Tomai mo le Tuʻuina Atu o Faʻamaumauga Faʻamaufaʻailoga i le Tulaga o Laulau Faʻasalalauina o Taimi

Tomai mo le Tuʻuina Atu o Faʻamaumauga Faʻamaufaʻailoga i le Tulaga o Laulau Faʻasalalauina o Taimi

I suʻesuʻega, iloiloga, ma le lipotia o faʻamaumauga i vaega eseese—aʻoaʻoga, soifua maloloina, tamaoaiga, ma pisinisi—e masani ona tatou fetaiaʻi ma le tele o numera. O faʻamaumauga mata e pei o le tele o togi o suʻega a tamaiti aʻoga, mamafa o gasegase, poʻo masina o faʻatauga i aso taʻitasi e mafai ona faigata ona faʻamatalaina pe afai e tuʻuina atu naʻo se lisi o numera. O se tasi o metotia sili ona aoga mo le aoteleina o faʻamaumauga mo le faigofie ona faitau ma auʻiliʻili o le tuʻuina atu lea i se laulau tufatufaina o taimi. O lenei tusiga o loʻo talanoaina ai le faʻamatalaga, faʻamoemoega, ituaiga, ma laʻasaga aoga mo le fatuina o se laulau tufatufaina o taimi e matagofie ma faʻamatalaga.

Malamalama i le Fa'asologa o Taimi e Fa'asalalauina ai

O le laulau tufatufaina o taimi o se laulau e faʻaalia ai faʻamaumauga faʻamaumauga e ala i le faʻavasegaina o tau o faʻamaumauga i ni vaega poʻo ni vaeluaga faʻapitoa ona faitauina lea o le aofaʻi o taimi e tutupu ai tau taʻitasi. O le aofaʻi o mea e tutupu e taʻua o le taimi. O lenei faʻaaliga e fesoasoani i le au faitau e vaʻai i mamanu o faʻamaumauga: poʻo a tau e sili ona tutupu soo, le lautele o faʻamaumauga, le tufatufaina, ma aga masani.

Mo se faʻataʻitaʻiga, afai e iai a tatou togi o suega mai tamaiti aʻoga e 100, o le laulau tufatufaina o taimi e mafai ai ona tatou iloa le aofaʻi o tamaiti aʻoga na maua le 60–69, 70–79, 80–89, ma isi mea faapena. Faatasi ai ma se aotelega faapenei, e sili atu ona manino le faamatalaga autu nai lo le na o le faaalia o numera e 100.

Fa'amoemoega ma Aogā o le Fa'aaliga i le Tufatufaina o Taimi

O le tuʻuina atu o faʻamatalaga i se laulau tufatufaina o taimi e tele ona faʻamanuiaga autu:

1. Aotele fa'amaumauga tetele i se faiga e sili atu ona pu'upu'u ma faigofie ona malamalama i ai.
2. Fa'afaigofieina le au'ili'iliga e su'e ai mamanu, aga masani ma fa'aletonu o fa'amaumauga.
3. Avea ma faavae mo le faia o kalafi, e pei o histograms, frequency polygons, ma ogives.
4. Fesoasoani i fuafuaga fa'amaufa'ailoga maualuluga, mo se fa'ata'ita'iga o le fa'atatauina o le averesi, ogatotonu, faiga, ma le tulaga fa'asolosolo o fa'amaumauga ua fa'aputuina.
5. Fa'aleleia le tulaga lelei o lipoti auā e foliga mai ua fa'atulaga lelei ma fa'atulagaina lelei fa'amaumauga.

Ituaiga o le Tufatufaina o Taimi Masani

I se tulaga lautele, e mafai ona faatulaga laulau tufatufaina o taimi i foliga nei:

1. Tufatufaina Tasi o Taimi (E Le'i Fa'aputuina)
O fa'amatalaga o lo'o fa'aalia e pei ona i ai i vaega taua e tasi. E talafeagai mo fa'amatalaga e la'ititi le eseesega pe na'o ni nai tau tulaga ese.

2. Tufatufaina o Taimi Fa'aputu
Ua fa'aputuina fa'amaumauga i va o vasega (e.g. 40–49, 50–59). E talafeagai mo fa'amaumauga fa'afuainumera e tele numera ma lautele vaega taua.

