O Lamatiaga o le Faatauva'a i Fa'ama'i Pipisi
E masani ona manatu i faʻamaʻi o le gugu o ni faʻafitauli laiti: gugu fulafula, faigofie ona tafe toto pe a fufulu, pe manava leaga. E toatele tagata e manatu o nei faʻailoga o le a mou atu lava, e ala i le fufuluina i le vai masima pe sui le pulumufulunifo. Peitaʻi, o faʻamaʻi o le gugu e mafai ona oʻo atu ai i le tele o faʻafitauli, e amata mai i le faʻaleagaina o aʻano lagolago o nifo i faʻafitauli tau soifua maloloina. O le le amanaʻiaina o se faʻamaʻi o le gugu o lona uiga o le faʻatagaina lea o le mumū e alualu i luma filemu, ma alualu i luma mai se faʻafitauli faigofie i se tulaga e sili atu ona ogaoga.
Malamalama i le fa'ama'i o le 'au
O fa'ama'i o le 'au e masani ona amata i le fa'aputuina o le palaki (plaque)—o se vaega pipi'i o lo'o i ai siama—i luga o le laina o 'au. Afai e le fa'amamāina soo le palaki, e fa'ama'a'a ma avea ma tartar, lea e faigata tele ona aveese e aunoa ma se fesoasoani fa'apitoa. O siama e mafua ai le mumū, lea na muamua ta'ua o le gingivitis. I le taimi nei, e masani ona mumu 'au, fulafula, ma faigofie ona tafe toto.
Afai e le togafitia le gingivitis, e mafai ona faasolo atu le mumū i le periodontitis. I le periodontitis, e sosolo atu le siama i tua atu o laulaufaiva ma aano lagolago o nifo, e pei o le periodontal ligament ma le auvae. O iinei e matuā faateleina ai le lamatiaga o le gau o nifo, gau o nifo, ma le faaleagaina tumau.
Fa'ailoga e masani ona le amana'iaina
O se tasi o mafuaʻaga e masani ona lē amanaʻia ai faʻamaʻi o le laulaufaiva ona e foliga mai e "laʻititi" faʻailoga ma e lē o taimi uma e mafua ai le tiga tele. O nisi faʻailoga taua e masani ona lē amanaʻiaina e aofia ai:
1. Tafe toto o nifo pe a fufulu pe fa'aaoga le floss.
2. Fulafula ma mumu nifo i tafatafa o le tasi pe sili atu nifo.
3. Manava leaga (halitosis) e le faaleleia e tusa lava pe uma ona fufulu ou nifo.
4. E solomuli ese nifo ma foliga umi atu ai.
5. Tiga pe a lamu pe le to'a i nifo.
6. E aliali mai le pus i le va o gingiva ma nifo (ginsule o gingiva).
7. E lagona le matala o nifo pe suia malie le tulaga o nifo.
E to'atele tagata e na'o le taimi lava e matuā tiga ai pe amata ona lagona le matala o le nifo e tali atu ai. Peita'i, o le vave faia o togafitiga e sili atu ona faigofie, taugofie, ma maua ai ni taunuuga lelei.
Aafiaga tuusa'o i le soifua maloloina o le gutu
O fa'ama'i o nifo e le togafitia e mafai ona fa'aleagaina malie ai fausaga e fa'amalosia ai nifo. E masani ona "leoa" le faiga: e fa'aosofia e siama le mumū, lea e fa'aleagaina ai le a'ano, ona faia lea o taga o nifo, ma maua ai ni siosiomaga lelei mo siama e olaola ai. O le loloto o nei taga, o le faigata foi lea ona fa'amamāina i se pulumufulunifo masani.
O le iʻuga, e ono tulaʻi mai faʻafitauli nei:
– Nifo ua malepelepe ma ua leai. O le leiloa o le ponaivi lagolago e mafua ai ona leiloa le faavae o nifo.
