O le Folafolaga o le Tutoatasi o Initonesia ma Tagata na Aafia ai
Pendahuluan
O le Folafolaga o le Tutoatasi o Initonesia o se taimi faasolopito lea na faailogaina ai le fanau mai o le Setete Autasi o le Malo o Initonesia. I le aso 17 o Aokuso, 1945, na folafola ai e Sukarno ma Mohammad Hatta le tutoatasi o Initonesia mai le pulega faakolone a Iapani. Peitai, o lenei mea na tupu e le gata na aofia ai nei tagata e toalua. E toatele isi tagata, e tuusaʻo ma e le tuusaʻo, na faia ni sao taua i lenei taumafaiga. O lenei tusiga o le a suʻesuʻeina ai le malaga e oʻo atu i le folafolaga, le taimi na faia ai le folafolaga lava ia, ma tagata na aʻafia ai.
Talaaga Faasolopito
Pulega a Iapani
Ina ua mavae se vaitaimi umi o le pulega faakolone a Holani, na pa'ū ai Initonesia i lima o Iapani i le 1942. E ui ina sa taliaina muamua e nisi o se saolotoga mai le pulega faa-emperial a Holani, ae o le mea moni o le pulega a Iapani sa tutusa lava. Sa faaaogaina tele e Iapani punaoa faalenatura ma punaoa faaletagata a Initonesia.
Tulaga o le Lalolagi
I le amataga o le 1945, na aʻafia ai e le tulaga o le lalolagi le tele o suiga i Initonesia. I le taimi lea, sa faiaina Iapani i ni nai faiaina i le taua tele o le Pasefika i le Taua Lona Lua a le Lalolagi. O lenei tulaga sa faʻaaogaina e taʻitaʻi o le taumafaiga mo le tutoʻatasi e sauniuni ai mo le tutoʻatasi.
O Le Pa'ū o Iapani
I le aso 6 ma le 9 o Aokuso, 1945, na faapa'ū ai e le 'Au Fa'atasi ni pomu atomika i Hiroshima ma Nagasaki. O lenei osofa'iga na fa'amalosia ai Iapani e fa'ato'ilalo i le aso 15 o Aokuso, 1945, ma maua ai se avanoa mo fitafita tuto'atasi a Initonesia.
Agai atu i le Folafolaga
Vaega Tuai ma le Vaega Talavou
O le faagasologa na taitaiina atu ai i le folafolaga sa faailogaina i le finauga i le va o vaega autu e lua: o tagata matutua ma tagata talavou. O tagata matutua, e aofia ai taitai sinia e pei o Sukarno ma Hatta, sa masani ona faatali mo se faaiuga mai Iapani. I le isi itu, o tagata talavou, e pei o Soetan Sjahrir, Wikana, ma Chaerul Saleh, na uunaia le folafolaga vave o le tutoatasi e aunoa ma le faatali mo le faamaoniga a Iapani.
Fa'atulagaina o le Tusitusiga o le Folafolaga
I le aso 16 o Aokuso, 1945, na tupu ai le faalavelave i Rengasdengklok, lea na "faoa faamalosi" ai Sukarno ma Hatta e vaega o tupulaga talavou ma aveina i Rengasdengklok e faanatinati ai le faagasologa o le folafolaga. O iina, na sosoo ai ma ni talanoaga malolosi, ma iu ai ina oo atu ai i se maliega e faalauiloa loa le tutoatasi.
Ina ua toe foʻi atu i Jakarta, na tusia e Sukarno, Hatta, ma Ahmad Subardjo le tusitusiga o le folafolaga i le fale o le Admiral Maeda, o se ofisa o le vaʻa a Iapani e lagolagoina le mataupu a Initonesia. O lenei tusitusiga puupuu ma faigofie na mulimuli ane taliaina o se folafolaga o le tutoatasi.
Taimi o le Folafolaga
I le taeao o Aokuso 17, 1945, i le fale o Sukarno i Jalan Pegangsaan Timur Nu. 56, Jakarta, na faia ai le sauniga o le folafolaga ma le faigofie ae mamalu. E leai ni sauniga tetele po o ni sui faavaomalo. Na o fitafita faamaoni ma tagata o le atunuu na molimauina lenei taimi taua.
Faitauga o le Tusitusiga o le Folafolaga
I le itula tonu o le 10.00 i le taeao, na faitau malie ai e Soekarno le anotusi o le folafolaga:
Folafolaga
O matou o tagata Initonesia o loʻo matou tautino atu nei le tutoʻatasi o Initonesia.
O mataupu e fa'atatau i le fesiitaiga o le pule ma isi mataupu e tatau ona fa'atinoina i se auala fa'aeteete ma i se taimi pu'upu'u e mafai ai.
Djakarta, aso 17 aso 8 tahoen 05
I le suafa o le atunuʻu o Initonesia
Soekarno-Hatta”
Siiina o le Fu'a Mumu ma le Pa'epa'e
Ina ua maeʻa ona faitauina le folafolaga, sa sisiina aʻe e Latief Hendraningrat ma Suhud le fuʻa Mumu ma le Paʻepaʻe. O le manoa na faʻaaogaina e nonoa ai le fuʻa na foaʻi mai e tamaʻitaʻi sa i ai.
