Le Rengasdengklok Faʻalavelave i Initonesia
O le Fa'alavelave i Rengasdengklok o se tasi lea o vaega sili ona mata'ina i le talafaasolopito o le tauiviga a Initonesia mo le tuto'atasi. Na tupu i le aso 16 o Aokuso, 1945, o le aso a'o le'i o'o i le Folafolaga o le Tuto'atasi o Initonesia. E ui ina na'o sina taimi pu'upu'u na tupu ai, ae o le Fa'alavelave i Rengasdengklok sa i ai sona aafiaga tele i le itu fa'apolokiki a le atunu'u, aemaise lava i le fa'avavevaveina o le fa'ai'uga e folafola le tuto'atasi e aunoa ma le fa'alavelave mai fafo. O le Rengasdengklok e le na'o se "faoa faamalosi" o tagata iloga o le atunu'u, ae o se fa'aaliga o le fenumia'iga faigata i le va o tupulaga talavou ma tupulaga matutua i le fuafuaina o la'asaga mulimuli agai i le tuto'atasi.
Talaaga o le Tulaga na Taunuu Atu i le Tutoatasi
I le ogatotonu o Aokuso 1945, na oo ai le lalolagi ma Asia i Sasaʻe i ni suiga tetele. O Iapani, lea na nofoia Initonesia talu mai le 1942, sa i ai i se tulaga faigata ina ua mavae se faasologa o toilalo i le Taua Lona Lua a le Lalolagi. Na iu lava ina faapaʻu e le Iunaite Setete ni pomu atomika i Hiroshima i le aso 6 o Aokuso, 1945, ma Nagasaki i le aso 9 o Aokuso, 1945. O osofaiga na luluina ai Iapani i le tulaga na oo ai i le aso 15 o Aokuso, 1945, na faalauiloa ai e Iapani lona tuuina atu e aunoa ma se tuutuuga i le Au Faatasi.
Sa vave ona salalau atu tala o le toilalo o Iapani, e aofia ai ma tagata talavou Initonesia o ē na mulimulitaʻi ma le naunautai i atinaʻega faapolokiki. Mo i latou, o le faiaina o Iapani na aumaia ai se avanoa auro: o se avanoa e leai se pule e mafai ai e Initonesia ona folafola atu loa le tutoatasi, e aunoa ma le faatali mo se faaiuga po o se "faatagaga" mai Iapani. Peitai, e le faigofie faapena le tulaga. O taitai tuai e pei o Sukarno ma Mohammad Hatta na mafaufau ma le faaeteete i la latou gaioiga. Sa latou popole neʻi mafua ai le faamaligiina o le toto ona o se folafolaga faanatinati, ona o loo umia pea auupega a le militeri a Iapani ma faatumauina le pule faalemalo i itulagi eseese.
Eseesega o Manatu i le va o Vaega Talavou ma Vaega Matutua
A o latalata mai le aso 16 o Aokuso, sa faateteleina ai feeseeseaiga o manatu. O le autalavou, o ē sa fai ma sui o tagata e pei o Sutan Sjahrir, Wikana, Chaerul Saleh, ma tagata gaoioi mai le fale nofomau o Menteng 31, sa latou uunaia le folafolaga ina ia faatinoina i se taimi vave e mafai ai. Sa latou teena le folafolaga na faia e ala i le PPKI (Komiti Sauniuniga mo le Tutoatasi o Initonesia), ma manatu o se faalapotopotoga na faatuina e Iapani. Afai e folafolaina le tutoatasi e ala i le PPKI, sa latou popole ne’i vaaia o se "meaalofa" mai Iapani, nai lo o se taunuuga o le tauiviga a le atunuu lava ia.
I se faatusatusaga, o le tupulaga matutua sa masani ona latou fiafia i se auala e sili atu ona faaeteete. E lei teena e Sukarno ma Hatta le tutoatasi, ae sa mananao ia mautinoa o le folafolaga e maua le lagolago lautele ma aloese mai feeseeseaiga e ono faavaivaia ai le atunuu i uluai aso o le tutoatasi. E le gata i lea, sa mafaufau Sukarno ma Hatta i le aloaia faaupufai, sauniuniga a le malo, ma tali atu e ono faia e Iapani ma Au Soofaatasi.
O lenei eseesega i le fuafuaga na mafua ai le faalavelave i Rengasdengklok: o le gaioiga vave a le vaega o talavou e "puipui" Soekarno ma Hatta ina ia aua ne’i faatosinaina i la’ua e Iapani ma ia naunau e folafola loa le tutoatasi.
Fa'asologa o mea na tupu i Rengasdengklok
I le vaveao o le aso 16 o Aokuso, 1945, na ave ai e se vaega o talavou ia Sukarno ma Hatta mai Jakarta ma agai atu i Rengasdengklok, o se eria i Karawang, West Java. O le sini e le o le faatiga ia i laua, ae ia faamamao ese nei tagata e toalua mai faatosinaga a Iapani ma finauga umi i Jakarta. Na filifilia Rengasdengklok ona sa manatu e saogalemu ma mamao ese mai le vaavaaiga malosi a le militeli Iapani.
O Sukarno, o lē sa i ai ma lona faletua, o Fatmawati, ma la la’ua pepe, o Guntur, na aveina atu i se nofoaga na mulimuli ane ta’ua o le Fale Fa’aaunuua o Soekarno-Hatta. O iina, na uunaia ai e vaega o tupulaga talavou ina ia faatinoina loa le folafolaga i le aso 16 o Aokuso, e aunoa ma le faatali mo le sauniga a le PPKI.
