Auala Atoatoa i le Anthropology Gagana
O le antropologi o gagana o se lala o le saienisi e suʻesuʻeina le gagana o se faiga faʻaagafesootai ma faʻaleaganuʻu: pe faʻapefea ona faʻaaogaina le gagana, malamalama i ai, faʻasalalauina, finauina, ma suia i le olaga i aso faisoo. E le pei o le fausaga o gagana, lea e masani ona tuʻuina le gagana o se faiga o faʻailoga e mafai ona iloiloina i totonu, o le antropologi o gagana e faʻamamafaina le fesootaʻiga i le va o le gagana ma tagata—faʻatasi ai ma le talafaasolopito, faasinomaga, sootaga o le pule, lagona, tulaga faatauaina, ma fausaga faʻaagafesootai. O iinei e taua tele ai se "auala atoatoa": e le tu na o le gagana, ae e fesoʻotaʻi ma itu eseese o le poto masani o le tagata.
O le Uiga o le “Holistic” i le Linguistic Anthropology
O se auala atoatoa o lona uiga o le vaʻavaʻai atoatoa i le gagana e ala i le tele o vaega o le talaaga. Muamua, o le microcontext: mea e fai i le tautala, filifiliga o upu, faaleoga, taga, ma po o ai o loʻo tautala i ai i se tulaga patino. Lua, o le mesocontext: tu ma aga masani a le nuʻu, faʻalapotopotoga (aʻoga, aiga, nofoaga o tapuaiga, ofisa), ma fesoʻotaʻiga lautele e faʻatulagaina ai masaniga o le gagana. Tolu, o le macrocontext: o le talafaasolopito o le pulega faʻakolone, faiga faʻavae a le setete, tamaoaiga faʻapolokiki, femalagaaʻiga, ma manatu faʻavae o gagana e aʻafia ai le mea e taʻua o le "gagana lelei," "leo masani," poʻo le "gagana kampungan."
O le Holism i le anthropology gagana o lona uiga foʻi o le tuʻufaʻatasia o metotia ma manatu eseese. E le gata ina faitauina e le au suʻesuʻe le tele o upu ae faʻatinoina foʻi ethnography: nonofo faʻatasi ma nuʻu, mataʻituina o faiga i aso uma, faʻatalanoaina o failauga, faʻamaumauina fegalegaleaiga, ma faʻamatalaina uiga faʻaagafesootai i tua atu o faʻatulagaga gagana. O le sini e le gata ina faʻamatalaina le eseesega o gagana, ae ia malamalama foʻi pe aisea e taua ai lena eseesega i ē tautala.
Gagana o se Fa'atinoga Lautele: Mai le Fa'atulagaga i le Fa'aaogaina
O se tasi o sao taua o le suʻesuʻega faʻa-gagana o le vaʻai lea i le gagana o se gaioiga (o le tautala o se gaioiga), ae le na o se faʻatusa. E mafai ona eseese uiga o le fuaiupu lava e tasi e faʻatatau i le tulaga, fegalegaleaiga faʻaagafesootai, ma faʻamoemoega o le failauga. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le fuaitau "E te atamai tele" e mafai ona avea o se faʻamalo faʻamaoni, o se faʻatauemu, poʻo se ituaiga o faʻalavelave faʻaagafesootai—e faʻatatau i le faʻaleoga, le talaʻaga o le talanoaga, ma le talaʻaga o le mafutaga i le va o itu e lua.
I se auala atoatoa, e sili atu le auiliiliga nai lo le "mea ua fai atu" i le "mea ua faia" i lena faaupuga: fausiaina o le lotogatasi, faamaasiasia, faamaonia o le tulaga, feutagaiga, aloese mai feeseeseaiga, po o le faaalia o se faasinomaga faapitoa. O le mea lea, o vaega faatino ma faatinoga o loo i le fatu o le suesuega, e aofia ai le auala e faaaoga ai e tagata le sitaili, malie, faafeiloaiga, ma le faaaloalo e faatonutonu ai fegalegaleaiga faaleagafesootai.
