Auala e Fuafua ai le Vaega o Faʻamaumauga i le Iloiloga Faʻamaumauga

Auala e Fuafua ai le Vaega o Faʻamaumauga i le Iloiloga Faʻamaumauga

O le vaega o faʻamaumauga o se tasi lea o fua faigofie o le faʻasalalauina i auʻiliʻiliga faʻamaumauga. E ui e foliga mai e faigofie, ae o le vaega e taua tele i le tuʻuina atu o se aotelega vave o le tele o le fesuiaʻiga o tau i totonu o se seti o faʻamaumauga. I le faʻatinoina, e masani ona faʻaaogaina le vaega o se amataga aʻo leʻi faʻatatauina ni fua faigata o le faʻasalalauina, e pei o le eseesega, le faʻaletonu masani, poʻo le vaega interquartile. O lenei tusiga o le a talanoaina ai le faʻamatalaga o le vaega o faʻamaumauga, lona fua faʻatatau, laʻasaga o le faʻatusatusaga, faʻataʻitaʻiga, ma ona lelei ma tapulaʻa i auʻiliʻiliga faʻamaumauga.

Malamalama i le Fa'asologa o Fa'amaumauga

O le vaega o se seti faʻamaumauga o le eseesega lea i le va o tau sili ona tetele (maualuga) ma tau sili ona itiiti (maualalo) i totonu o se seti faʻamaumauga. I se isi faaupuga, o le vaega e faʻaalia ai le "mamao" o tau o faʻamaumauga mai le tulaga maualalo i le tulaga maualuga. O se vaega tele e faʻaalia ai se tau o faʻamaumauga e sili atu ona salalau. O se vaega laʻititi e faʻaalia ai se tau o faʻamaumauga e sili atu ona mafiafia pe tutusa.

O se faʻataʻitaʻiga faigofie, afai o togi o le suega a se tamaititi aʻoga i nisi mataupu e 60, 75, 80, ma le 90, o lona uiga o le vaega o faʻamaumauga e 90 − 60 = 30. O lenei mea e maua ai faʻamatalaga vave e eseese togi a le tamaititi aʻoga i totonu o le vaega o le 30 togi.

Aogā o le Fa'asologa o Fa'amaumauga i Fuainumera

E aoga vaega o faʻamaumauga mo:
1. Aotele vave fa'amaumauga: Tu'uina atu se aotelega o suiga o fa'amaumauga e aunoa ma ni fa'atusatusaga faigata.
2. Faatusatusaga o vaega e lua o faʻamaumauga: Mo se faʻataʻitaʻiga, o le vaega o tau mo le vasega A pe a faʻatusatusa i le vasega B.
3. Iloaina o fesuia'iga tetele: E mafai e tulaga maualuluga ona fa'aalia ai le maualuga o le lē tutusa.
4. Laasaga muamua o le au'ili'iliga: A'o le'i faia nisi au'ili'iliga, e fesoasoani le vaega e malamalama ai i le uiga lautele o fa'amaumauga.

I le au'ili'iliga fa'amaumauga lautele, e masani ona lē fa'aaogaina na'o le vaega. Peita'i, i le avea ai ma fa'ailoga amata, e matuā aogā tele, aemaise lava mo fa'amaumauga o le vaeluaga po'o le fua fa'atatau.

FAITAU  Fuainumera i le saienisi o le siosiomaga

Fua fa'atatau o le vaega o fa'amaumauga

E faigofie lava le fua fa'atatau o le vaega o fa'amaumauga:

Fa'asologa (R) = Tau maualuga − Tau maualalo

O fea:
– O le tau aupito maualuga o faʻamaumauga aupito tele ia i le seti o faʻamaumauga.
– O le tau maualalo o faʻamaumauga aupito itiiti lava ia i le seti o faʻamaumauga.
– O le R o le vaega o faʻamaumauga.

Talu ai e na'o itu pito i tua e lua e aofia ai, e mafai ona vave fuafuaina le lautele e ala i le lima pe fa'aaoga le polokalama faakomepiuta.

