I-Pendahuluan
Imisebe ye-electromagnetic ingamandla akhishwa futhi asakazwe esikhaleni ngesimo samagagasi. I-spectrum ye-electromagnetic ihlanganisa izinhlobo ezahlukene zemisebe, kusukela kumagagasi omsakazo anobude obude kuya emisebeni ye-gamma enobude obufushane kakhulu. Nakuba imisebe ye-electromagnetic inezindlela eziningi, njengasekuxhumaneni, kwezokwelapha, nasezimbonini, iphinde idale izingozi ezingaba khona ezidinga ukunakwa. Lesi sihloko sizoxoxa ngezingozi ezahlukahlukene ezihlobene nokuchayeka emisebeni ye-electromagnetic, ikakhulukazi emithonjeni eyenziwe ngumuntu, kanye nezindlela zokunciphisa lezi zingozi.
Izinhlobo Zemisebe Yama-Electromagnetic Nezingozi Zazo
Imisebe ye-electromagnetic ingahlukaniswa ngezigaba ezimbili eziyinhloko: imisebe ye-ionizing kanye nemisebe engeyona i-ionizing. Imisebe ye-ionizing inamandla anele okwenza ama-athomu nama-molecule abe yi-ionizing, kanti imisebe engeyona i-ionizing ayinawo amandla anele okwenza kanjalo.
Imisebe ye-Ionizing
Imisebe ye-ionizing ihlanganisa ama-X-ray, imisebe ye-gamma, kanye nezinhlayiya ezingaphansi kwe-atomic ezikhiqizwa ukusabela kwenuzi. Lo msebe ungabangela umonakalo omkhulu emzimbeni womuntu, okuhlanganisa ukuguquka kwe-DNA kanye nomdlavuza.
- I-X-rayAma-X-ray asetshenziswa kabanzi emkhakheni wezokwelapha ukuze kutholakale izithombe zokuxilonga. Naphezu kwezinzuzo zawo ezibalulekile, ukuchayeka kakhulu kuma-X-ray kungalimaza amangqamuzana omzimba futhi kwandise ingozi yomdlavuza. Ngakho-ke, izinqubo zezokwelapha ezihilela ama-X-ray kufanele zenziwe ngokuqapha futhi kuphela uma kudingeka ngempela.
- Imisebe ye-gammaImisebe ye-gamma inamandla amakhulu kakhulu futhi ingangena cishe kunoma iyiphi into. Ikhiqizwa ukusabela kwenuzi kanye nokubola kwemisebe. Amazinga aphezulu okuchayeka kwemisebe ye-gamma angabangela ukulimala kwamangqamuzana, ukulimala kwezicubu, kanye nengozi eyengeziwe yomdlavuza. Embonini, imisebe ye-gamma isetshenziselwa ukubulala amagciwane emishinini yezokwelapha kanye nezinto zokuhlola, kodwa ukusetshenziswa kwayo kumele kulawulwe ngokuqinile ukuze kuvikelwe abasebenzi kanye nomphakathi.
- Imisebe Yenuzi: Ukuchayeka emisebeni evela ezintweni ezinemisebe, njengalokho okwenzeka ezingozini zenuzi (isb., eChernobyl naseFukushima), kungabangela imiphumela emibi kakhulu empilweni. Lokhu kufaka phakathi ukugula ngemisebe okukhulu, umdlavuza, kanye nemiphumela yezakhi zofuzo ezinganeni.
Imisebe Engakhiphi I-Ionizing
Imisebe engakhiqizi i-ion ihlanganisa amagagasi omsakazo, ama-microwave, i-infrared, kanye nokukhanya kwe-ultraviolet. Nakuba le misebe ingenawo amandla okwenza ama-athomu abe yi-ion, ezinye izinhlobo zemisebe engakhizi i-ion zisengadala izingozi empilweni.
- Amagagasi Omsakazo kanye Nama-MicrowaveAmagagasi omsakazo nama-microwave asetshenziswa ekuxhumaneni okungenantambo, njengamaselula, i-Wi-Fi, kanye nokusakazwa komsakazo. Nakuba kunamandla aphansi, ukuchayeka isikhathi eside kulo msebe kuye kwaphakamisa ukukhathazeka ngemiphumela engaba khona yezempilo, okuhlanganisa nokuhlobana okungenzeka nomdlavuza wobuchopho. Ezinye izifundo ziphakamise ingozi eyengeziwe yezimila zobuchopho kubasebenzisi abakhulu beselula, yize imiphumela iphikisana futhi idinga ucwaningo olwengeziwe.
- I-infrared: Imisebe ye-infrared ibhekwa njengokushisa kakhulu. Ukuchayeka ngokweqile kwi-infrared, njengakweminye imisebenzi yezimboni, kungabangela ukusha kanye nokulimala kwezicubu. Kodwa-ke, izingozi zempilo ezivela ekuchayekeni kwe-infrared empilweni yansuku zonke ngokuvamile ziphansi.
- Ultraviolet (UV): Imisebe ye-ultraviolet evela elangeni iyimbangela enkulu yomdlavuza wesikhumba, okuhlanganisa i-melanoma, i-basal cell carcinoma, kanye ne-squamous cell carcinoma. Ukuvezwa yi-UV kungabangela nomonakalo wamehlo, njenge-cataracts, kanye nokuguga kwesikhumba ngaphambi kwesikhathi. Ukuvezwa ngokweqile emithonjeni ye-UV yokwenziwa, njengemibhede yokushiswa kwesikhumba, nakho kwandisa ingozi yomdlavuza wesikhumba.
