WHĀNUI ARA

Ko Pluto i roto i ngā Akoranga Tātai Ahuwhenua Ko te aorangi ko Pluto tētahi o ngā mea tino whakamīharo i roto i te hītori o te tātai ahuwhenua o ēnei rā. I mua i kiia ko ia te iwa o ngā aorangi i roto i te Pūnaha Rā, kātahi ka "whakahekehia" ki te tūnga aorangi iti. Heoi, kāore tēnei panonitanga o te whakamāramatanga i whakaiti i te uara pūtaiao o Pluto. I tetahi atu taha: Ko Pluto te wāhi whakauru nui mō te mārama ki ngā rohe o waho o te Pūnaha Rā, ngā āhuatanga o… Pānuihia atu

Ngā aorangi papatahi i roto i te arorangi o ēnei rā He māmā noa te kupu aorangi papatahi—me te mea he "aorangi iti ake" tōna tikanga. Engari i roto i te arorangi o ēnei rā, he kāwai pūtaiao te aorangi papatahi me te whakamāramatanga i puta mai i te tautohetohe roa, ngā whanaketanga o te hangarau tirotiro, me ngā huringa o te huarahi e mahere ai te tangata i te Pūnaha Rā. Mai i te tīmatanga o te rautau 21, kua noho ngā aorangi papatahi hei tētahi o ngā mea tino … Pānuihia atu

Ngā Wā o Ngā Aorangi o te Pūnaha Rā Ko ngā wā he huringa o ngā āhuatanga o te rangi e puta ana i ia wā puta noa i te tau. I runga i te Ao, e whā ngā wā o te ao—ko te kōanga, te raumati, te ngahuru, me te hotoke—ko ēnei e pāngia ana e te piko o te tuaka hurihuri o te Ao e pā ana ki te papa o tōna porowhita huri noa i te Rā. Engari me pēhea ngā aorangi kē atu o te pūnaha rā? Kei te pāngia hoki rātou e ngā wā? Ko te whakautu he āe, … Pānuihia atu

Ko te piko o te tuaka hurihuri o te aorangi—e kiia ana ko te piko axial, ko te whakapiko rānei—ko tētahi o ngā tawhā tino nui hei whakatau i te "mata" o te aorangi. Ka pā ki te roa o te ao me te pō, ngā tauira o ngā wā, te tohatoha o te pūngao o te rā ki te mata, tae atu ki ngā āhuatanga āhuarangi mō te wā roa. I roto i te Pūnaha Rā, he rerekē te piko axial o ia aorangi, mai i te tata ki te … Pānuihia atu

Te Āhua Tauhou o ngā Āwhiowhio Aorangi Ina whakaarohia e tātou ngā aorangi e āwhiowhio ana i tētahi whetū, ko te āhua e puta ake ana ki te hinengaro he ara porowhita ma, pumau. Ko te mea pono, ko te nuinga o ngā āwhiowhio aorangi kāore i te tino porowhita. He porowhita te nuinga—he rite ki tētahi porowhita "kua totoro" ki tētahi taha. Ko te ine i te "āhua porowhita" o te porowhita ka kiia ko te āhua tauhou o te āwhiowhio. He āhua māmā noa iho tēnei ariā, engari… Pānuihia atu

Te Pūmautanga o te Āmiomio o te Aorangi Ko te pumautanga o te āmiomio o te aorangi tētahi o ngā kaupapa nui rawa atu i roto i te whetū arorangi me ngā whanaketanga o te rangi. Ina tirohia te pūnaha rā, te āhua nei ka neke haere ngā aorangi i te Rā i roto i ngā piriona tau. Ehara tēnei pūmautanga i te mea tūpono noa, engari ko te hua o ngā ture o te kaha ā-papa, ngā āhuatanga tuatahi o te hanganga o te pūnaha rā, me ngā taunekeneke uaua i waenga i ngā aorangi me ētahi atu tinana o te rangi. … Pānuihia atu

Te Āhuatanga Āmiomio i roto i ngā Pūnaha Aorangi Ko te āhuatanga āmiomio tētahi o ngā "reo huna" e whakamahia ana e te kaha ā-papa hei hanga i te hoahoanga o ngā pūnaha aorangi. E whakamārama ana i te take e mau ai ētahi marama ki roto i ngā tauira nekehanga motuhake, he aha ka taea ai e ngā mowhiti aorangi te whai āputa pai, me te take e puta ai ētahi pūnaha aorangi-ā-waho he rite te raupapa ki te tauine puoro. I roto i tēnei tuhinga, ka matapakihia e mātou... Pānuihia atu

Ngā Taunekeneke Ā-papatipu i waenga i ngā Aorangi He kaha "kore e kitea" te ā-papatipu, engari koia te kaiwhakahaere matua o te tikanga o te ao. I roto i te Pūnaha Rā, ka mahi ngā taunekeneke ā-papatipu i waenga i ngā aorangi pērā i te tukutuku tonu o te kukume pakanga. Ki te kore te ā-papatipu, e kore ngā aorangi e huri i te Rā, e kore ngā marama e huri pono i ō rātou aorangi, ā, ka neke ngā hanganga mowhiti, ngā asteroids, tae atu ki ngā comets… Pānuihia atu

Te Awe o te Rā ki ngā Aorangi Ko te kaha o te Rā te "miro ngaro" e pupuri ana i te pūnaha rā. Ki te kore te kukume kaha o te Rā, e kore ngā aorangi e pupuri i ngā porowhita pumau, engari ka huri kē atu i te huarahi, ka whiua ki te wāhi i waenga i ngā whetu. Engari kāore te awe o te Rā e "pupuri" noa i ngā aorangi; ka hangaia ō rātou porowhita, ka whakatau... Pānuihia atu

Ngā Ture a Kepler mō te Nekehanga o te Aorangi Ko te nekehanga o ngā aorangi huri noa i te Rā tētahi o ngā panga nui rawa atu o te pūtaiao. Mō ngā rautau, kua mātakitaki te tangata i ngā tūranga hurihuri o ngā aorangi i te rangi pō, e ngana ana ki te mārama ki ngā tauira me ngā ture kei muri i a rātou. I puta tētahi tohu nui i roto i te hītori o te arorangi i te wā i titoa ai e Johannes Kepler (1571–1630) ētahi ture e toru e whakamārama ana i te nekehanga o te aorangi i roto i te huarahi whānui… Pānuihia atu