Laasaga e Fuafua ai le Vaega o Faʻamaumauga

O la'asaga fa'atino ia mo le fuafuaina o le tele o fa'amaumauga:

1. Aoina faʻamaumauga e suʻesuʻeina
Ia mautinoa ua mae'a fa'amaumauga ma ua ausia mana'oga o le au'ili'iliga.

2. Fa'ailoa le tau maualalo
Saili le tau aupito itiiti o faʻamatalaga uma.

3. Fa'ailoa le tau maualuga
Saili le tau aupito tele o faʻamatalaga uma.

4. To'ese le tau maualuga mai le tau maualalo
O le taunuuga o lenei faʻaitiitiga o le tele lea o faʻamaumauga.

Mo le faafaigofieina o mea, e mafai ona fa'avasega fa'amaumauga mai le la'ititi i le tele. O lenei fa'avasega e fesoasoani fo'i e va'ai fa'apitoa i mamanu o fa'amaumauga.

Faʻataʻitaʻiga o le Fuafuaina o le Vaeluaga o Faʻamaumauga (Faʻamaumauga Tasi)

Mo se faʻataʻitaʻiga, o loʻo i ai faʻamaumauga o taimi femalagaaʻi (i minute) mo le 8 tagata:

12, 15, 10, 18, 14, 11, 20, 16

O laasaga:
– Tau maualalo = 10
– Tau maualuga = 20
– Vaeluaga = 20 − 10 = 10

O lona uiga o le eseesega o le taimi e malaga ai i totonu o le vaega e iai le eseesega aupito maualuga e 10 minute i le va o le taimi e sili ona vave ma le taimi e sili ona gesegese.

Faʻataʻitaʻiga o le Fuafuaina o le Vaega o Faʻamaumauga i Faʻamaumauga ua Faʻavasegaina

Fa'amaumauga o le maualuga (cm):
150, 152, 155, 155, 158, 160, 165

– Tau maualalo = 150
– Tau maualuga = 165
– Vaeluaga = 165 − 150 = 15

E ui lava o loʻo i ai ni tau faʻasolosolo, ae o loʻo tumau pea le fuafuaina o le vaega ona e naʻo tau faʻapitoa e amanaʻia.

Vaega o Fa'amaumauga i Fa'amaumauga Fa'aputu

I faʻamaumauga faʻaputu (e pei o le tufatufaina o taimi), o le lautele o faʻamaumauga e masani ona fuafuaina e faʻaaoga ai tapulaʻa o vasega maualalo ma vasega maualuga. I nisi tusi aʻoaʻoga fuainumera, o le lautele mo faʻamaumauga faʻaputu e mafai ona faʻatatauina e pei ona:

FAITAU  Su'esu'ega fa'amaumauga mo le lelei

R ≈ Tapula'a pito i luga o le vasega aupito maualuga − Tapula'a pito i lalo o le vasega aupito maualalo

Faʻataʻitaʻiga: O le tufatufaina o togi o suega e aofia ai vaeluaga:
– 40–49
– 50–59
– 60–69
– 70–79
– 80–89

O lea la:
– Tapulaʻa maualalo o le vasega maualalo = 40
– Tapulaʻa pito i luga o le vasega aupito maualuga = 89
– Va'aiga ≈ 89 − 40 = 49

E tatau ona maitauina o nisi auala e faʻaaogaina ai tuaoi o vasega mo le saʻo sili atu, mo se faʻataʻitaʻiga 39,5 ma le 89,5, o lea e avea ai le lautele ma le 50. O le filifiliga o le metotia e faʻalagolago i le auala e faʻataʻamilomilo ai faʻamatalaga ma le tulaga faʻatonuina e faʻaaogaina.

Fa'amatalaina o le Vaega o Fa'amaumauga

E lē o taʻu saʻo mai e le vaega o faʻamaumauga pe "lelei" pe "leaga" le faʻamaumauga, ae e fesoasoani e faʻamatalaina le talaaga.

