Mea Moni Manaia e uiga i Vikings
E masani ona fa'afeso'ota'i tagata Viking ma ata o tagata Europa i Matu e malolosi ma 'ava mafiafia ma puloutau e iai nifo. Ua lauiloa i latou o ni tagata folau mata'utia na osofa'ia ma faoa'aina fanua i le Vaitau o Viking (pe tusa o le 793–1066 TA). Peita'i, o lenei fa'ata'ita'iga e na'o le fa'aalia ai o le aganu'u ma le talafa'asolopito mauoa a tagata Viking. I totonu o lenei tusiga, o le a tatou su'esu'eina atili ai po'o ai moni lava tagata Viking ma nisi o mea moni manaia ma e le o iloa tele.
1. E le'i ofuina e Vikings ni puloutau e iai ona nifo
O se tasi o tala fatu lauiloa e uiga i tagata Viking o le latou ofuina o puloutau e i ai nifo, ae e le moni lenei mea. E leai ni faʻamaoniga mai mea anamua e faʻaalia ai na ofuina e tagata Viking ni puloutau e i ai nifo i taua. O puloutau e leai ni nifo e sili atu ona taatele i nofoaga o tagata Viking. O puloutau e i ai nifo e foliga mai o se mea na faia mulimuli ane, na faʻaaogaina i tala faatino ma opera o le seneturi lona 19 e faʻaalia ai tagata Viking i se auala mataʻina.
2. O Vikings o ni Faifaatoaga ma ni Faioloa, ae le na o ni Tagata Faomea
Sa lauiloa tagata Vikings o ni tagata faomea ma ni tagata folau, ae o i latou foi o ni faifaatoaga tomai, tufuga, ma ni tagata faatauoloa. O le tele o nuu Viking sa nonofo i faatoaga ma fanua faatoaga. Sa latou totoina saito, karite, ma fualaau faisua, ma tausi lafumanu e pei o povi, mamoe, ma puaa. Ona o lenei faiga faatoaga malosi, sa i ai ni faatoaga faasili a tagata Vikings e mafai ona latou fefaatauai ma isi nuu, e oo lava i nofoaga mamao e pei o Byzantium ma le lalolagi Arapi.
3. Aafiaga o Viking i le Igilisi
O le Igilisi Fa'aonaponei e matuā a'afia lava e le gagana Norse Tuai e tautalagia e tagata Viking. O le tele o upu fa'aPeretania i aso uma, e pei o le "sky," "window," ma le "knife," e sau mai le Old Norse. E le gata i lea, o nisi o manatu ma fausaga fa'agagana na fa'aaogaina fo'i mai tagata Viking, e fa'aalia ai le malosi o le aganu'u Viking i le atina'eina o le Igilisi.
4. Na Suʻesuʻeina ma Nonofoia e Vikings le Tele o Eria
I le talafaasolopito toa o le au Vikings, sa suʻesuʻe ma nonofo ai i atunuu mamao. Mai Scandinavia, sa latou folau atu ai i Iceland, Greenland, ma Amerika foʻi. O Leif Erikson, o se tagata suʻesuʻe Viking, ua lauiloa o le uluai tagata Europa na taunuu i le konetineta o Amerika i Matu, pe tusa ma le 500 tausaga a o leʻi oo i ai Christopher Columbus . Sa latou faʻatuina foʻi kolone i Aialani, Egelani, ma Normandy, Farani.
5. Sa i ai i Vikings se Faiga Faaletulafono Faigofie ma se Faatemokalasi
E ui i lo latou lauiloa i faiga sauā ma taua, ae sa i ai moni lava i le Vikings se faiga faigofie faaletulafono ma faatemokalasi e taʻua o le "Thing" poʻo le "Althing." O le Thing o se fono faitulafono lea na potopoto ai sui e talanoaina mataupu tau sosaiete ma faʻamalosia tulafono. O le Althing i Iceland ua manatu o le palemene aupito leva i le lalolagi, e toe foʻi i le 930 TA ma o loʻo faʻaauau pea ona faʻagaoioia e oʻo mai i le asō.
