Zvinhu: Tsanangudzo yekupisa, kufambisa kupisa, kugona kupisa
Wakambonwa tii inotonhora, mukaka unotonhora, sirapu inotonhora, nezvimwewo here? Zvakanaka, pakugadzira tii inotonhora, tinowanzo sanganisa mvura inopisa kana inodziya mugirazi rine zvidimbu zvechando. Mvura inopisa kana mvura inodziya ine tembiricha yakakwira, nepo zvidimbu zvechando zvine tembiricha yakaderera. Mushure mekubata kwenguva yakati, musanganiswa wezvidimbu zvechando netii inopisa unoshanduka kuita tii inotonhora (musanganiswa wezvidimbu zvechando netii inodziya wasvika patembiricha yakaenzana). Maitiro akafanana anoitika patinosanganisa mvura inopisa nemvura inotonhora. Mushure mekubata, mvura inopisa nemvura inotonhora inoshanduka kuita mvura inodziya (musanganiswa wemvura inopisa nemvura inotonhora wasvika patembiricha yakaenzana). Sei zvinhu izvi zvichigona kusvika patembiricha yakaenzana mushure mekubata?
Tsanangudzo yeKupisa
Kana zvinhu zvine tembiricha dzakasiyana zvikasangana, kutamiswa kwekupisa, kunowanzonzi kupisa, kunoitika kubva pachinhu chine tembiricha yakakwira kuenda kuchinhu chine tembiricha yakaderera. Kutamiswa kwekupisa uku kunomira kana zvinhu zviri kubata zvasvika patembiricha yakaenzana. Semuenzaniso, kana tikasanganisa mvura inopisa nemvura inotonhora, kupisa kunowanzo famba kubva mumvura inopisa kuenda kumvura inotonhora. Patinoisa simbi inopisa mumvura inotonhora, kupisa kunofamba kubva pasimbi inopisa kuenda kumvura. Kuyerera kwekupisa kunomira kana simbi nemvura zvasvika patembiricha yakaenzana. Kana chiremba kana mukoti akabatidza thermometer mumuviri wako, kupisa kunofamba kubva mumuviri wako kuenda kuthermometer. Kutamiswa kwekupisa uku kunomira kana muviri wako nethermometer zvasvika patembiricha yakaenzana. Kana thermometer inoshandiswa iri thermometer yemercury, kana muviri wako nethermometer zvasvika patembiricha yakaenzana, pamusoro pemercury panomira kufamba. Nhamba inoratidzwa pamusoro pemercury ndiyo tembiricha yemuviri wako panguva iyoyo.
Zvinonzwisisika kuti kupisa kunobva pazvinhu zvine tembiricha yakakwira kuenda kuzvinhu zvine tembiricha yakaderera. Kutamiswa kwekupisa kunowanzo enzanisa tembiricha yezvinhu zvakabatana. Muzana remakore rechi18, nyanzvi dzefizikisi dzaifungidzira kuti kuyerera kwekupisa kwaive kufamba kwemvura, rudzi rwemvura rusingaonekwe (mvura zvinhu zvinogona kuyerera. Mvura zvinosanganisira mvura negasi. Mvura (mvura) mvura nekuti inogona kuyerera. Mhepo mvura zvakare nekuti inogona kuyerera). Mvura iyi yakatumidzwa zita rekuti caloric . Dzidziso ye caloric haichashandiswi nekuti zvichibva pamhedzisiro yekuyedza, kuvapo kwe caloric iyi hakugone kuratidzwa.
Muzana remakore rechi19, nyanzvi yefizikisi yeChirungu inonzi James Prescott Joule (1818-1889) akadzidza maitirwo ekupisa mvura mumudziyo achishandisa vhiri rekukurunga. Zvichibva pamhedzisiro yekuedza kwake, Joule akaenzanisa nemvura inopiswa nemoto. Kana murazvo nemudziyo une mvura zvikasangana, kupisa kunofamba kubva pamoto (kupisa kwakanyanya) kuenda kumvura (kupisa kwakaderera). Mushure mekuenzanisa kuwedzera kwekupisa kwemvura nekuda kwekusangana nemoto uye kuwedzera kwekupisa kwemvura nekuda kwebasa rinoitwa nemugadziri, Joule akagumisa kuti kupisa isimba rinofamba kubva pachinhu chinodziya zvakanyanya kuenda kuchinhu chinodziya zvishoma. Kupisa hakusi simba (kupisa hakusi rudzi rwesimba, senge kinetic energy, potential energy, chemical energy, nezvimwewo) . Kupisa isimba rinofamba nekuda kwekusiyana kwekupisa . Saka kana kupisa kuchiyerera kubva pachinhu chinodziya zvakanyanya kuenda kuchinhu chinodziya zvishoma, simba rinenge richitofamba kubva pachinhu chinodziya zvakanyanya kuenda kuchinhu chinodziya zvishoma. Kutamiswa kwesimba kunomira kana zvinhu zviri mumudziyo zvasvika pakupisa kwakafanana kana thermal equilibrium.
Kufambisa kwekupisa
Sei midziyo yakawanda yekubikira yakagadzirwa nearuminiyamu? Ngatitii ruoko rwako rweruboshwe rwakabata simbi, ruoko rwako rwerudyi rwakabata girazi, uye simbi negirazi zvabatwa pamoto. Ruoko rwako rweruboshwe kana rwerudyi rwunopisa here? Mibvunzo iyi, pamwe nemimwe yaungabvunza, ine chekuita nekufambiswa kwekupisa kwechinhu. Kufambiswa kwekupisa kwechinhu ndiko kugona kwechinhu kufambisa kupisa nepakati pacho. Zvinhu zvine kufambiswa kwekupisa kwakanyanya (k) ndizvo zvinofambisa kupisa zvakanaka (zvinofambisa kupisa zvakanaka). Kusiyana neizvi, zvinhu zvine kufambiswa kwekupisa kwakaderera hazvina kufambiswa kwekupisa zvakanaka (zvinofambisa kupisa zvakaipa).
Kugona Kupisa
Kugona kupisa (C) huwandu hwekupisa hunodiwa kuti kukwidze tembiricha yechinhu chose nedhigirii rimwe chete. Fomura yekugona kupisa ndeiyi:
C = mc
Ruzivo: C = kugona kupisa , m = huremu hwechinhu, c = kupisa kwakananga kwechinhu.
