Le Atinaʻeina o le Faa-Hindu i Asia i Saute

Le Atinaʻeina o le Faa-Hindu i Asia i Saute

Pendahuluan

O le lotu Hindu, e masani ona taʻua o le lotu aupito leva i le lalolagi, e tele sona talafaasolopito mauoa ma lavelave e aofia ai le faitau afe o tausaga. E le gata ina sa i ai sona sao taua i le faʻatulagaina o aganuʻu ma faiga faʻapolokiki a Asia i Saute, ae ua tele foʻi lona sao i le atinaʻeina o ituaiga eseese o faatufugaga, tusitusiga, ma filosofia. O lenei tusiga e faʻamoemoe e suʻesuʻe le atinaʻeina o le lotu Hindu i Asia i Saute, mai lona amataga e oʻo atu i lona sao i le lalolagi faʻaonaponei.

Amataga ma le Amataga

E talitonuina na afua mai le lotu Hindu i le aganuu a le Indus Valley, lea na manuia i le pe tusa o le 2000 T.L.M. O faʻamaoniga o mea anamua e faʻaalia ai faiga faʻalelotu na atagia ai vaega na mulimuli ane avea ma totonugalemu o le lotu Hindu, e pei o le tapuaʻiga i atua faapitoa ma le faʻaaogaina o faʻailoga paia. Peitaʻi, o le lotu Hindu e pei ona tatou iloa i le asō e sili atu le saʻo o le fai mai na atiae i le vaitaimi o Vedic (1500–500 T.L.M), ina ua tuufaatasia Vedas, o tusitusiga paia aupito leva o le lotu.

O tusitusiga Vedic, e aofia ai le Rigveda, Samaveda, Yajurveda, ma le Atharvaveda, ua tuʻuina mai ai ni malamalamaaga loloto i tū ma aga masani, filosofia, ma le vateatea o loʻo avea ma totonugalemu o lenei agaifanua faʻalelotu. O le tuʻufaʻatasiga o Upanishads, ua taʻua o le vaega mulimuli o Vedas, na faʻalauiloa mai ai manatu faʻafilosofia e pei o le Brahman (le mea moni silisili) ma le Atman (agaga taʻitoʻatasi), lea na avea ma faʻavae mo aʻoga eseese o mafaufauga i totonu o le Hindu mulimuli ane.

Vaitaimi Epiko ma Vaitaimi Fa'a-Kalasi

O le vaitaimi na sosoo ai ma le vaitaimi o Vedic ua lauiloa o le vaitaimi o Epic ma Classical, e aofia ai le taimi mai le seneturi lona 5 T.L.M. e oo atu i le seneturi lona 9 T.A. O lenei vaitaimi ua faailogaina i le tuufaatasia o ni epic tetele se lua, o le Mahabharata ma le Ramayana, e le gata o ni galuega tusitusia taua ae o loo faailoa mai ai foi aoaoga loloto tau amio ma faalelotu. O le Bhagavad Gita, o se vaega o le Mahabharata, o se tusitusiga faafilosofia e matua faamamaluina lava o loo i ai aoaoga e uiga i le karma (gaioiga), dharma (tiute), ma le bhakti (tuuto).

I le vaitaimi lea, na oo i ai le atinaʻeina o tū ma aga faʻalelotu i le lotu Hindu. O le tapuaʻiga i atua faʻapitoa, e pei o Vishnu, Shiva, ma Devi, na faʻateleina lona lauiloa, faʻatasi ai ma le tuputupu aʻe o vaega faʻalotu e pei o le Vaishnavism, Shaivism, ma le Shaktism. E le gata i lea, na amata ona olaola le fausiaina o malumalu matagofie, ma faʻamalosia ai le matafaioi o lotu i le soifuaga faʻaagafesootai ma faʻapolokiki o le nuʻu.

Fa'atosinaga Fa'a-Emepaea ma le Salalau Atu i le Itumalo

Faatasi ai ma le tulaʻi mai o malo tetele e pei o malo o Mauryan, Gupta, ma Chola, na maua ai e le lotu Hindu le lagolago a le tupu, lea na fesoasoani e salalau ma faamalosia ai i Asia i Saute atoa. O le Malo o Mauryan i lalo o le taitaiga a Ashoka, e ui ina lauiloa i lona lagolagoina o le lotu Puta, ae sa i ai foi sona sao i le salalau atu o le lotu Hindu e ala i tusitusiga ma faamanatuga.

O le Malo o Gupta, lea na manatu o le “Vaitaimi Auro” o le lotu Hindu, na molimauina ai atina’e tetele i faatufugaga, tusitusiga, ma le saienisi. O faatusa matagofie o atua Hindu ma tusitusiga taua e pei o le Kamasutra ma le Puranas na tusia mai lenei vaitaimi, o lo’o faaalia ai le loloto o le aafiaga o lotu i le olaga i aso faisoo.