6. O le Matafaioi a Tamaitai Viking i le Sosaiete
Sa sili atu ona tele aia tatau a fafine Viking nai lo fafine i le tele o isi sosaiete i le taimi e tasi. E mafai ona latou umiaina meatotino, maua le tete'a, ma auai i faatoaga ma fefaatauaiga. O faamaumauga foi e faaalia ai sa auai nisi fafine Viking i su'esu'ega ma taua, e ta'ua o "shieldmaidens." E ui o loo i ai le finauga e uiga i le taatele o lenei matafaioi, ae ua maua e le au su'esu'e anamua i aso nei tuugamau o fafine na tanumia faatasi ma auupega ma mea taua.
7. Tala Fa'asolopito ma Lotu a Viking
Sa fa'atinoina e le au Vikings se lotu e tele i tala fa'afagogo ma tala tuu. Sa latou tapua'i i atua e pei o Odin, Thor, Freyja, ma Loki. O nei tala fa'afagogo e tumu i autu o le toa, fa'alavelave, ma le taua i le va o malosiaga o le lelei ma le leaga. O se tasi o manatu sili ona lauiloa o la latou lotu o Valhalla, o se nofoaga e fa'amanatuina ai e atua toa na maliliu ma le lototoa i le malae taua.
8. Tekonolosi Fa'a-Sasa'e Maualuga
E lauiloa tagata Viking o ni tagata folau tomai, e mafai ona folau i vasa tetele i vaʻa e taʻua o vaʻa uumi. O vaʻa uumi Viking sa mamanuina ma le tomai; uumi, vaapiapi, ma mama, ma mafai ai ona latou folau vave i sami papaʻu ma vaitafe. O lenei tekinolosi faʻaonaponei i le gataifale na maua ai e tagata Viking se avanoa taua i suʻesuʻega ma osofaʻiga mamao ese mai o latou nuʻu.
9. Galuega Taulima ma Galuega Taulima a Viking
Sa lauiloa tagata Vikings o ni tufuga tomai. Sa latou gaosia ni mea auiliili ma auiliili mai uʻamea, laupapa, ie, ma ponaivi. O mea teuteu Viking, e pei o pine, mama, ma taulima, sa matuā tāua tele ma e masani ona teuteuina i ni mamanu tulaga ese a Norse. Sa masani foʻi ona teuteuina o latou vaa i ni vaneina matagofie, e faʻaalia ai o le matagofie ma le mitamita faʻaleaganuu o ni elemene taua o latou olaga.
10. O le iʻuga o le Vaitau o Viking
Na amata ona mou atu le Vaitau o Viking i le seneturi lona 11 faatasi ai ma le tulaʻi mai o malosiaga faapolokiki ma militeri ua sili atu ona faatulagaina i Europa, ma le faatosinaga o le faa-Kerisiano, lea na aumaia ai ni suiga tetele i la latou aganuu ma le ala o le olaga. Na faasolo ina tuufaatasia tagata Vikings i totonu o le sosaiete Europa, ma mulimuli ane, na mou atu ai lo latou faasinomaga o ni tagata folau i le sami.
I le iloaina o nei mea moni mataʻina, ua manino ai o Vikings o se sosaiete lavelave ma tele ona itu. E le na o ni tagata faomea ma ni tagata suʻesuʻe i latou; o ni faifaatoʻaga, ni tagata faʻatauʻoa, ni tufuga, ma ni sui o se sosaiete e tamaoaiga lana faiga faʻaletulafono ma ana tū ma agaifanua. O lo latou alofa i le atunuʻu, le lototoa, ma le fou o mea fou ua tuʻua ai se faʻailoga loloto i le talafaasolopito o tagata, o se talatuu o loʻo manatua pea ma suʻesuʻeina i aso nei.