Auala e Puipuia ai le Pala o Nifo i Tamaiti
O pu (caries) i tamaiti o se tasi lea o faʻafitauli masani o le soifua maloloina, ae o nisi foʻi o faʻafitauli e mafai ona puipuia. E tutupu pu pe a faʻaputuina le plaque—o se vaega pipiʻi o loʻo i ai siama—i luga o nifo. E faʻaleagaina e siama le suka mai meaʻai ma meainu, ma maua ai ni acids e faʻaitiitia malie ai le enamel o nifo. Afai e le togafitia, e mafai e pu laiti ona faʻateleina, mafua ai le tiga ma le faʻamaʻi, ma faʻalavelave ai le 'ai, moe, ma le taulaʻi o le mafaufau o se tamaititi. O le mea lea, e manaʻomia e matua ona malamalama i le auala e puipuia ai pu i le amataga ina ia mautinoa o loʻo maloloina pea le soifua maloloina o le gutu o a latou fanau seʻia oʻo i le matua.
1. Amata le tausiga o nifo i le taimi lava e tupu ai le nifo muamua.
E amata le puipuiga o le pala o nifo e tusa lava pe a le'i tele ni nifo o se tamaititi. A tupu mai le nifo muamua (e masani lava i le va o le 6 ma le 10 masina le matua), e mafai e matua ona fa'amamāina i se ie manifinifi vaivai ua fa'asūsūina i le vai po'o se pulumufulunifo pepe e vaivai fulufulu . O le sini ia aveese le toega o le susu ma fa'aitiitia le fa'aputuina o le palaki i le amataga. O lenei masaniga e fesoasoani fo'i i tamaiti e fa'amasani ai i se faiga masani o le tausiga o nifo.
A o amata ona tutupu ni nifo o lau tama, fa'aaoga se pulumufulunifo la'ititi e faigofie ona uu. Ia mautinoa e fufulu ia le itiiti ifo ma le fa'alua i le aso: i le taeao pe a uma le 'aiga o le taeao ma i le po a'o le'i moe. E taua tele le fufulunifo a'o le'i moe auā e fa'aitiitia le gaosiga o le faua i le taimi o le moe, ma faigofie ai ona ola siama.
2. Faaaoga le toothpaste fluoride e tusa ai ma tausaga
O le fluoride o se minerale e fesoasoani e fa'amalosia ai le enamel o nifo ma fa'amalosia ai lona tete'e atu i osofa'iga a le 'aisa. Ua fa'aalia le aoga o le fa'aaogaina o le toothpaste fluoride i le puipuia o le pala o nifo i tamaiti, ae o le aofa'i e fa'aaoga e tatau ona talafeagai ma le matutua ina ia saogalemu.
– Tamaiti i lalo ifo o le 3 tausaga: fa'aaoga se fasi toothpaste fluoride e vali ai le tino (pe tusa o le lapo'a o se araisa).
– Tausaga 3–6: fa'aaoga sina vaega e pei o le lapo'a o le pi, ma mata'ituina lelei ina ia 'aua ai ona foloina.
– Tausaga e sili atu i le 6 tausaga: e mafai e tamaiti ona amata fufulu o latou nifo tutoʻatasi, ae e manaʻomia lava ona mataʻituina a latou metotia.
A'oa'o tamaiti e feanu i fafo le toothpaste pe a uma ona fufulu, nai lo le foloina. Fufulu fa'aitiitia; a tele naua e mafai ona fa'aitiitia ai le aoga o le fluoride o lo'o totoe i nifo.
3. Auala sa'o ma manaia e fufulu ai nifo
E to'atele tamaiti e fufulu o latou nifo "mo le fufuluina," ae e taua tele le metotia. E tatau i matua ona fesoasoani pe va'ava'aia se'ia o'o ina mafai moni e la latou tamaititi ona fufulu lelei o latou nifo (e masani lava i le 7–8 tausaga, e fuafua i tomai fa'atino a le tamaititi).