– Fa'atupuina o le fulafula. E mafai e le fa'ama'i ona fausia ai se taga o le nana e mafua ai le tiga tele, fiva, ma le fulafula o foliga.
– Faigata ona lamu ma tautala. O nifo e le mautu e a'afia ai galuega i aso faisoo.
– Ua fa'ateleina tau o togafitiga. E mafai ona togafitia le gingivitis i le faigofie ona faia o le scaling ma le masani. Atonu e mana'omia nisi togafitiga mo le periodontitis, e pei o le curettage, taotoga periodontal, po'o le aveeseina ma le toe fa'aleleia i nifo pepelo po'o ni implants.
A'afiaga i le soifua maloloina lautele o le tino
E lē o se vaega ese o le tino le gutu. A a'afia laugutu, e mafai e siama ma mea e mumū ona ulu atu i le toto, aemaise lava pe afai e masani ona tafe toto laugutu. E tele su'esu'ega ua fa'afeso'ota'i ai fa'ama'i periodontal i le fa'ateleina o le lamatiaga po'o le fa'ateteleina o nisi o tulaga. E ui o le mafua'aga ma aafiaga e mafai ona faigata ma eseese mai le tasi tagata i le isi tagata, ae o le tausia o le soifua maloloina o laugutu e manino lava o se vaega taua o le tausia o le soifua maloloina lautele.
O nisi o tulaga e masani ona fesootaʻi ma faʻamaʻi o le nifo e aofia ai:
– Fa'ama'i o le fatu ma alatoto. O le mumū tumau e mafai ona mafua ai fa'afitauli o le fatu ma alatoto i nisi tagata.
– Ma'isuka. E mafai e le ma'isuka ona fa'ateteleina fa'ama'i o le laulaufaiva, ma i se isi itu, e mafai e fa'ama'i o le laulaufaiva ona faigata ai ona pulea le suka i le toto. E mafua ai se ta'amilosaga leaga pe a le togafitia.
– Fa'afitauli i le ma'itaga. E taua le mata'ituina o le mumū o le laulaufaiva i fafine ma'itaga ona e mafai e suiga o hormones ona fa'amama'i atili ai laulaufaiva. E taua tele le siakiina soo e puipuia ai fa'afitauli e sili atu ona ogaoga.
– Fa'afitauli i le manava. E mafai ona manavaina siama mai le gutu i totonu o le auala manava, aemaise lava i tagata e iai ni fa'afitauli patino pe le lelei le tumama o le gutu.
O le uiga autū, o faʻamaʻi o nifo e lē naʻo se faʻafitauli o nifo. E mafai ona avea ma mafuaʻaga o le mumū tumau o le tino.
Aiseā e faigofie ai ona tupu fa'ama'i pipisi o nifo?
E tele mea e faʻateleina ai le lamatiaga o faʻamaʻi pipisi o le nifo, e aofia ai:
– Le lelei o le tumama o le gutu. E le masani ona fufulu, e le fufuluina le va o nifo, pe fa'aaoga le auala sese e fufulu ai.
– Ulaula. O le ulaula e faʻaitiitia ai le teteʻe o le aano o le laulaufaiva ma e masani ona foliga mai e itiiti ifo ai faʻailoga (e pei o le itiiti ifo o le tafe toto), ma iʻu ai i le tuai ona iloa le faʻamaʻi.
– Suiga o hormones. O le ma'itaga, matua, po'o nisi tulaga e mafai ona fa'afaigofie ai ona mumū nifo.
– Fa'ama'i pipisi ma vaila'au. O le ma'isuka, fa'aletonu o le puipuiga o le tino, ma nisi vaila'au e mafai ona a'afia ai le soifua maloloina o nifo.
– E mafai e le atuatuvale ma le le lelei o meaʻai ona aʻafia ai le puipuiga o le tino ma le faagasologa o le faʻamalologa.