O le Sootaga i le va o le Gagana, Faasinomaga, ma le Auai i le Va fealoai
I le soifuaga fa'aagafesootai, e masani ona avea le gagana ma fa'ailoga o le fa'asinomaga: lanu, vasega fa'aagafesootai, tupulaga, itupa, tapuaiga, ma fa'alapotopotoga fa'apolokiki. O se auala atoatoa e fesoasoani ia i tatou e iloa ai o le fa'asinomaga e le o noatia i le gagana, ae o le fa'atalanoaina e ala i faiga tautala. E mafai e se tasi ona sili atu le aloa'ia i le galuega, sili atu le fa'asamasamanoa i le fale, ma sili atu le "fa'aonaponei" i luga ole laiga. O nei suiga e le na'o ni suiga i upu, ae o ni fuafuaga fa'aagafesootai mo le fetu'una'i po'o le fa'aalia o se tagata fa'apitoa.
Mo se faʻataʻitaʻiga, o le filifiliga i le va o gagana faʻaitulagi, Initonesia, ma gagana fefiloi (suiga o tulafono ma le fefiloi o tulafono) e masani ona faʻailoa mai ai le vavalalata poʻo le mamao faʻaagafesootai. I nisi o nuʻu i totonu o le taulaga, o le faʻaaogaina o gagana faʻaitulagi e mafai ona faʻamamafa ai le lotogatasi ma le "lagona o le tasi nuʻu," ae o le gagana Initonesia masani e mafai ona faʻailoa mai ai le tomai faʻapitoa poʻo le pule. Peitaʻi, o nei uiga faʻaagafesootai e le o ni uiga lautele; e faʻalagolago i le talaʻaga o femalagaaʻiga, faʻailogaina, ma talitonuga faʻa-gagana o loʻo iai i totonu o le nuʻu.
Gagana, Malosiaga, ma le Faiga Fa'avae: O Ai e Mana'o i ai "Sa'o"?
O se auala atoatoa e faʻaalia ai foʻi le auala e fesoʻotaʻi ai le gagana ma le pule. O manatu faʻavae o gagana o ni talitonuga faʻatasi e uiga i le auala e "tatau" ona faʻaaogaina ai le gagana—mo se faʻataʻitaʻiga, o le manatu e sili atu le atamai o ituaiga masani, o nisi o faaleoga e sili atu le pule, pe o gagana faʻaitulagi e faʻalavelaveina ai le alualu i luma. O ia talitonuga e mafai ona faʻatulagaina ai faiga faʻavae faʻaleaʻoaʻoga, faiga faʻafaigaluegaina o galuega, ma e oʻo lava i le auala e fai ai e le aufaasālalau ni vaega patino.
I le tulaga faa-Initonesia, o le finauga i le "gagana lelei ma sa'o faa-Initonesia" e mafai ona iloiloina atoatoa: e le gata i le kalama, ae faapea foi i le pule (o ai e iai le aia tatau e faamasino ai), avanoa i aoga (o ai e iai le avanoa e pulea ai le eseesega masani), ma le feoa'i fa'aagafesootai (pe faapefea ona aafia avanoa faigaluega i le gagana). O le i'uga, e mafai e le su'esu'ega fa'ale-gagana ona fa'aalia ai le le tutusa o lo'o natia i tua atu o le talanoaga o "mea sese i gagana."
Metotia Fa'ale-Etnografika: Pu'eina o le Faigata o Gagana
O le su'esu'ega fa'ale-etnografia o le fatu lea o se auala atoatoa. E faia e le au su'esu'e ni matauga fa'atasi, auai i gaoioiga i aso ta'itasi, ma fausia le fa'atuatuaga ma le alalafaga. O fa'amaumauga na aoina e le gata ina aofia ai talanoaga na pu'eina ae fa'apea fo'i ma fa'amatalaga i tulaga, tulaga o le tino, foliga vaaia, meafaitino (e pei o pepa fa'asalalau, pepa aloaia, savali WhatsApp), ma tala fa'asolopito i le lotoifale.
E tāua tele lenei auala auā e masani ona aliaʻe mai uiga faʻalegagana mai ni faʻamatalaga laiti. O le auala e 'ata ai se tasi pe a uma ona fai se fuaiupu patino, o le malolo aʻo leʻi tali atu, poʻo le filifiliga o le tuatusi (e pei o le "oe," "oe," "oe," poʻo le "sir/madam") e mafai ona i ai faʻamatalaga lautele. E faʻamalosia e le Holism tagata suʻesuʻe e aua le vavaeʻeseina faʻamatalaga faʻalegagana mai lona siosiomaga faʻaleaganuu ae ia vaʻai i le gagana o se vaega o se "siʻosiʻomaga fesoʻotaʻiga."