3. Tufatufaina o Taimi Fa'atatau
E faʻaalia le tele o taimi o se vaega poʻo se pasene o le aofaʻi o faʻamaumauga, ma e faigofie ai ona faʻatusatusa.

4. Fa'asologa o Taimi Fa'aputu
E fa'aalia ai le tele o fa'amaumauga ua fa'aputuina e o'o atu i se tapula'a fa'apitoa o le vasega. Aoga mo le va'ai pe fia le tele o fa'amaumauga e pa'ū i lalo ifo (pe sili atu) o se tau fa'apitoa.

Laasaga mo le Fausiaina o se Laulau Fa'asalalauina o Taimi Fa'aputu

O metotia nei e masani ona faʻaaogaina mo le fausiaina o siata tufatufaina o taimi ua faʻavasegaina.

1. Fa'avasega ma Malamalama i Fa'amaumauga Mata
O le laasaga muamua o le faʻamautinoa lea o faʻamaumauga ua maeʻa ma saʻo, ona vaʻai lea mo:
– Tau maualalo (Xmin)
– Tau maualuga (Xmax)
– Tele faʻamatalaga (n)

O le fa'avasegaina o fa'amaumauga mai le la'ititi i le tele e lē o se mea e mana'omia, ae e masani ona fesoasoani i le fa'agasologa o le siakiina ma le fa'avasegaina.

2. Fuafua le Vaeluaga
Ua fuafuaina le vaega o faʻamaumauga faatasi ai ma le fua fa'atatau:

R = Xmax – Xmin

O le vaega e faʻaalia ai le lautele o le salalau o faʻamatalaga. O le tele o le vaega, o le tele foʻi lea o le ono manaʻomia o se laulau faʻaputu mo se aotelega sili atu ona lelei.

3. Fuafua le Numera o Vasega (k)
E mafai ona fuafua le aofaʻi o vasega i ni auala eseese. O se tasi o mea e sili ona lauiloa o le fua faʻatatau a Sturges:

k = 1 + 3,3 log10(n)

E masani ona fa'ata'amilomilo taunu'uga o le fa'atusatusaga i le numera atoa e latalata ane (pe i luga) ina ia mautinoa o lo'o fa'atusalia le laulau. Mo se fa'ata'ita'iga, afai o le k = 6,4, e mafai ona fa'ata'amilomilo i le 7 vasega.

Ae ui i lea, e taua le manatua: O le fua fa'atatau a Sturges o se ta'iala, ae le o se tulafono fa'avae. I le fa'atinoina, e masani ona fetu'una'i e le au su'esu'e le aofa'i o vasega e fa'amautinoa ai o le vaeluaga e "faigofie ona faitau" ma e le lautele tele pe vaapiapi tele fo'i.

4. Fuafuaina o le Umi o le Vaitaimi o le Vasega (i)
A uma ona maua le k, fuafua le umi o le vaeluaga o le vasega:

i = R / k

Afai e lē o se numera atoa le iʻuga, e masani ona faʻataʻamilomilo i se numera talafeagai (e.g., 5, 10, poʻo le 2) ina ia faʻamama ai tuaoi o le vasega.

Faʻataʻitaʻiga: afai o le i = 6,25, e mafai ona faʻataʻamilomiloina i le 7 poʻo le 6 e fuafua i manaʻoga, ma ia amanaʻia le vaega aupito maualuga o le tau.

5. Fa'atulagaina o Tapula'a o Vasega
Fuafua le vaeluaga o le vasega e amata mai le tau maualalo. Faataitaiga:
– 40–46
– 47–53
– 54–60
ma sosoo ai.

A fa'atulaga ni tapula'a o vasega, ia e gauai atu i:
– E lē fepi'opi'o'i vaeluaga.
– E tatau ona tuʻuina atu faʻamatalaga uma i totonu o se tasi o vasega.
– E sili atu le fa'aogaina o se mamanu tumau o vaeluaga.

Mo faʻamaumauga atoa (e.g., togi o suega), e masani ona tusia tapulaʻa vasega o ni numera atoa. Afai o faʻamaumauga o se fua faʻaauau (e.g., mamafa), e mafai ona faʻaaogaina tapulaʻa moni ma tesimale.

