Auala e Iloa ai Faailoga o Faafitauli o Nifo i Tamaiti
E masani ona lē amana’iaina le soifua maloloina o nifo o tamaiti auā o le a iu lava ina pa’u’ū ese nifo pepe ma suia i nifo tumau. Peita’i, o le tulaga o nifo pepe e matuā a’afia ai le to’afilemu o le tamaititi a’o ‘ai, tautala, tuputupu a’e o le auvae, ma le soifua maloloina o ona nifo tumau. E mafai fo’i e fa’afitauli o nifo ona a’afia ai le mautinoa o le tamaititi ia te ia lava ma le lelei o le moe. O le mea lea, e mana’omia e mātua ona mataala i fa’ailoga muamua o fa’afitauli o nifo ma le gutu ina ia mafai ona amata vave togafitiga.
O se taʻiala lenei i le iloa o faʻailoga o faʻafitauli o nifo i tamaiti, mai faʻailoga vaaia e oʻo atu i masaniga e masalomia.
1. Suiga i le lanu o nifo: pa'epa'e pei o le sima, samasama, po'o le enaena
Salah satu pertanda paling umum adalah perubahan lanu o nifo. Pada tahap awal lua (karies), sering muncul bercak putih seperti kapur pada permukaan gigi, terutama dekat garis gusi. Ini menandakan enamel mulai kehilangan mineral. Jika tidak ditangani, bercak putih bisa berubah menjadi kuning kecokelatan, lalu menjadi lubang yang nyata.
E ese mai i le pala o ponaivi, e mafai foi ona mafua mai le suia o lanu ona o:
– Plak yang menumpuk akibat kebersihan mulut kurang baik.
– Trauma pada gigi (misalnya terbentur) yang membuat gigi menjadi lebih gelap.
– Penggunaan antibiotik tertentu , meski kasus ini relatif jarang pada anak zaman sekarang.
– Kebiasaan minum susu atau jus manis sebelum tidur tanpa menyikat gigi.
Afai e vaaia e mātua ni ila e lē mou ese pe a uma ona fufulu o latou nifo, e tatau ona siaki e se fomaʻi nifo.
2. E faitio le tamaititi i le tiga pe tigā pe a 'ai ma inu.
O le tiga pe a inuina ni meainu malulu, 'ai mea suamalie, pe lamuina o se fa'ailoga e tatau ona mataala i ai. Atonu e le mafai e tamaiti ona fa'amatala manino mai o latou tiga, o lea e tatau ai i matua ona mataala i fa'ailoga e le tuusa'o e pei o:
– Ua teena e le tamaititi nisi o meaʻai (mo se faʻataʻitaʻiga, meaʻai malo, meaʻai malulu, poʻo mea suamalie).
– Lamuina i le tasi itu.
– E masani ona ufiufi le gutu pe uu le alafau a'o 'ai.
– E fa'aita i taimi o taumafataga.
Nyeri dapat menandakan karies yang sudah lebih dalam, gusi meradang, atau bahkan infeksi.
3. Manava leaga yang tidak hilang meski sudah sikat gigi
Bau mulut (halitosis) yang terus-menerus bisa muncul karena sisa makanan dan plak yang menumpuk, karang gigi, radang gusi, atau adanya gigi berlubang yang menjadi tempat bakteri berkembang. Memang, bau mulut sesekali dapat terjadi karena anak kurang minum atau sedang pilek. Namun jika bau mulut terjadi hampir setiap hari dan tidak membaik setelah menyikat gigi dan membersihkan lidah, ini patut dicurigai sebagai masalah gigi dan mulut.
E mafai e mātua ona fesoasoani e ala i le faʻamautinoaina o tamaiti:
- Fufulu nifo dua kali sehari.
– Fufulu mālie le laulaufaiva.
– Faaaoga le floss nifo (faatasi ai ma le fesoasoani a matua) aemaise lava pe afai e vavalalata nifo.
