Le auala e fa'agasolo ai e le fai'ai fa'amatalaga lagona

Le Auala e Fa'agasolo ai e le Fai'ai Fa'amatalaga Fa'alogo

O le faiʻai o le tagata o se tasi o faiga sili ona ofoofogia ma lavelave i le tino. E le gata ina nafa ma le tele o galuega faatino, lagona, ma le mafaufau, ae e iai foʻi sona sao taua i le faʻagasoloina o faʻamatalaga lagona tatou te maua i sekone taʻitasi. O faʻamatalaga lagona e sau mai le tele o punaoa—vaʻai, faʻalogo, sogisogi, paʻi, ma le tofo—lea e faʻaliliuina e le faiʻai i ni lagona e mafai ai ona tatou malamalama ma fegalegaleai ma le lalolagi o siomia ai i tatou.

1. Fa'avae o le Fa'agasologa o Lagona

E amata le faagasologa o lagona pe a iloa e lagona i totonu o o tatou tino ni mea fa'aosofia mai fafo po'o totonu. Mo se fa'ata'ita'iga, e iloa e le retina i le mata le malamalama, e iloa e sela lauulu i le taliga le gatete, ma e iloa e lagona o le pa'u le vevela po'o le mamafa. E eseese lagona o faiga ta'itasi e fa'atatau i le ituaiga o mea fa'aosofia e lagona.

O faʻamatalaga e maua e nei receptors ona liua lea i ni faʻailoilo eletise ma vailaʻau e taʻua o nerve impulses. Ona auina atu lea o nei impulses e ala i neura sensory i le central nervous system, aemaise lava le faiʻai ma le spinal cord.

2. Ala o Neura i le Fai'ai

A oʻo atu lagona o neula i le uaʻi tuasivi, e faʻasalalauina atu i le vaega o le faiʻai e nafa ma le faʻagasoloina o ituaiga faʻamatalaga faʻapitoa o lagona. O lenei faiga e taʻua o le sensory transduction. O auala taʻitasi o neula e masani ona muta i le thalamus, o se fausaga i le ogatotonu o le faiʻai e avea o se nofoaga autu mo faʻamatalaga lagona (vagana ai le manogi, lea e alu saʻo atu i le vaega o le faiʻai e faʻasusu ai lagona).

2.1. Talamusi

E taua tele le matafaioi a le thalamus i le tuʻuina atu o faʻamatalaga i le cerebral cortex (le vaega pito i fafo o le faiʻai lea e faia ai le faʻagasologa muamua). I totonu o le thalamus, e faʻavasega faʻailoilo o neula, faʻafetaui, ma o nisi taimi e oʻo lava ina suia aʻo leʻi tuʻuina atu i le cortex.

FAITAU  Mekanika felauaiga malosi i totonu o sela

2.2. O le Cerebral Cortex

O le cerebral cortex ua vaevaeina i ni vaega eseese, e tofu ma le matafaioi mo se ituaiga faapitoa o faamatalaga lagona. Mo se faataitaiga, o le occipital lobe i tua o le faiʻai e nafa ma le faagasologa o le vaai, o le temporal lobe i le itu o le faiʻai e faagasolo faamatalaga faalogo, ae o le parietal lobe e faagasolo lagona mai le paʻu, e pei o le paʻi ma le vevela. O lenei vaeluaga e taʻua o le faagasologa faasolosolo, ae a uma ona faagasolo faamatalaga muamua, tatou te vaaia foi le faagasologa tutusa (faatasi) i vaega eseese o le faiʻai.

3. Faiga o le Fa'agasologa o le Va'aia

O le va'ai o se tasi o faiga e sili ona su'esu'eina ma lavelave e fa'alogoina. E amata le fa'agasologa o le va'ai i le retina, lea e liua ai e photoreceptors (rod ma cone cells) le malamalama i fa'ailo eletise. O nei fa'ailo e liua i ni fa'aosofiaga o neula e auina atu e ala i le optic nerve i le thalamus ona sosoo ai lea ma le visual cortex i le occipital lobe.

I le vaega va'ai o le tino, o fa'amatalaga e uiga i lanu, foliga, gaioiga, ma le fa'atulagaina e fa'agasolo e vaega eseese o neura. O lenei fa'agasologa e mafai ai ona tatou iloa mea faitino, iloa gaioiga, ma iloa lanu i lo tatou siosiomaga.

4. Fa'agasologa o le Fa'alogologo

E amata le faalogo i le taliga, lea e liua ai le gatete o leo i ni lagona eletise e ala i sela lauulu i le cochlea. O nei lagona e auina atu e ala i le neula faalogo i le faiʻai ona sosoo ai lea ma le thalamus, lea e iu lava ina faasino atu i le auditory cortex i le temporal lobe.

I le auditory cortex, e vaevaeina leo i faʻamatalaga e uiga i le pitch, le malosi, ma le umi. Mo se faʻataʻitaʻiga, e faʻapotopotoina musika i ni frequencies eseese tatou te faʻalogo i ai o ni leo, aʻo le tautala e vaevaeina i ni upu ma ni fuaiupu tatou te malamalama i ai o se gagana.

