O le tauiviga a Mahatma Gandhi mo le tutoatasi o Initia

O le Tauiviga a Mahatma Gandhi mo le Tutoatasi o Initia

O Mahatma Gandhi, po'o Mohandas Karamchand Gandhi atoa, o se tasi o tagata e sili ona tāua i le talafa'asolopito o le lalolagi. Ua lauiloa o ia i lona sao i le tauiviga mo le tuto'atasi o Initia mai le pulega fa'akolone a Peretania. O lana tauiviga, e fa'amamafa ai mataupu fa'avae o le le fa'asauā ma le satyagraha (malosiaga o le upumoni), na musuia ai gaioiga fa'asa'oloto i le lalolagi atoa. O lenei tusiga o le a iloiloina ai le soifuaga o Gandhi ma lana sao taua i le tuto'atasi o Initia.

Talaaga ma A'oa'oga

Na soifua mai Gandhi i le aso 2 o Oketopa, 1869, i Porbandar, o se taulaga laʻitiiti i Gujarat, Initia. Na sau o ia mai se aiga mauoa; o lona tama o se ofisa o le malo, ma o lona tina o se tagata lotu tele. Na ola aʻe Gandhi i se siosiomaga faʻa-Hindu faʻamaoni, lea na faʻatulagaina ai le tele o tulaga faʻatauaina ma mataupu silisili na ia tausia i lona olaga atoa.

I le 19 o ona tausaga, na siitia atu ai Gandhi i Egelani e faaauau ana suesuega faaletulafono i le University College London. Ina ua maeʻa ana suesuega, sa toe foi atu o ia i Initia ma amata lana galuega o se loia. Peitai, i le 1893, na ia talia ai se ofo faigaluega i Aferika i Saute, lea sa i lalo foi o le pulega a Peretania i le taimi lea. O lenei aafiaga i Aferika i Saute sa taua tele i le fausiaina o le manatu faavae faaupufai ma agafesootai a Gandhi.

Aferika i Saute ma le Amataga o le Teteega

I Aferika i Saute, na vave ona iloa e Gandhi le faiga fa'ailogalanu ma le fa'ailoga tagata ogaoga na feagai ma le nu'u Initia. O le mea na tupu lauiloa o le fa'amalosia o ia e alu ese mai se potu o le vasega muamua i luga o se nofoaafi ona o le lanu o lona pa'u na avea ma se suiga tele na fa'amalosia ai lona tautino e tau ma le fa'amasinoga le tonu. I le taimi o ona tausaga e 21 i Aferika i Saute, na amataina ai e Gandhi le uluai gaioiga e le fa'asauā e tau ai mo aia tatau a tagata Initia iina. Na ia fa'atulagaina le nu'u Initia ma ta'ita'ia le tele o teteega filemu, e ta'ua o satyagrahas.

Toe foʻi i Initia: Fausiaina o se Faiga

I le 1915, na toe foʻi ai Gandhi i Initia ma amata ona faʻafailele mataupu faavae o le satyagraha i lona atunuʻu. O Initia i le taimi lea sa i lalo o le pulega a Peretania, ma mafatia ai tagata i faiga faʻatauvaʻa eseese. Na molimauina e Gandhi le tulaga faigata o faifaʻatoʻaga i Champaran, Bihar, o ē na faʻamalosia e totoina le indigo i tau le talafeagai e tagata e ona fanua e lagolagoina e Peretania.

Na amataina e Gandhi se teteega e aunoa ma se sauā i Champaran, lea na tosina mai ai le mafaufau o le atunuu ma faavaomalo. O le manumalo i Champaran na faamausaliina ai lona tulaga o se taitai aoga i le taua mo aia tatau a tagata. Mulimuli ane, na faalauiloa ai e Gandhi ni gaioiga faapena i Kheda ma Ahmedabad.

Le Galulue Faatasi ma le Savali Masima

O se tasi o gaioiga tetele na taitaia e Gandhi o le Non-Cooperation Movement o le 1920–1922. Na ia valaau atu i tagata Initia e aveese la latou lagolago mai le pulega faakolone a Peretania. E aofia ai le tetee i oloa a Peretania, aoga, ma faamasinoga faakolone. I le taimi nei, o le gaioiga sa matua manuia lava, e aofia ai le faitau miliona o tagata mai itu uma o le olaga.