4. E mumu, fulafula, pe faigofie ona tafe toto ou gugu
O laugutu maloloina e piniki, e le fulafula, ma e le faigofie ona tafe toto. Afai e foliga mumu susulu laugutu o lau tama, ua lapopo'a, pe tafe toto pe a fufulu, atonu e iai le mumū o latou laugutu (gingivitis). O le mafua'aga masani o le faaputuputuina o le plaque i le laina o laugutu.
Fa'ailoga e mata'ituina:
– Ua faitio le tamaititi i le tiga pe “matuia” o ona nifo.
– Ua iai le fula i le va o nifo.
– E foliga mai ua solomuli ese nifo ma ua foliga mai ua umi atu (i nisi tulaga).
– E toe aliali mai pea lava pea ni mageso po'o ni po'olā i le gutu.
E ui e mafai ona faaleleia le gingivitis pe a faaleleia le tumama o le gutu, ae e taua lava le siakiina o lau tama e iloa ai le mafuaaga tonu.
5. E aliali mai se "pu" po'o se fa'aletonu i le nifo.
Lubang gigi tidak selalu langsung besar. Pada awalnya bisa berupa titik kecil atau cekungan yang terasa kasar saat disentuh. Orang tua bisa memeriksa gigi anak secara berkala di tempat terang, misalnya setelah mandi atau sebelum tidur. Perhatikan gigi geraham belakang karena area ini paling sering menjadi lokasi karies akibat sulit dibersihkan.
Afai ua iloa atu se pu, aua le fa'atali se'ia tiga lau tama. Afai e le togafitia, e mafai e le pala ona o'o atu i le neula o le nifo ma mafua ai le fa'ama'i, se mageso, ma e o'o lava i le fiva.
6. Fula o alafau po'o laulaufaiva (fa'ailoga o le fa'ama'i pipisi)
O le fulafula i le alafau po'o le 'auvae e ono avea ma fa'ailoga o se mageso nifo, o se fa'ama'i e masani ona tupu ona o se pu loloto. O lenei tulaga e mana'omia ai le vave togafitia aua e mafai ona sosolo ma mafua ai le tiga tele, fiva, po'o le fa'ateleina o le fulafula.
Ia mataala pe afai o lau tama/teine:
– Faitioina o le tiga tele.
– Faigata ona tatala le gutu.
– Fiva e aunoa ma se mafuaaga manino.
– E foliga mai e iai se fulafula e pei o se mageso i luga o le laulaufaiva (fistula), o nisi taimi e alu ese ai le vai.
Afai e tupu lenei mea, ave loa lau tama i le foma'i nifo, aemaise lava pe afai e fiva pe fula vave fo'i.
7. O masaniga o le fufuluina o nifo e mafua ai ni fa'asea
O nisi taimi e iloa ai fa'afitauli o nifo e ala i le tali atu o se tamaititi i le fufuluina o nifo. Afai e 'alo'alo pea se tamaititi, tagi, pe faitio i le tiga pe a pa'i le pulumufulunifo i se vaega patino, e ono avea ma pu, o ni gugu ma'ale'ale, po'o se tartar e mafua ai le tiga.
E mafai e mātua ona faia se auala agamalu:
– Faaaoga se pulumu e vaivai ona fulufulu.
– Fa'aaoga se toothpaste fluoride e talafeagai ma le matua (o le aofa'i e pei o le "saito araisa" mo tamaiti laiti ma le "lapopo'a e pei o le lapo'a o le pi" mo tamaiti matutua).
– Aua le so'ona fufulu malosi.
Peita’i, afai e fa’aauau pea le fa’asea, e mana’omia lava se su’esu’ega.
8. Suiga i masaniga ma amioga o le moe
E masani ona aʻafia le moe i faʻafitauli o nifo i tamaiti. E mafai ona faʻateteleina le tiga o nifo i le pō ona o le taoto e faʻateleina ai le tafe o le toto i le ulu. Atonu e:
– E masani ona ala i luga i le pō.
– Fa'aita e aunoa ma se mafua'aga.
– Tagi ma faigata ona toʻafilemu.
– Aua le moe fa'ata'oto.
