotahi i te wāhi. I roto i tēnei tuhinga, ka matapakihia e tātou te tātai pūmanawa hiko mō ngā utu pūwāhi e whā… Pānuihia atu