5. Fa'agasologa o le Somatosensory

O lagona mai le pa'u, e pei o le pa'i, vevela, ma le tiga, e amata mai i ni mea e maua ai lagona o lo'o salalau solo i le tino. O fa'aosofiaga o neula mai nei mea e maua ai lagona e fa'asalalauina atu e ala i neula fa'alogo i le ua'i tuasivi ona sosoo ai lea ma le thalamus, lea e fa'asalalauina atu i le somatosensory cortex i le parietal lobe.

FAITAU  O le matafaioi a endorphins i le faʻaitiitia o le tiga

I le somatosensory cortex, o lo tatou tino o loʻo faʻatusalia i le faʻafanua i le somatosensory homunculus, o se faʻafanua lea e tofu ai vaega taʻitasi o le tino ma lona lava vaega faʻatusa. O lenei faiga e mafai ai ona tatou maua se malamalamaga auiliili o le amataga o lagona i totonu o le tino.

6. Fa'agasologa o le Manogi ma le Fiafia

E amata le lagona o le sogisogi i le isu, lea e fegalegaleai ai molekula o manogi ma mea e maua mai i luga o neura olfactory. E le pei o isi faiga lagona, o faʻamatalaga o le olfactory e auina saʻo atu i le olfactory cortex, e ui atu i le thalamus. Ona faʻagasolo lea e le olfactory cortex ma auina atu faʻailoilo i isi vaega o le faiʻai e fesoʻotaʻi ma le manatua ma lagona, e faʻamatalaina ai pe aisea e mafai ai e nisi manogi ona faʻaosofia ai ni manatuaga malolosi poʻo ni tali faʻalagona.

E amata le faagasologa o le tofo i le laulaufaiva, lea e iloa ai e pupuga tofo ia vailaʻau i meaʻai ma meainu. Ona auina atu lea o nei faʻamatalaga e ala i le neula o le gutu (gustatory nerve) i le faiʻai, ona sosoo ai lea ma le thalamus, ma mulimuli ane i le gustatory cortex i le parietal lobe.

7. Feso'ota'iga o le Tele-Sensory

O le taimi lava e fa'agasolo ai fa'amatalaga mai faiga eseese o lagona i vaega patino o le fai'ai, e tatau i le fai'ai ona fa'apipi'i nei fa'amatalaga e fausia ai se va'aiga manino o le siosiomaga. O lenei faiga e aofia ai le fa'afefiloi ma le fa'afeso'ota'iina o fa'amatalaga i vaega eseese o le cerebral cortex. O lenei tu'ufa'atasiga o lagona eseese e taua tele mo galuega i aso uma, e pei o le fa'ailoaina o mea e fa'avae i luga o le va'ai ma le pa'i, po'o le malamalama i le tautala e ala i le tu'ufa'atasia o le fa'alogo ma le va'ai (e pei o le faitauina o laugutu).

8. Neuroplasticity ma Fetuunaiga

E lē tumau le faagasologa o lagona i le faiʻai. E mafai ai e le Neuroplasticity ona fetuutuunai ma suia o tatou faiʻai e tusa ai ma aafiaga fou o lagona. O lesona na aʻoaʻoina mai nei suiga o fesoʻotaʻiga neura e mafai ona amata mai i fetuunaiga faigofie e pei o le atiina ae o se masaniga i se manogi faapitoa i suiga e sili atu ona faigata e pei o le toe faaleleia o le galuega o lagona pe a uma se manuʻa i le faiʻai.

FAITAU  Le auala e galue ai fatuga'o i le faagasologa o le fa'amamāina

I'uga

O faiga i tua atu o le auala e faʻagasolo ai e le faiʻai faʻamatalaga lagona o nisi ia o sao sili ona tele i lo tatou malamalama i le galuega a le faiʻai o le tagata. O le lavelave o faiga lagona ma le tuʻufaʻatasia o faʻamatalaga mai le tele o punaoa lagona e faʻaopoopoina ai se vaaiga fou mataʻina i lo tatou malamalama i le auala tatou te vaʻai ai, fegalegaleai ai, ma fetuʻunaʻi ai i le lalolagi o siomia ai i tatou. Mai le faʻagasologa o vaʻai i le faʻalogo, paʻi, sogisogi, ma le tofo, o faiga lagona taʻitasi e fesoasoani i le vaʻaiga atoatoa lea e mafai ai e tagata ona faʻatautaia o latou olaga i aso uma ma le lelei ma le aoga. O suʻesuʻega faʻaopoopo i lenei vaega e mafai ona aumaia ai i tatou i se malamalamaga loloto i le galuega a le faiʻai ma, atonu, tatala ai le faitotoʻa i fofo fou i le togafitia o faʻalavelave lagona ma neura.

Taofi faamatalaga