Vi'i o le atunu'u
E aunoa ma se fa'ata'ita'iga po'o se sauniuniga, na usuina e le aofia le vi'iga a le atunu'u o Initonesia, ma matuā fa'afiafiaina ai le siosiomaga. I lena taimi, sa matuā lagonaina lava le agaga o le autasi ma le mitamita o se malo tuto'atasi.
Fuainumera o loʻo Aʻafia
Soekarno
O Sukarno, e masani ona taʻua o le "Tama o le Folafolaga," o se tagata taua i le tauiviga a Initonesia mo le tutoatasi. O lenei taitai mataʻina na ia faʻapotopotoina ma le manuia vaega eseese o le atunuʻu i tua atu o le sini e tasi: le tutoatasi. O lana sitaili tautala faʻamalosiau ma le vaʻaiga mamao o se Initonesia tutoatasi o ni mea taua ia na uunaʻia ai le gaioiga a le atunuʻu.
Mohammad Hatta
I le avea ai ma soa tauva a le failauga, sa i ai se matafaioi taua a Mohammad Hatta i le faiga fa’ava-o-malo ma le atina’eina o fuafuaga. O Hatta, faatasi ai ma lona talaaga i le tamaoaiga ma faiga fa’apolokiki, sa ia saunia ni fa’amatalaga fa’alemafaufau i le tauiviga mo le tuto’atasi. O lana galulue fa’atasi ma Sukarno sa fa’apaleniina ai le agaga fouvale ma faiga fa’avae lelei.
Ahmad Subardjo
O Ahmad Subardjo o se tasi o tamā faavae o Initonesia ma sa galue malosi foi i faiga fa’ava-o-malo. O le autalavou, sa naunau e fa’avavevave le folafolaga, na latou filifilia o ia e fai ma o latou feutaga’iga ma tupulaga matutua. E le mafai ona galo le matafaioi a Subardjo i le fa’atulagaina o le tusitusiga o le folafolaga.
Atimalala Maeda
O le Atimalala Tadashi Maeda o se ofisa maualuga o le va’a a Iapani sa fesoasoani i le faagasologa o le tuto’atasi o Initonesia e ala i le sauniaina o se fa’avae mo le tusiaina o le tusitusiga o le folafolaga. E ui o ia o se tagata ese, o lona naunau e fesoasoani na fa’aalia ai le lagolago a le tele o vaega mai fafo mo le tuto’atasi o Initonesia.
Sutan Sjahrir
O Sjahrir o se talavou naunautai ma atamai. E masani ona avea o ia ma alalaupapa i le va o augatupulaga matutua ma tupulaga talavou ma sa ia faia se sao taua i le uunaia o le lagolagoina o le tutoatasi.
Talavou
O igoa e pei o Wikana, Chaerul Saleh, ma Sukarni o loʻo faʻatusalia ai se vaega o tupulaga talavou e finafinau ma lototetele. Sa latou tuleia le folafolaga ina ia faatinoina loa e aunoa ma le faatali mo le faamaoniga a Iapani, ma faia ni tulaga lamatia tetele mo le tutoatasi.
Tagata Tau ma Tagata
I le faaopoopo atu i fuainumera o loo taʻua i luga, e faitau afe fitafita ma tagata masani sa i ai foi se sao taua. Atonu e natia i latou e le talafaasolopito, ae o a latou sao i gaioiga faalilolilo, faasalalauina o faamatalaga, ma teteega faaletino sa i ai se aafiaga taua.
Aafiaga ma le Talatuu o le Folafolaga
O le folafolaga o le tutoatasi o Initonesia na faailogaina ai le amataga o se tauiviga umi e puipuia ma faamalosia ai le pule silisili ese o le atunuu. I le maeʻa ai o le folafolaga, na feagai ai taitai o le tutoatasi ma se fouvalega faaletino faasaga i tagata Holani, o ē na taumafai e toe nofoia Initonesia. O lenei tauiviga mataʻutia na iu lava ina aloaia i le aloaia e Holani o le pule silisili ese ia Tesema 27, 1949.
O le talatuu o lenei folafolaga o loo lagonaina pea i aso nei. I tausaga taitasi, e faamanatuina ai e tagata Initonesia le Aso Tutoatasi faatasi ai ma gaoioiga eseese e faatatau i le manatua o tauiviga a toa ma le faatupuina o le agaga o le atunuu.
I'uga
O le Folafolaga o le Tutoatasi o Initonesia e le’i faia e se tagata po o se vaega to’atasi, ae o le galulue fa’atasi o vaega eseese o le atunu’u ua autasi e ausia le sini taua e tasi—o le tuto’atasi. O tagata e pei o Soekarno, Hatta, Ahmad Subardjo, Admiral Maeda, Sutan Sjahrir, ma vaega eseese o le au tau mo le sa’olotoga ma tagata lautele sa fa’atinoina a latou matafaioi ta’itasi, ma sa latou foa’i atu le lototele, atamai, ma le agaga le manatu fa’apito.
O le folafolaga o le tutoatasi o Initonesia i le aso 17 o Aokuso, 1945, e le na o se taulotoina o se tusitusiga, ae o se faailoga mamana o le lotogatasi, ositaulaga, ma le faamoemoe mo se lumanaʻi manuia mo Initonesia. O lenei agaga e tatau ona faasaoina ma tuufaasolo atu i tupulaga o le lumanai.