Su'esu'ega Fa'amaumau mo Su'esu'ega Fa'afoma'i
O le au'ili'iliga fa'amaumauga o se fa'avae taua tele i su'esu'ega fa'aklinikal auā e fesoasoani i tagata su'esu'e e fa'aliliu fa'amaumauga fa'afoma'i faigata i ni fa'ai'uga e mafai ona fa'amatalaina ma tali atu. I le tulaga fa'aklinikal, o fa'ai'uga e fa'avae i luga o taunu'uga o su'esu'ega e mafai ona a'afia sa'o ai le fa'amaoniga o le ma'i, togafitiga, fautuaga fa'avae, ma e o'o lava i le saogalemu o gasegase. O le mea lea, o se malamalamaga mautu i mataupu fa'avae fa'amaumauga—mai le fuafuaina o le mamanu ma le fa'agasologaina o fa'amaumauga i le filifilia o su'ega ma le fa'amatalaina o taunu'uga—e taua tele mo tagata su'esu'e fa'aklinikal.
Le matafaioi o fuainumera i suʻesuʻega faafomaʻi
O suʻesuʻega faʻaklinikal e faʻamoemoe e iloilo mea tutupu tau soifua maloloina i tagata, e pei o aʻafiaga o vailaʻau fou, le aoga o togafitiga e le o ni vailaʻau, mea e lamatia ai faʻamaʻi, poʻo le saʻo o meafaigaluega e suʻesuʻe ai. E faʻaaogaina fuainumera e:
1. Fuafua se suʻesuʻega mautu (e.g., fuafua se tele talafeagai o faʻataʻitaʻiga).
2. Puleaina o le faaituau ma le fesuisuiaʻiga e ala i le faʻatulagaina faʻafuaseʻi, faʻatauasoina, ma fuafuaga faʻataʻitaʻi.
3. Fuafua le tele o le aafiaga ma lona le mautonu (vaitaimi o le talitonuga).
4. Fa'ata'ita'i ni manatu fa'avae i se auala e le fa'aitu'au ma fa'aitiitia ni fa'ai'uga e fa'avae i luga o le malamalama.
A aunoa ma se auiliiliga fa'amaufa'ailoga talafeagai, e mafai e su'esu'ega ona o'o atu ai i ni fa'ai'uga sese—mo se fa'ata'ita'iga, o le ta'ua o se togafitiga e aoga ae leai, po'o le fa'afeagai.
Laasaga muamua: mamanu o suʻesuʻega ma ituaiga o faʻamaumauga
A'o le'i filifilia se metotia fa'amaufa'ailoga, e mana'omia e tagata su'esu'e ona malamalama i le mamanu o le su'esu'ega ma le ituaiga o fa'amaumauga na aoina.
1. Fuafuaga o le suʻesuʻega
O nisi o mamanu masani i suʻesuʻega faafomaʻi e aofia ai:
– Fa'ata'ita'iga Fa'atonutonu Fa'afuase'i (RCT): o le tulaga fa'atonuina auro mo le iloiloina o le aoga o se togafitiga.
– Suʻesuʻega a le vaega: mulimuli i vaega e faʻavae i luga o le faʻaalia ma iloilo iʻuga tutupu.
– Suʻesuʻega e pulea ai mataupu: faʻatusatusa le aʻafiaga i gasegase e iai se iʻuga faapitoa nai lo tagata e leʻi aʻafia.
– Su'esu'ega fa'alava: fuaina le fa'aalia ma le i'uga i le taimi e tasi.
– Su'esu'ega fa'ama'i: iloilo le sa'o o se suega e ala i le fa'atusatusaina i se tulaga fa'asino.
E tofu lava mamanu ma ni taunuuga fa'apitoa eseese, aemaise lava e tusa ai ma le mafua'aga ma le ono fa'aitu'au.
2. Ituaiga fa'amaumauga
O le ituaiga o faʻamaumauga e fuafua ai le aotelega talafeagai ma suega faʻamaumauga:
– Fa'avasegaga fa'aitulagi: itupa, tulaga ulaula (ioe/leai).
– Fa'asologa fa'avasega: tulaga o le tiga (mamalu-feololo-matuia).
– Fuainumera faifai pea: toto maualuga, tulaga o le HbA1c.
– Taimi-i-le-mea tutupu (ola): taimi e toe foʻi ai i le tulaga, taimi e oti ai.
O mea sese masani o le taulimaina lea o faʻamaumauga faʻasolosolo e pei o se faʻaauau pea e aunoa ma se mafaufauga, poʻo le faʻaaogaina o suʻega parametric pe a le ausia ni manatu faʻatulagaina.
Fuainumera fa'amatalaina: fa'afanua o uiga o fa'amaumauga
E masani ona amata le au'ili'iliga i fuainumera fa'amatala e fa'amatala ai le tufatufaina o fa'amaumauga ma uiga o fa'ata'ita'iga. I su'esu'ega fa'aklinikal, e taua tele lenei mea mo le iloiloina o le tutusa o vaega, malamalama i le tufatufaina o taunu'uga, ma le iloa o mea e le o iai.