– Nifo fenumiai pe le lelei ona fa'atumuina ni fa'atumu. O vaega e faigata ona fa'amamā e faigofie ai ona fa'aputu le palapala.
O le iloaina o mea e lamatia ai e fesoasoani ia te oe e sili atu ai ona mataala ma faia ni puipuiga talafeagai.
Auala e puipuia ma togafitia ai i se taimi vave
O le tala fiafia, o le tele o faʻamaʻi o le laulaufaiva e mafai ona puipuia i ni masaniga faigofie ma faifai pea. O laʻasaga fautuaina ia:
1. Fufulu ou nifo faalua i le aso i le toothpaste e iai le fluoride, mo le itiiti ifo i le 2 minute. Taula'i lelei le laina o nifo i ni gaioiga mālū.
2. Fa'amamā le va o ou nifo i aso uma i le fa'aaogaina o le floss nifo po'o se pulumu i le va o nifo. E le lava le na'o se pulumu nifo mo na avanoa vaapiapi.
3. Faaaoga le vai fufulu gutu pe a manaʻomia, aemaise lava pe a fautuaina e lau fomaʻi nifo mo nisi o tulaga.
4. Fa'amamāina masani o le pa'u (fa'amamāina o le tartar) i masina ta'i 6–12 pe e pei ona fautuaina, aemaise lava pe afai e faigofie ona tupu le tartar.
5. Taofi le ulaula tapaa ma faʻaitiitia le inuina o le ava malosi.
6. Ia ua'i toto'a i mea'ai paleni e taumafaina (vitamini C, porotini, ma minerale) e lagolago ai le soifua maloloina o aano o le tino.
7. Pulea tulaga faafoma'i e pei o le ma'isuka mo le fa'amalologa lelei o ou nifo.
8. Siaki vave lau foma'i nifo pe afai e tafe toto soo ou laulaufaiva, fulafula, pe e te manava leaga pea lava pea.
E masani lava ona faigofie le togafitiga vave: aveeseina o le palaki ma le tartar, a'oa'oga i le tumama o le gutu, ma le mata'ituina. Afai e tupu le periodontitis, e ono fautuaina e lau foma'i nifo ni togafitiga fa'aopoopo e fa'aitiitia ai taga o laugutu ma pulea ai le fa'ama'i.
O afea e tatau ai ona e sailia loa se fesoasoani?
Va'ai loa se foma'i nifo pe afai e te a'afia i so'o se tasi o tulaga nei:
– Tafe toto o nifo ma tumau mo le sili atu i le 1-2 vaiaso.
– Tiga tata, fula tele, pe aliali mai fo'i le nana.
– Fiva, vaivai, po'o le fulafula e sosolo atu i alafau/auvae.
– Ua lagona le matala o nifo pe ua suia foʻi le tulaga.
– Manava leaga tele e lē faaleleia e tusa lava pe ua faaleleia le tumama o le gutu.
O le tolopo o le suʻesuʻega e mafai ona faʻateteleina ai le faʻaleagaina ua tupu ma faʻateleina ai le lamatiaga o faʻalavelave faʻafuaseʻi.
Fa'ato'a
O le fa'atauva'a i fa'ama'i o nifo o se mea sese masani ona tupu auā e foliga mai e le ogaoga tele fa'ailoga ma e sau ma mou atu. Peita'i, e mafai e le mumū ona fa'asolosolo malie ona fa'aleagaina le fa'avae o nifo, e o'o lava i le a'afia ai o le soifua maloloina lautele. O le ki sili ona lelei o le puipuia ma le vave iloa: tausia lelei le tumama o le gutu, faia ni siaki masani, ma 'aua ne'i fa'atamala i le tafe toto po'o le fulafula o nifo. O nifo maloloina e le gata ina fesoasoani i se ataata matagofie ae fesoasoani fo'i e fa'atumauina le tulaga lelei o le olaga ma le soifua maloloina lautele.