Kana zvinhu zvine tembiricha dzakasiyana zvikasangana, kupisa kunobva pachinhu chine tembiricha yakakwira kuenda kuchinhu chine tembiricha yakaderera. Kutamiswa kwekupisa kunomira kana zvinhu zviviri zvasvika pakuenzana kwekupisa . Zvinogona kutaurwa kuti kutamiswa kwekupisa kunokonzera shanduko mutembiricha yezvinhu zviri kusangana. Zvichibva patsananguro pfupi iyi, zvakagumiswa kuti kupisa (Q) kwakabatana nechinhu uye shanduko mutembiricha (delta T) yechinhu ichocho. Chinhu chimwe nechimwe chine huremu (m) uye rudzi rwechinhu rwakasiyanawo.
Kuwanikwa kwefomura yekupisa munyaya ino kunoitwa kuburikidza nekufunga. Unogona kuratidza kuti kufunga uku ndekwechokwadi zvichibva pane zvakaitika kwauri zuva nezuva kana nekuita bvunzo.
Hukama huripo pakati pekupisa (Q) nekushanduka kwetembiricha (delta T)
Kune midziyo miviri yakazadzwa nemvura ine huremu hwakafanana. Mvura inodziiswa uchishandisa maburner maviri akasiyana. Murazvo uri paburner imwe wakaderera, nepo murazvo uri paburner imwe wakakwira. Kana zvese zvikadziiswa kwemaminitsi gumi, ndeipi midziyo inopisa kupfuura iyi? Kana wakambodziisa mvura, unobvumirana kuti mvura inodziiswa uchishandisa chitofu chine murazvo wakakwira inopisa kupfuura iyi (tembiricha yekupedzisira yemvura yakakwira kana kuti shanduko yetembiricha yakakura kupfuura iyi).
Murazvo unomiririra huwandu hwekupisa (Q). Murazvo mudiki une kupisa kushoma, murazvo mukuru une kupisa kwakawanda. Kana paine kupisa kushoma, kuchinja kwekushisa kushoma. Kana paine kupisa kwakawanda, kuchinja kwekushisa kunova kukuru. Kupisa kwakawanda, kuchinja kwekushisa kunova kukuru. Zvinogona kugumiswa kuti huwandu hwekupisa (Q) hunoenderana nekuchinja kwekupisa kwechinhu.
Ukama huripo pakati kupisa (Q) nehuremu hwechinhu (m)
Kune midziyo miviri yakazadzwa nemvura ine mass akasiyana, imwe mudziyo yakazadzwa nemvura yakawanda, imwe mudziyo yakazadzwa nemvura shoma. Mvura inodziiswa uchishandisa zvitofu zviviri zvine murazvo mumwe chete. Kana zvese zvikadziiswa kwemaminitsi gumi, ndeipi mvura iri mumudziyo inopisa kupfuura iyi? Kana wakambodziisa mvura saka unobvumirana kuti mvura iri mumvura shoma inopisa kupfuura iyi (tembiricha yekupedzisira yemvura yakakura kana kuti shanduko yetembiricha yakakura kupfuura iyi). Kuti mvura yakawanda iwane shanduko yetembiricha yakafanana nemvura shoma, murazvo unopisa mvura yakawanda unofanira kukura.
Huwandu hwemvura hunomiririra huremu hwemvura (m). Hukuru hwemurazvo hunomiririra huwandu hwekupisa. Zvinogona kugumiswa kuti huwandu hwekupisa (Q) hunoenderana nekuchinja kwekupisa kwechinhu. Mvura yakawanda, kupisa kwakawanda kunodiwa kuti kukwidze tembiricha yemvura.
Hukama huripo pakati pekupisa (Q) nerudzi rwechinhu ( c )
Kana ukapisa simbi negirazi rehukuru hwakafanana panguva imwe chete uchishandisa murazvo mumwe chete, chii chichapisa nekukurumidza, simbi kana girazi? Ehe, simbi ichapisa nekukurumidza. Zvinogona kugumiswa kuti kupisa kunodiwa kuti kukwidze tembiricha yechinhu kunoenderana nerudzi rwechinhu.
Kuenzanisa kutatu kuri pamusoro apa kwakabatanidzwa kuita equation:
Uyu ndiwo musanganiswa wefomula kana kuti musanganiswa wekupisa.
Ruzivo: Q = kupisa (Joule), m = huremu hwechinhu (kg), c = kupisa kwakananga kwechinhu (J/kg Co), delta T = shanduko yekupisa (C)o kana K)
1. Makirogiramu mashanu echando patembiricha ye -22 o C anodziiswa kusvika chando chose chanyunguduka patembiricha ye 0 o C. Kana kupisa kwechando kwakavanzika kuri 333 kJ/kg uye kupisa kwechando chakananga kuri 2100 J/kg C , saka huwandu hwekupisa hunodiwa ndi...
A. 1496 kJ
B. 1596 kJ
C. 1696 kJ
D. 1796 kJ
E. 1896 kJ
Kukurukurirana
Zvinozivikanwa:
Huremu hwechando (m) = 5 kg
Tembiricha yekutanga (T) = -22 o C
Kupisa kwechando kwakavharika (L) = 333 kJ/kg = 333.000 J/kg
Kupisa kwechando (c) = 2100 J/kg C o
Mubvunzo: Huwandu hwekupisa hunodiwa (Q)
Mhinduro:
Maitiro 1: wedzera tembiricha yechando kubva pa -22 o C kusvika pa 0 o C
Q = mc ΔT = (5)(2100)(22) = 231.000 Joules
Maitiro echipiri: nyungudutsa chando chose mumvura
Q = m L = (5)(333.000) = 1.665.000 J
Kupisa kwose = 231.000 J + 1.665.000 J = 1.896.000 J = 1.896 kJ
Mhinduro chaiyo ndiE.
Kwakabva mubvunzo:
Mibvunzo yeFizikisi yeSBMPTN