Aotelega e masani ona faʻaaogaina:
– Averesi ma le tulaga masani o le eseesega (SD): mo faʻamatalaga faifai pea e latalata i le tulaga masani.
– Median ma interquartile range (IQR): mo fa'amaumauga faifai pea e fa'api'opi'o.
– Taimi masani ma pasene: mo faʻamatalaga faʻavasega.
– O fa'aaliga vaaia e pei o histograms, boxplots, ma siata pa e fesoasoani e malamalama ai i mamanu a'o le'i faia ni suega fa'ai'uga.
Fuainumera fa'ai'u: filifilia o le suega sa'o
O fuainumera fa'ai'u e fa'amoemoe e faia ni fa'ai'uga e uiga i se faitau aofa'i e fa'avae i luga o se fa'ata'ita'iga. O le filifiliga o le suega e fa'alagolago i le fa'amoemoega o le au'ili'iliga, le aofa'i o vaega, le ituaiga o fa'amaumauga, ma pe o fa'atasi pe tuto'atasi fa'amaumauga.
1. Faatusatusaga o vaega e lua
– suega-t tutoatasi: faatusatusa le averesi o vaega tutoatasi e lua (e pei o le toto maualuga i le vaega o fualaau faasaina vs. vaega o le placebo) i le manatu o le tulaga masani ma eseesega tutusa.
– Mann–Whitney U: o se isi filifiliga e lē o ni parametriki mo faʻamaumauga faifai pea e lē masani.
– Su'ega sa'o a Fisher po'o le Chi-square: e fa'atusatusa ai fua fa'atatau (e pei o le aofa'i o a'afiaga). E fa'aaogaina le su'ega sa'o a Fisher pe a la'ititi le tele o le sela.
2. Faatusatusaga o vaega e sili atu ma le lua
– ANOVA: e faʻatusatusa ai averesi o vaega e tolu pe sili atu.
– Kruskal–Wallis: isi auala e sui ai le ANOVA e lē o ni parametriki.
– Afai e taua taunuuga, e masani ona manaʻomia se suega pe a uma ona faia se suʻega ina ua maeʻa le suʻega e iloa ai po o fea vaega e eseese.
3. Fa'amaumauga fa'atasi
Mo faʻamatalaga aʻo leʻi faia le taotoga ma ina ua maeʻa le taotoga i le maʻi lava e tasi:
– suega-t fa'atasi (parametric)
– Wilcoxon signed-rank (e le o ni parametric)
O le fa'aaogāina sese o le suega iinei e ono lē amana'ia ai fesoota'iga i totonu o le mataupu lava e tasi.
Feso'ota'iga ma le toe fa'afo'isia: malamalama i sootaga ma valo'aga
I suʻesuʻega faʻaklinikal, e masani ona manaʻo le au suʻesuʻe e le gata e faʻatusatusa vaega, ae ia iloilo foʻi sootaga i le va o fesuiaʻiga ma le faʻatonutonu mo mea e fenumiai ai.
1. Fesootaiga
– Pearson correlation: mo sootaga laina i faʻamatalaga masani faifai pea.
– Feso'ota'iga Spearman: mo fa'amaumauga e le masani pe fa'asologa.
Ae ui i lea, e lē tutusa le fesoota’iga ma le māfua’aga; e mafai ona fesoota’i fesuia’iga e lua ona o se isi mea lona tolu.
2. Toe Fa'afo'i
E mafai e le regression ona fa'atatauina le a'afiaga o fesuia'iga tuto'atasi i taunu'uga, a'o pulea fo'i isi fesuia'iga.
– Fa'asologa fa'asolosolo: i'uga faifai pea (e.g. suiga i le HbA1c).
– Logistic regression: i'uga fa'alua (e.g. fa'amaloloina/leai).
– Poisson po'o le negative binomial regression: o le i'uga o se faitauga (e.g. numera o asiasiga).
– Fa'ata'ita'iga o lamatiaga fa'atatau a Cox: mo le au'ili'iliga o le ola (taimi-i-le-mea na tupu).
I lipoti faafomaʻi, e masani ona tuʻuina atu taunuuga o ni fua faʻatatau o le regression, odds ratios (OR), risk ratios (RR), poʻo hazard ratios (HR), faʻatasi ai ma le 95% confidence intervals.
Tele o le aafiaga, taua-p, ma le va o le talitonuga
O le fa'auigaga sa'o i su'esu'ega fa'aklinikal e lē na'o le fa'alagolago i le tau-p.
– o le tau-p e faʻaalia ai le malosi o faʻamaoniga e faʻasaga i le null hypothesis, ae e le tuʻuina atu ai faʻamatalaga i le tele o le aʻafiaga poʻo le taua faʻaklinikal.
– O le tele o aafiaga e pei o eseesega averesi, RR, OR, poʻo le HR e maua ai faʻamatalaga i le tele o le aafiaga o le faʻalavelave.