E le gata i Initia le salalau atu o le lotu Hindu. E ala i fefaʻatauaʻiga ma aganuʻu, na oʻo atu ai aʻoaʻoga Hindu i itulagi e pei o Initonesia, Kemupotia, ma Taialani, lea o loʻo iai pea elemene o le lotu Hindu i aganuʻu faʻalotoifale e oʻo mai i le aso.

O le Vaitaimi o le Vaitaimi Tutotonu ma le Aafiaga o le Isalama

O le Vaitau Tutotonu na vaaia ai se luʻitau tele i le lotu Hindu i le taunuu mai o malo Musalimi na faavaeina ai malo eseese i Initia, e pei o le Delhi Sultanate ma le Mughal Empire. E ui o nisi vaitaimi o le pulega faa-Isalama na faailogaina i feeseeseaiga ma le faoa faamalosi o malumalu Hindu, ae sa i ai foi vaitaimi o le faafefiloi ma le fetuunaiga faaleaganuu, faatasi ai ma nisi o taitai Musalimi na lagolagoina le fausiaina o malumalu ma gaoioiga faalelotu.

I le taimi lea, na vaaia ai foi e le lotu Hindu le tulaʻi mai o le gaioiga a Bhakti, lea na faalauiloa ai le tuuto atu o le tagata lava ia i se atua faapitoa e ala i solo ma pese. O tagata e pei o Kabir, Tulsidas, ma Mirabai na latou faaleoina aoaoga e sili atu ona aofia ai tagata uma ma lauiloa, ma tosina mai ai soo mai itu uma o le olaga.

O le Vaitaimi o Kolone ma le Tuputupu Aʻe o Ona Po Nei

Faatasi ai ma le amataga o le vaitaimi o pulega faakolone i le seneturi lona 17, na feagai ai le lotu Hindu ma se galu fou o luitau ma suiga. O le pulega a Peretania na aumaia ai ni suiga tetele i le fausaga lautele ma le tamaoaiga o Initia, ma na amata ai e tagata atamamai Hindu ona fetuutuunai ma fetuutuunai a latou aoaoga masani e faafetaiaia ai luitau o le vaitaimi faaonaponei. O tagata toe fuata’i e pei o Raja Ram Mohan Roy ma Swami Vivekananda sa i ai se sao taua i le faalauiloaina o le lotu Hindu i le lalolagi atoa, a’o faamamafaina foi ni suiga lautele e pei o le soloia o le sati ma le aoga mo tamaitai.

O lenei vaitaimi na vaaia ai foi le tulaʻi mai o ni gaioiga faaleatunuu na faaaogaina ai le faasinomaga Hindu o se meafaigaluega e tau ai ma le pulega faakolone a Peretania. O Pandit Jawaharlal Nehru ma Mahatma Gandhi, e ui lava i le faalelalolagi i o laʻua manatu faapolokiki, ae sa masani ona faaaogaina aoaoga faa-Hindu e musuia ai le agaga o le tutoatasi i totonu o tagata lautele.

Hindu i le Lalolagi Faʻaonaponei

O aso nei, o loo faaauau pea ona alualu i luma ma fetuutuunai le lotu Hindu i taimi fesuisuiai. I Initia, o loo feagai le lotu Hindu ma luitau faigata o le faʻaonaponei ma le lalolagi atoa, ae o loo faaauau pea ona i ai sona sao taua i le olaga i aso taitasi o le faitau miliona o tagata. O le fausiaina o malumalu faʻaonaponei ma le faʻamanatuina o tausamiga tetele e pei o Diwali ma Holi o loo faaalia ai le malosi o le lotu i le tulaga o aso nei.

E le gata i lea, o le salalau solo o tagata Hindu i le lalolagi atoa ua fesoasoani e faʻalauiloa ma faʻasalalau atu aʻoaʻoga a le lotu i atunuu eseese. I le Iunaite Setete, Peretania, Kanata, ma isi atunuu, o loʻo manuia ai nuʻu Hindu, faʻatuina malumalu, nofoaga faʻaleaganuu, ma faʻalapotopotoga lautele e faʻalauiloa ai tulaga faʻatauaina Hindu ma fesoasoani e faʻasaoina o latou faasinomaga faʻaleaganuu.

I'uga

O le atinaʻeina o le lotu Hindu i Asia i Saute o se tala umi, e aofia ai le faitau afe o tausaga o le alualu i luma faʻaleaganuʻu, faʻapolokiki, ma faʻaleagaga. Mai lona amataga i le Vanu o Indus i lona sao i le lalolagi faʻaonaponei, ua faʻaalia e le lotu Hindu se gafatia mataʻina mo le fetuʻunaʻi ma le onosaʻi. E ui i le tele o luʻitau, o loʻo tumau pea le lotu o se malosiaga taua i le faʻatulagaina o faʻasinomaga ma olaga o tagata i Asia i Saute ma le lalolagi atoa. E ala i le suʻesuʻeina ma le talisapaia o lenei agaifanua, e mafai ona tatou maua ni malamalamaaga loloto i le taimi ua tuanaʻi ma le lumanaʻi o lenei lotu mauoa ma eseese.

Taofi faamatalaga