Peita’i, na taofia le gaioiga mo sina taimi ona o le fa’alavelave sauā i Chauri Chaura ia Fepuari 1922, lea na susunuina ai e le au tetee se ofisa o leoleo, ma fasiotia ai le to’atele o leoleo. O Gandhi, o se tagata e talitonu malosi i le le fa’asauā, na ia filifili e fa’amutaina le gaioiga. O lenei mea na fa’aalia ai lona amio sa’o, e le’i naunau e fa’aleaogaina ana mataupu fa’avae.

I le 1930, na faʻalauiloa ai e Gandhi le Savali Masima (Savali Dandi), o se teteega faasaga i le pule a Peretania i le masima i Initia. I lenei savaliga, na savali ai Gandhi pe tusa ma le 240 maila mai le Sabarmati Ashram i le matafaga i Dandi e fai ai lana lava masima. E faitau afe tagata na auai i le savaliga, lea na avea ma faailoga o le tetee filemu ma musuia ai tagata e tetee i faiga faakolone. O le Savali Masima na tosina mai ai le mafaufau o le lalolagi ma faamalosia atili ai le manaoga o Initia mo le tutoatasi.

Faiga mo le Tuua o Initia ma le Tutoatasi

I le vaitau o le 1940, na aʻafia ai foʻi Initia i tulaga faʻapolokiki i le lalolagi atoa. Na faʻavaivaia Peretania i le Taua Lona Lua a le Lalolagi ma tuʻua ai i se tulaga vaivai i le mamafa faavaomalo. I le 1942, na faʻalauiloa ai e Gandhi le Quit India Movement, ma valaʻau atu mo le vave alu ese o Peretania mai Initia. Na ia faʻalauiloaina le valaʻau "Fai pe Oti," ma uunaʻia tagata Initia e tau ma le faʻamaoni seʻia oʻo ina maua le tutoʻatasi.

O se taunuuga o le Quit India Movement, e faitau afe tagata, e aofia ai Gandhi ma isi taitai o le Indian National Congress, na pu’eina e le malo kolone. Peita’i, e le’i fa’aitiitia le agaga o le tete’e, ae na fa’amalosia atili. E ala i le tele o fa’alavelave fa’apolokiki, fa’aagafesootai, ma fa’avaomalo, na iu ai ina ausia e Initia le tuto’atasi i le aso 15 o Aokuso, 1947.

Talatuu ma Musumusuga

E le gata na tau Gandhi mo le tutoatasi o Initia ae na ia faavaeina foi faavae tau amio ma amioga mo faiga faapolotiki ma tauiviga lautele. O mataupu faavae o le satya (upu moni) ma le ahimsa (le sauā) na ia lagolagoina ma aoaoina atu ua faatosinaina ai le tele o tagata lauiloa o le 20 seneturi. O tagata e pei o Martin Luther King Jr., Nelson Mandela, ma le Dalai Lama o nisi ia o i latou na musuia e ana aoaoga.

Sa tuua fo‘i e Gandhi se talatuu i le tulaga o mafaufauga tau tamaoaiga ma agafesootai. Sa ia lagolagoina le swadeshi, o le fa‘aaogaina o oloa gaosia i le lotoifale o se ituaiga o tete‘e atu i le pulega fa‘akolone tau tamaoaiga, ma lagolagoina le tuto‘atasi ma le manuia o nu‘u Initia.

I'uga

O le tauiviga a Mahatma Gandhi mo le tutoatasi o Initia o se malaga umi ma faigata, ae o se malaga na faia ma le talitonuga ma le naunautai tele. E ala i lana auala e le sauā ma le malamalama loloto i le upumoni ma le faamasinotonu, na faamanuiaina ai e Gandhi le agaga tetee i tagata Initia ma iu ai ina ausia le tutoatasi mo lona atunuu. E oo mai i le aso, o loo faaauau pea ona musuia e mataupu faavae ma aoaoga a Gandhi le tauiviga mo le saolotoga, aia tatau a tagata, ma le faamasinotonu lautele i le lalolagi atoa.

Taofi faamatalaga