Peita’i, i le taimi o le finauga i Rengasdengklok, sa fa’aeteete pea Sukarno. Sa ia fesiligia le sauniuniga, le auala na fa’atinoina ai le folafolaga, ma lona a’afiaga i tagata. Sa finau le autalavou e na’o le tasi le taimi e sau ai le avanoa, ma afai e fa’atuai, e mafai e le ‘au Allies ona muamua taunu’u ma pulea. Sa tula’i mai le feeseesea’iga, ae leai se fa’asauā fa’aletino na tupu.
I Jakarta, sa faia ni feutanaiga e saili ai se fofo. O Ahmad Soebardjo, o se tagata lauiloa o le gaioiga e faatuatuaina e vaega eseese, sa i ai sona sao taua i le faatoafilemuina o le tulaga. Sa ia feutanaiga ma le autalavou ma faamautinoa atu o le a faatinoina le folafolaga e le silia le aso 17 o Aokuso, 1945. O lenei faamautinoaga sa taua tele i se maliliega. I le iuga, na toe aumaia ai Soekarno ma Hatta i Jakarta i le aoauli ma le afiafi o le aso 16 o Aokuso.
Tusiaina o le Tusitusiga o le Folafolaga ina ua maeʻa Rengasdengklok
Ina ua toe foʻi atu i Jakarta, sa vave ona faia se gaioiga. I le pō lenā, na faia ai le tusiaina o le Folafolaga i le maota o le Atimalala Tadashi Maeda, o se ofisa o le vaʻa a Iapani o lē na saunia se nofoaga saogalemu mo le fonotaga. Sa i ai tagata taua e pei o Sukarno, Hatta, Ahmad Soebardjo, ma ni aliʻi talavou.
Sa fa'atulaga ma le fa'apu'upu'u ae taua le manatu o le tusitusiga o le Folafolaga. Na tusia e Sukarno le ata muamua, lea na talanoaina ma malilie i ai. Ona lolomi lea o le tusitusiga e Sayuti Melik, fa'atasi ai ma ni nai suiga laiti na fa'amalosia atili ai le fa'aupuga. O se tasi o fa'ai'uga taua na alia'e mai le vevesi o lena po o le sainia lea o le tusitusiga o le Folafolaga e Sukarno ma Hatta mo tagata Initonesia.
O le taeao na sosoo ai, Aokuso 17, 1945, na faitauina ai le Folafolaga o le Tutoatasi o Initonesia i Jalan Pegangsaan Timur Nu. 56, Jakarta. O lea la, na avea ai le Faalavelave i Rengasdengklok ma sootaga tuusao i le faasologa o mea na tutupu na taitai atu ai i le fanau mai o se Initonesia tutoatasi.
O le Uiga ma le Aafiaga o le Faalavelave i Rengasdengklok
O le tāua autū o le Faalavelave i Rengasdengklok o loʻo taoto i le faʻavavevaveina o le faagasologa e oʻo atu ai i le folafolaga. Sa faia e le autalavou se matafaioi "faʻamalosi," ma faʻamautinoa ai e le faʻatuai le faʻaiʻuga faʻasolopito ona o ni talanoaga faʻapolokiki umi. O lenei mea na tupu na faʻaalia ai o le tutoʻatasi o Initonesia e le gata o se taunuuga o faiga faʻava-o-malo poʻo se fuafuaga a le au maualuluga, ae na mafua mai foʻi i le mamafa tau amio, le lototele, ma le faʻatinoina o le tupulaga talavou.
I le isi itu, o lenei mea na tupu na faamamafaina ai foi le taua o le poto o tupulaga matutua. O le faaeteetega a Sukarno ma Hatta na taofia ai le faatinoina o le folafolaga ma le le mafaufau. O le taunuuga mulimuli o se folafolaga talafeagai, e le maileia i le pule a Iapani, ma e mafai ona avea o se amataga mo le tuufaatasia o le atunuu.
O le mea na tupu i Rengasdengklok na aʻoaʻoina ai foʻi i tatou e faʻapea, o le eseesega o manatu i tauiviga o se mea masani. O le mea e sili ona taua o le mafai lea ona fetuutuunaʻi mo se sini faʻatasi. I se tulaga faʻaonaponei, o lenei mea na tupu e masani ona taʻua o se faʻataʻitaʻiga o le auala e manaʻomia ai e suiga tetele i le talafaʻasolopito le lototele o tupulaga talavou ma le poto o taʻitaʻi e iai le poto masani.
Fa'ato'a
O le Fa'alavelave i Rengasdengklok i Initonesia o se tasi o mea na tutupu sili ona taua i le malaga agai i le tuto'atasi. I le fa'atulagaina fa'atasi ma le tulaga o le tu'uina atu o Iapani, le tula'i mai o se leai o se pule, ma le eseesega o fuafuaga i le va o le autalavou ma le tupulaga matutua, o lenei fa'alavelave na avea ma se suiga taua na ta'ita'ia ai le atunu'u o Initonesia i le Folafolaga o le Tuto'atasi i le aso 17 o Aokuso, 1945. A aunoa ma le "tu'una'iga malosi" a le autalavou i Rengasdengklok ma a aunoa ma le naunauta'iga ma le fa'autauta a Soekarno ma Hatta, semanu e mulimuli le talafa'asolopito o Initonesia i se ala ese. O le mea lea, e manatua ai Rengasdengklok e le gata o se mea na tupu i le talafa'asolopito, ae o se fa'ailoga fo'i o le malosi o tauiviga, lototele, maliega, ma le naunauta'iga mo le tuto'atasi.