– O le vaitaimi o le talitonuga (CI) e faʻaalia ai se vaega talafeagai o tau mo le aafiaga moni. O se CI vaapiapi e faʻaalia ai se faʻatatauga sili atu ona saʻo, ae o se CI lautele e faʻaalia ai le le mautonu maualuga.
I faiga faafoma'i, o se aafiaga la'ititi e ono "taua i fuainumera" pe afai e tele le tele o le fa'ata'ita'iga, ae atonu e leai sona aoga fa'aklinikal. I se isi itu, o se aafiaga e foliga mai e tele ma se CI lautele e tatau ona fa'amatalaina ma le fa'aeteete.
Tele o le faʻataʻitaʻiga ma le malosi o le suʻega
O le fuafuaina o le tele o faʻataʻitaʻiga e fuafua ai pe mafai e le suʻesuʻega ona iloa ni aafiaga taua. O le tele o faʻataʻitaʻiga e aʻafia e:
– le tele o le aafiaga e iloa,
– fesuia'iga o fa'amaumauga,
– tulaga taua (alpha, e masani lava 0,05),
– le malosi (e masani lava 80% pe 90%),
– ono fa'amavae mai le a'oga.
I faʻataʻitaʻiga faʻaklinikal, o le faʻatauvaʻaina o le tele o le faʻataʻitaʻiga e faʻateleina ai le lamatiaga o se iʻuga "leaga" e ui lava e aoga le togafitiga.
Fa'amaumauga ua misi ma le auiliiliga o le fa'amoemoe e togafitia
O faʻamaumauga ua misi o se faʻafitauli masani i suʻesuʻega faafomaʻi (e pei o le le oʻo atu o gasegase mo le suʻesuʻega faʻasolosolo). O le tapeina faʻafuaseʻi o faʻamaumauga (suʻesuʻega atoa o le mataupu) e mafai ona faʻatupuina ai le faʻaituau pe afai e le o faʻafuaseʻi faʻamaumauga ua misi.
O auala sili atu ona lelei e aofia ai:
– fa'amatalaga (e.g. fa'amatalaga e tele),
– su'esu'ega o le maaleale,
– ma i RCTs e masani ona fautuaina le intention-to-treat (ITT), o lona uiga, o le iloiloina lea o tagata auai e tusa ai ma le vaega muamua o le randomization, e tusa lava po o le a le tausisia, ina ia faatumauina ai faamanuiaga o le randomization.
Su'esu'ega o le ola ma su'esu'ega i taimi e tutupu ai
Afai o le iʻuga o le "taimi e tupu ai," e le talafeagai auʻiliʻiliga masani e pei o t-tests. O auala masani e aofia ai:
– O le pi'o o Kaplan-Meier e fa'amatala ai le avanoa e ola ai i le aluga o taimi,
– suega log-rank e faʻatusatusa ai piʻoga o le ola o vaega e lua,
– Cox regression e pulea ai covariates ma fuafua ai hazard ratios.
O se manatu tāua i le sao mai o le fa'asao o mea o lo'o tutupu o le fa'asao lea, o le taimi lea e le atoatoa ai fa'amatalaga e uiga i le taimi na tupu ai se mea (mo se fa'ata'ita'iga, e tu'ua e se tagata auai le su'esu'ega a'o le'i tupu le mea na tupu).
Lipotiina o taunuuga ma le manino
E tatau ona o faatasi le au'ili'iliga lelei o fuainumera ma lipoti manino. E masani ona mulimulita'i tagata su'esu'e fa'afoma'i i ta'iala e pei o:
– CONSORT mo suʻega faafomaʻi,
– STROBE mo suʻesuʻega mataʻituina,
– PRISMA mo le iloiloga fa'apitoa ma le meta-au'ili'iliga.
E tatau ona aofia i lipoti: auala fa'afuase'i, fa'amatalaga o le i'uga, taulimaina o fa'amaumauga o lo'o misi, su'ega na fa'aaogaina, fa'amaoniga o manatu, ma le tele o le a'afiaga ma le CI.
I'uga
O le auiliiliga fa'amaumauga i su'esu'ega fa'aklinikal e lē na'o se la'asaga fa'atekinolosi, ae o se faiga fa'asaienisi e a'afia ai le lelei o fa'ai'uga ma le saogalemu o taunu'uga i gasegase. Mai le filifilia o se mamanu, malamalama i ituaiga fa'amaumauga, fa'aogaina o su'ega talafeagai, i le fa'amatalaina, fa'amamafaina o le tele o a'afiaga ma va o le mautinoa—e fesoasoani uma i le fa'amautinoaina o taunu'uga o su'esu'ega e aoga, talafeagai, ma fa'atuatuaina. I le tu'ufa'atasia o le fa'amaumauga sa'o ma le malamalama fa'aklinikal, e mafai e su'esu'ega ona maua ai fa'amaoniga e aoga moni mo faiga fa'alesoifua maloloina ma le faia o fa'ai'uga fa'afoma'i.