6. Fuafua le Taimi e Fai Ai Vasega Taitasi
Ulufale i faʻamaumauga taʻitasi i totonu o le va o vasega talafeagai, ona fuafua lea o le aofaʻi atoa. E mafai ona faia lenei faiga e ala i le lima e faʻaaoga ai le metotia faʻatusatusa pe faʻaaoga foʻi polokalama faakomepiuta e pei o le Excel/SPSS.

O le iʻuga o le fuafuaga e tusia o le sooga (f). Afai e manaʻomia, faʻaopoopo:
– Taimi fa'atatau (fr) = f / n × 100%
– Fa'aputuga taimi fa'aputu (Fk)

7. Tuufaatasia laulau ma le atoatoa ma le manino
O se fausaga lelei o le laulau tufatufaina o taimi e masani ona aofia ai:
– Koluma o le vaeluaga o vasega
– Koluma o taimi
– (Filifiliga) ogatotonu o le vasega (xi)
– (Filifiliga) taimi fa'atatau
– (Filifiliga) fa'aputuga taimi

O le ogatotonu o le vasega (xi) e fuafuaina e ala i le:
xi = (tapula'a maualalo + tapula'a maualuga) / 2

E aoga le ogatotonu mo fuafuaga fa'afuainumera o fa'amaumauga ua fa'aputuina e pei o le averesi ua fa'aputuina.

Mataupu Faavae Taua mo Laulau e Sili Atu Ona Aogā

Ina ia lē gata ina matagofie le laulau o le tufatufaina atu o taimi, ae ia aogā foʻi, ia uaʻi totoʻa atu i mataupu faavae nei:

1. Faaaoga se numera talafeagai o vasega
O le itiiti o vasega e faigata ai ona faitau le aotelega; o le tele naua o vasega e faigata ai ona faitauina le laulau.

2. Filifili se vaeluaga tutusa
E tatau ona tutusa le lautele o le vaeluaga mo vasega uma, se'i vagana ua iai se mafua'aga taua (e.g., vasega tatala).

3. Ia mautinoa ua ufiufi uma faʻamatalaga
E le tatau ona i ai ni faʻamaumauga e "lē tatau" i soʻo se vasega.

4. Ia aofia ai se ulutala ma se faʻamatalaga
O ulutala o le laulau, punaoa o faʻamaumauga, ma iunite (e.g., kg, points, rupiah) e fesoasoani i le au faitau e malamalama i le anotusi.

5. Mafaufau i vasega tatala pe a manaʻomia
Mo faʻamaumauga ogaoga, o vasega tatala e pei o le “≥ 100” poʻo le “≤ 40” e faʻaaogaina i nisi taimi. Peitaʻi, e mafai e nei mea ona faʻatapulaʻaina ai nisi suʻesuʻega, o lea ia faʻaaoga ma le faʻaeteete.

Mea Sese Masani i le Sauniaina o Fa'asalalauga Fa'afia

O nisi o mea sese masani e aofia ai:
– E lē sosoo pe felafea'i vaeluaga o vasega.
– Le tutusa o le lautele o le vaeluaga e aunoa ma se mafuaaga manino.
– O le fa'ata'amilomiloina o le vaeluaga e mafua ai ona le fetaui ma le tau maualuga.
– Fuafuaina sese o tuaoi o vasega mo faʻamatalaga faifai pea ina ia le manino ai faʻamatalaga i tuaoi o le vaeluaga.
– E le aofia ai le aofaʻi o taimi e faʻaalu (lea e tatau ona tutusa ma le n).

Fa'ato'a

O le metotia o le tuʻuina atu o faʻamaumauga faʻamaufaʻailoga i le tulaga o se laulau tufatufaina o taimi o se tomai faʻavae e taua tele i le auʻiliʻiliga o faʻamaumauga. Faatasi ai ma laʻasaga saʻo—mai le fuafuaina o le vaega o faʻamaumauga, numera o vasega, umi o vaeluaga, i le fuafuaina o taimi—e mafai ona liua faʻamaumauga mata faigata i se aotelega e faigofie ona malamalama i ai, ua sauni mo le auʻiliʻiliga, ma ua sauni mo le tuʻuina atu. Mo faʻamoemoega faʻaleaʻoaʻoga ma faʻapolofesa, o laulau tufatufaina o taimi e fesoasoani ia i tatou e vaʻai manino ai le "tala" i tua atu o numera, faʻatulagaina lelei, ma faʻatalitonuina.

Taofi faamatalaga