O suiga i amioga e pei o le itaitagofie po'o le leai o se taula'i e mafai fo'i ona feso'ota'i ma le le to'a e mafua mai i fa'afitauli o nifo e le'i iloa.
9. Faigata ona lamu ma tautala
O nifo fa'afitauli e mafai ona faigata ai i se tamaititi ona lamuina nisi o mea'ai pe fa'atupuina ai fo'i le musu e 'ai. Afai e fa'aauau pea lenei mea, e mafai ona a'afia ai le taumafaina o mea'ai ma le tuputupu a'e. E le gata i lea, o le vave leiloa o nifo pepe ona o le pala tele e mafai ona a'afia ai le tulaga o nifo tumau ma le atina'eina o le tautala.
Fa'ailoga e mafai ona va'aia:
– E umi atu le 'ai a le tamaititi nai lo le masani.
– Filifili na'o mea'ai mālū.
– Lamuina i le tasi itu i taimi uma.
– Ua suia le faaleoga o nisi mataitusi.
10. Faailoga o le faaleagaina o le enamel ona o nisi o masaniga
E tupu le soloia o le enamel pe a faaleagaina le fogāeleele o nifo, e masani ona mafua mai i le soona faʻaalia i le acid. I tamaiti, e mafai ona mafua lenei mea ona o:
– Soo le inu soo o meainu 'o'ona e pei o le soda po'o meainu suamalie e tele ai le 'o'ona.
– O le masaniga o le mitiia o mea'ai/meainu suamalie.
– Fa'ama'i o le 'asu (i nisi tulaga).
Atonu e foliga mai e sili atu ona manino nifo i pito, e sili atu ona maaleale, pe foliga mai ua "elea." Afai e matauina e mātua ni suiga i foliga o latou nifo, e tatau ona latou feutagai ma se fomaʻi nifo.
Auala faigofie e siaki ai nifo o lau tama/teine i le fale
E lē mafai e siaki i le fale ona suitulaga i se foma'i nifo, ae e mafai ona fesoasoani e iloa vave ai fa'afitauli. Fai faatasi i le vaiaso:
1. Fufulu ou lima ma saunia se moli susulu.
2. Fai i le tamaititi e tatala lona gutu, siaki nifo pito i luma ma nifo molar.
3. Vaavaai mo ni ila pa'epa'e/enaena, ni pu, ni gugu fulafula, ma ni vaega e foliga palapala.
4. Sogisogi le mānava mo sina taimi puupuu—afai e malosi ma faifai pea, ia mātau.
5. Fesili pe i ai se tiga pe a 'ai pe inu.
Afai e masalosalo mātua, e sili le siaki nai lo le faʻatali.
O afea e tatau ona e alu ai i le foma'i nifo?
Fa'atulaga loa se su'esu'ega pe afai:
– E iai le tiga e faʻalavelave ai i le 'ai poʻo le moe.
– Puga vaaia, fula, pe tafe toto soo fo'i.
– O loʻo maua le tamaititi i le fiva faʻatasi ai ma faʻamaʻi o ona nifo.
– E tumau pea le leaga o le manava e ui lava i le tumama lelei o le gutu.
– E suia le lanu o nifo pe a uma ona lavea.
Selain itu, pemeriksaan rutin idealnya dilakukan setiap 6 bulan , bahkan saat tidak ada keluhan, untuk pencegahan dan pembersihan.
Fa'ato'a
O le iloa o faʻailoga o faʻafitauli o nifo i tamaiti e manaʻomia ai le uaʻi atu i suiga laiti: le suia o nifo, manava leaga, le toʻa aʻo 'ai, ma e oʻo lava i le mumu poʻo le tafe toto o nifo. O le vave ona iloa o se faʻafitauli, o le faigofie ma le faigofie ona togafitia. Faatasi ai ma ni masaniga lelei o le fufuluina o nifo, se taumafataga maloloina, ma siaki masani o nifo, e mafai e matua ona fesoasoani i a latou fanau e ola aʻe ma nifo malolosi ma se ataata maloloina.