O nisi fautuaga taua:
– Fufulu vaega uma o nifo: pito i luma, tua ma vaega e lamu ai.
– Fufulu mālū i ni gaioiga faataamilomilo pe laiti foʻi i luma ma luma, aua le mili malosi.
– O le umi lelei e tusa ma le 2 minute.
– Faaaoga se taimi, pese, po'o se polokalama faakomepiuta e fa'aosofia ai lau tama/teine.
E le gata i lea, e taua fo'i le sui o lau pulumu nifo i masina ta'i 3 pe a amata ona masaesae fulufulu o nifo auā o se pulumu ua masaesae e le toe aogā tele i le aveeseina o le palapala.
4. Fa'amamā le va o nifo i le floss nifo
O nifo e pipii faatasi e pu'e ai otaota mea'ai i le va o nifo, ma faigata ai ona o'o atu i ai se pulumufulunifo. O le mea lea, e mafai ona amata le fa'aaogaina o le floss pe a amata ona pa'i nifo o se tamaititi le tasi i le isi (e masani lava pe tusa o le 2–3 tausaga le matutua, pe fuafua i le tulaga o nifo). E mafai e matua ona fa'aaoga le floss a tamaiti po'o se floss pick e fa'afaigofie ai lenei mea.
E lava le fa'amamāina o nifo i le floss faatasi i le aso, e sili ai pe a fai i le pō. E masani ona lē amana'ia lenei masaniga, e ui lava o pu i le va o nifo o nisi ia o mea e sili ona faigata ona iloa ma e mafai ona tupu a'e e aunoa ma le iloa.
5. Pulea lau taumafa: fa'atapula'a le suka ma le 'ai soo o mea'ai mama.
E lē gata ina a'afia le pu i le tele o le suka e te 'ai, ae fa'apea fo'i i le tele o taimi e fa'aalia ai ou nifo i ai. O le 'ai soo o mea'ai suamalie po'o meainu e mafua ai ona fa'aauau pea ona gaosia e siama le 'aisa i le aso atoa.
Laasaga aogā e mafai ona faia:
– Fa'atapula'a le 'aiina o mea suamalie, sukalati, masikete suamalie ma keke i nisi taimi, ae le o aso uma.
– ʻAloʻese mai meainu suamalie e pei o le soda, lauti suamalie, meainu ua uma ona afifiina, ma sua ua uma ona afifiina e tele ai le suka.
– Filifili ni mea'ai mama maloloina: fualaau 'aina tipi, sisi, yogurt e aunoa ma se suka fa'aopoopo, nati (talafeagai ma tausaga), po'o fualaau faisua.
– Fa'amasani lau tama/teine i le inu vai pe a uma ona 'ai pe 'ai ni mea'ai mama e fesoasoani e fa'amama ai mea'ai na totoe.
Afai e 'ai e lau tama/teine mea'ai suamalie, e sili atu le avatu i ai i taimi o taumafataga autu nai lo le va o taumafataga, aua e fa'ateleina le gaosiga o le faua i le taimi e 'ai ai ma fesoasoani e fa'aitiitia ai 'ese oona.
6. Aloese mai le masani o le moe ma se fagu susu
O se tasi o mafuaʻaga masani o le pala o nifo i tamaiti laiti o le masani lea o le moe ma se fagu susu. A o moe se tamaititi, e mafai e le susu ona faaputuputu i tafatafa o nifo, aemaise lava nifo pito i luga i luma. O le suka masani i le susu (lactose) e mafai lava ona fafagaina siama. O lenei tulaga ua taʻua o le pala o nifo i tamaiti laiti poʻo le "pala o fagu susu."
Fautuaga mo se fofo:
– 'Alo'ese mai le fa'asusu i totonu o le fagu susu a'o le'i moe e aunoa ma le fufuluina o nifo pe a uma.
– Afai e manaʻomia e lau tama/teine se meainu aʻo leʻi moe, taumafai e faʻauma vave ma faʻaauau le fufuluina o ona nifo.