– Va'aiga la'ititi: E tutusa lelei pe mautu fa'amaumauga. Mo se fa'ata'ita'iga, o se vevela o se potu e pulea lelei e masani ona i ai se va'aiga la'ititi.
– Tele le lautele: E eseese fa'amaumauga pe tele fo'i le fesuia'iga. Mo se fa'ata'ita'iga, o tupe maua a aiga i totonu o se 'a'ai e mafai ona matua lautele lava.

Peita'i, e tatau ona fetu'una'i le fa'auigaga i le fua fa'atatau. O se vaega e 10 i fa'amaumauga o togi o suega atonu e le tutusa lona uiga ma se vaega e 10 i fa'amaumauga o le vevela po'o le mamafa.

Fa'amanuiaga o le Fa'asologa o Fa'amaumauga

E tele ni tulaga lelei o vaega o faʻamaumauga:
1. Faigofie ona fuafua: E na'o le mana'omia o tau maualuga ma tau maualalo.
2. Vave ona malamalama i ai: Talafeagai mo lipoti pupuu po o suʻesuʻega muamua.
3. Aoga mo le vave iloa: Fesoasoani e iloa ai pe i ai ni eseesega tetele i faʻamaumauga.

I le lalolagi o pisinisi, mo se faʻataʻitaʻiga, o faʻatauga i aso taitasi e mafai ona fesoasoani i pule e malamalama ai i suiga sili ona ogaoga i se vaitaimi atofaina.

Tapula'a o le Vaeluaga o Fa'amaumauga

E ui e aoga, ae o vaega o faʻamaumauga e iai foʻi ni faʻaletonu taua:
1. Soona faalagolago i tulaga faatauaina e matua ogaoga lava: O le tasi tulaga e ese mai le tasi (o se tulaga faatauaina e matua mamao ese lava) e mafai ona foliga tele ai le vaega e ui lava o le tele o faamatalaga e felata’i.
2. E le fa'amatalaina le tufatufaina lautele: E na'o le va'ai i pito o fa'amaumauga e va'ai i ai le vaega, e le tu'uina atu fa'amatalaga e uiga i suiga i le ogatotonu.
3. E le mautu mo faʻataʻitaʻiga laiti: I faʻataʻitaʻiga laiti, e mafai ona suia tele le lautele pe afai e iai se isi tau faaopoopo.

FAITAU  Fuainumera i le tulafono

Mo se faʻataʻitaʻiga, o faʻamaumauga: 10, 11, 12, 13, 14 e iai le vaega e 4. Afai e faʻaopoopoina se tasi tau e 100, e vave lava ona avea le vaega ma 90, e ui lava o le tele o tau o loʻo i le va o le 10–14.

O le mea lea, o le vaega e masani ona fa'aopoopoina i isi fua e pei o le standard deviation po'o le interquartile range (IQR) lea e sili atu ona tete'e i outliers.

I'uga

O le vaega o se seti o faʻamaumauga o le fua faigofie lea o le salalau i fuainumera, e fuafuaina o le eseesega i le va o tau maualuga ma tau maualalo. E ui i lona faigofie, ae e matua aoga lava le vaega mo le mauaina o se malamalamaga muamua i le eseesega o faʻamaumauga, faʻatusatusa vaega, ma le faʻailoaina o tau ogaoga e ono mafai. Peitaʻi, ona e matua aʻafia lava i mea e le o aofia ai ma e le o faʻatusalia atoatoa ai le tufatufaina o faʻamaumauga, e sili ona faʻaaogaina le vaega faʻatasi ma isi fua faʻamaumauga.

O le malamalama i le auala e fuafua ai ma faʻamatalaina ai vaega o faʻamaumauga, e mafai ai ona e faia vave ma saʻo auʻiliʻiliga faʻamaumauga faavae, ma faia ni faʻaiuga muamua e lagolagoina e ni aotelega manino o faʻamaumauga.

Taofi faamatalaga