Imithelela Yesikhathi Eside Nebuhlungu
Izingozi zomsebe kagesi zingahlukaniswa ngezigaba ngokusekelwe emiphumeleni yesikhathi eside kanye neyokushesha.
- Umthelela Wesikhathi Eside:
- KankerUkuchayeka njalo emisebeni e-ionizing, njenge-X-ray kanye nemisebe ye-gamma, kungabangela umdlavuza. Ngisho nemisebe engeyona i-ionizing, njenge-microwave kanye ne-UV, ihlotshaniswa nezingozi ezithile zomdlavuza.
- Umonakalo we-DNA: Imisebe ye-ionizing ingabangela umonakalo we-DNA, okungaholela ekuguqukeni kwezakhi zofuzo futhi kwandise ingozi yomdlavuza nezifo zofuzo ezinganeni.
- Isifo Senhliziyo: Izifundo eziningana zisikisela ukuthi ukuchayeka emisebeni ye-ionizing kungandisa ingozi yesifo senhliziyo, yize izindlela eziqondile zisacwaningwa.
- Umthelela Obukhali:
- Ukugula Okubangelwa Imisebe Okubukhali: Ukuchayeka kakhulu emisebeni e-ionizing isikhathi esifushane kungabangela ukugula okukhulu kwemisebe, izimpawu zako ezihlanganisa isicanucanu, ukuhlanza, uhudo, kanye nokulimala kwezitho zomzimba. Lesi simo singaba yingozi ngaphandle kokwelashwa okufanele.
- Ukusha kanye nomonakalo wezicubuUkuchayeka emisebeni enamandla engeyona i-ionizing, njenge-microwave kanye ne-infrared, kungabangela ukusha kanye nokulimala kwezicubu.
Ukuvikelwa Nokuvimbela
Ukuze kuncishiswe ingozi yokulimala ngenxa yemisebe kagesi, kunezinyathelo eziningana ezingathathwa:
- Imikhawulo Yokuchayeka: Ohulumeni kanye nezinhlangano ezilawula ezempilo babeka imikhawulo ephephile yokuchayeka emisebeni kagesi. Isibonelo, i-World Health Organization (WHO) kanye ne-International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection (ICNIRP) basungula iziqondiso zokuchayeka emisebeni engeyona i-ionizing.
- Ukusetshenziswa Kwezinto Zokuzivikela:
- Isivikelo se-X-rayEzinqubweni zezokwelapha ezisebenzisa ama-X-ray, odokotela neziguli bangasebenzisa ama-apron e-lead kanye nokuvikelwa kwentamo ukuvikela umzimba emisebeni.
- Ukuvikelwa Kwamehlo E-UVIzibuko zelanga ezivikelwe yi-UV zingavikela amehlo emonakalweni obangelwa imisebe ye-ultraviolet.
- Imikhuba Yokusebenza Ephephile: Izisebenzi ezisebenza ngemithombo yemisebe kumele ziqeqeshwe ukusebenzisa imishini ngokuphepha futhi zilandele imigomo yokuphepha. Lokhu kuhlanganisa ukusebenzisa izivikelo zemisebe, ukuqapha imithamo yemisebe, kanye nokugcina ibanga eliphephile nemithombo yemisebe.
- Ukunciphisa Ukuvezwa Elangeni:
- Ukusetshenziswa kwe-SunscreenUkusebenzisa isivikelo selanga esine-SPF ephezulu kungavikela isikhumba emisebeni ye-UV.
- Gwema Ukuchayeka Okuqondile: Ukugwema ukuchayeka elangeni ngqo ngesikhathi sokusebenza kakhulu, okungukuthi phakathi kuka-10 ekuseni no-4 ntambama, kunganciphisa ingozi yokulimala kwesikhumba.
Ucwaningo Olwengeziwe kanye Nokuqwashisa Komphakathi
Kudingeka ucwaningo olwengeziwe ukuze kuqondwe ngokugcwele imiphumela yezempilo yokuchayeka emisebeni kagesi, ikakhulukazi imisebe engakhiqizi i-ionizing. Ukuqwashisa umphakathi ngezingozi ezingaba khona kanye nezinyathelo zokuzivikela nakho kubalulekile ekunciphiseni izingozi zempilo. Imfundo mayelana nokusetshenziswa okuhlakaniphile kwamadivayisi kagesi, kanye nokubaluleka kokuhlolwa njalo kwezokwelapha ukuze kutholakale umdlavuza nezinye izifo kusenesikhathi, kungasiza abantu balondoloze impilo yabo enkathini yesimanje yezobuchwepheshe.
Isiphetho
Imisebe kagesi inezinzuzo eziningi empilweni yansuku zonke, kodwa futhi ithwala izingozi ezingaba khona ezidinga ukunakwa. Ukuchayeka ngokweqile emisebeni e-ionizing kungabangela umonakalo omkhulu, okuhlanganisa umdlavuza kanye nesifo sokukhishwa kwemisebe esibi kakhulu. Imisebe enga-ionizing, nakuba ingeyona ingozi kangako, isadinga ukunakwa okukhethekile ukuze kugwenywe izingozi zesikhathi eside ezifana nomdlavuza wesikhumba kanye nomonakalo wamehlo. Ngokulandela iziqondiso zokuphepha, ukusebenzisa imishini yokuzivikela, kanye nokukhulisa ulwazi lomphakathi, singanciphisa izingozi futhi sisajabulela izinzuzo zobuchwepheshe ezisebenzisa imisebe kagesi.