– Ia masani i le fesuiaʻiga mai le fagu susu i le ipu e pei ona fautuaina e lau fomaʻi tamaiti/fomaʻi nifo.
7. Siaki masani ma le fomaʻi nifo mai lava i le laitiiti
E to'atele mātua e fa'atali se'ia o'o ina faitio a latou tama i le tiga o nifo a'o le'i va'ai i se foma'i nifo. Peita'i, o siaki masani o le auala sili lea e puipuia ai le pala atili o nifo. I se tulaga lautele, e fautuaina tamaiti e amata va'ai i se foma'i nifo pe a tupu mai o latou nifo muamua, pe a ma'ea le 1 tausaga, ona sosoo ai lea ma masina ta'i 6.
Aogā o siaki masani:
– Iloa vave ni pu laiti po o ni faailoga o le soloia o minerale (ua amata ona maaleale nifo).
– Aoaoga i le fufuluina lelei o nifo e tusa ai ma tausaga.
– Siakiina o le tuputupu aʻe o nifo ma le auvae.
– Talanoaga i mea'ai ma masaniga (e.g. mitiia o le limamatua).
8. Fa'aoga fa'apolofesa o le fluoride ma le fa'amaufa'ailoga fissure
I le fa'aopoopoga i le toothpaste, e mafai e foma'i nifo ona fa'atonuina le fluoride fa'apitoa (e pei o le varnish) e fa'apipi'i i nifo mo se puipuiga fa'aopoopo, aemaise lava i tamaiti e maualuga le lamatiaga o le pala o nifo. O lenei faiga e vave ma e leai se tiga.
Atonu e fautuaina fo'i e lau foma'i nifo le fissure sealant, o se ufiufi puipui e fa'apipi'i i luga o nifo e lamuina o nifo e loloto avanoa. O nei avanoa e masani ona avea ma puna o otaota mea'ai ma e faigata ona fa'amamāina. E fesoasoani fa'amaufa'ailoga e puipuia ai siama mai le ulufale atu ma mafua ai le pala o nifo, aemaise lava pe a uma ona tupu a'e nifo tumau muamua (pe tusa o le 6–7 tausaga le matutua) ma mulimuli ane tupu a'e nifo tumau (pe tusa o le 12 tausaga le matutua).
9. Fausiaina o masaniga ma faʻataʻitaʻiga mai matua
O le puipuia o le pala o nifo i tamaiti e lē mafai ona vavaeese mai tu ma aga masani a le aiga. E masani ona faʻataʻitaʻi tamaiti i amioga a o latou mātua. Afai e fufulu soo e mātua o latou nifo, filifili meaʻai maloloina, ma faʻamuamua le siakiina o nifo, o le a vaʻaia e tamaiti o se vaega masani lea o le olaga.
O nisi taʻiala e fesoasoani:
– Fufulu ou nifo faatasi ma lau tama/teine ina ia malie ai.
– Viia le tumau, ae le na o taunuuga.
– Fausia le faasologa masani i aso uma (taeao ma le po).
– 'Alo'ese mai le avea o lole ma taui autū; sui i se gaoioiga malie po'o ni fa'ailoga pipi'i.
I'uga
O le puipuia o pu i tamaiti e manaʻomia ai le tuʻufaʻatasia o le tausiga i aso taʻitasi i le fale, fetuʻunaʻiga o meaʻai, ma siaki masani o nifo. O le ki o le amata vave—tusa lava pe a aliali mai le nifo muamua—faʻaaoga le toothpaste fluoride e talafeagai mo le matua, fufulu i le auala saʻo, faʻatapulaʻaina le suka, ʻaloʻese mai le fafagaina i fagu susu, ma le faʻaaogaina o puipuiga faʻaopoopo e pei o le fluoride faʻapolofesa ma le fissure sealant pe a manaʻomia. Faatasi ai ma masaniga faifai pea ma le lagolago a le aiga, e mafai e tamaiti ona ola aʻe ma nifo maloloina ma malolosi ma saʻoloto mai le tiga o le pala.