Suiga o Gagana i le Lalolagi Faʻaonaponei: Ala o Faasalalauga Faatekinolosi ma le Fealuaʻi
I le vaitaimi numera, ua faʻateleina le tāua o le suʻesuʻega o gagana. O ala o faasalalauga faaagafesootai e fausia ai ni avanoa fou mo le fausiaina o faasinomaga, faasalalauina o sitaili, ma le finauina o uiga. O meme, faʻamatalaga, hashtags, poʻo ni aga masani faapitoa o upu e le gata o ni mea tau gagana ae o ni faiga faʻaleaganuʻu foʻi. O se auala atoatoa e suʻesuʻeina ai le auala e faʻatautaia ai e tekinolosi fegalegaleaiga: pe faʻapefea ona faʻatulaga e algorithms, tulaga masani o le fausaga, ma tagata e le vaaia le auala e tusitusi ma tautala ai tagata.
E le gata i lea, o le feoaʻi solo ma le femalagaaʻi e mafua ai ona fesootaʻi malosi tagata i gagana. I totonu o aai tetele, e fetaiaʻi tagata ma le tele o gagana ma faaleoga, ma fatuina ai ni ituaiga fou ma faʻaosofia ai ni feutanaiga e uiga i o latou faasinomaga. E masani ona tulaʻi mai ni feeseeseaiga: o nisi e faamanatuina le eseesega, ae o isi e manaʻomia le faʻatulagaina. Faatasi ai ma se auala atoatoa, o le suiga o gagana e malamalama i ai o se taunuuga o se fegalegaleaiga faigata i le va o le tamaoaiga, aʻoaʻoga, ala o faasalalauga, ma faiga faavae.
Fa'aoga: A'oa'oga, Fa'asaoina o Gagana, ma le Fa'amasinoga Tonu Lautele
O se auala atoatoa i le a'oa'oga fa'ale-gagana e sili atu nai lo le a'oa'oga; e iai ni ona aafiaga fa'atino. I totonu o a'oa'oga, mo se fa'ata'ita'iga, e mafai e su'esu'ega atoatoa ona fesoasoani i le mamanuina o a'oa'oga e fa'atauaina ai le fa'asologa o gagana a tamaiti a'oga. Nai lo le va'ai i gagana moni o se mea e fa'alavelave ai, e mafai e a'oga ona iloa o lo'o iai i tagata e tele gagana eseese ni fuafuaga fa'afeso'ota'i e tele. E taua tele lenei mea mo le fa'aitiitia o le fa'ailogaina o tagata e tautala i gagana fa'aitulagi po'o gagana eseese e le masani ai.
I le faasaoina o gagana, o le holism e faamanatu mai ai ia i tatou o le "faasaoina o se gagana" e le na o le faamaumauina o upu. O loo ola le gagana i faiga faaagafesootai: sauniga, tala malie, tala, faafeiloaiga, ma tulaga masani o fegalegaleaiga. O taumafaiga manuia mo le toe faaolaolaina e masani ona aofia ai nuu, fatuina o avanoa mo le faaaogaina o gagana, ma faafaileleina le mitamita i le faasinomaga, ae le na o le fatuina o lomifefiloi po o tusi kalama.
I mataupu tau faamasinoga tonu lautele, e mafai e le suʻesuʻega o gagana ona faʻafanua le faʻailoga tagata e faʻavae i luga o gagana, e pei o le faʻasauā ona o le faaleoga o upu, le teena o galuega ona o le le lava o le tautala, poʻo le faʻaituau i auaunaga a le malo. I le malamalama atoatoa i le sootaga i le va o le gagana ma le pule, e mafai ona mamanuina ni faʻalavelave ma le saʻo—mo se faʻataʻitaʻiga, aʻoaʻoga e maaleale i gagana mo faʻalapotopotoga poʻo faiga faʻavae e iloa ai le manaʻomia o le faʻaliliuga.
Fa'ato'a
O se auala atoatoa i le antropolotika fa'ale-gagana e vala'aulia ai i tatou e va'ai i le gagana o se fa'amalama ma se meafaigaluega mo le fa'atulagaina o le soifuaga fa'aagafesootai. O le gagana e le na'o se fausaga e mafai ona vaevaeina i ni leo po'o ni tulafono fa'ale-fa'atulagaga, ae o se fa'atinoga e feso'ota'i ma le talafa'asolopito, fa'asinomaga, lagona, fa'alapotopotoga, ma fegalegaleaiga fa'a-pule. I le tu'ufa'atasia o le su'esu'ega o le itu tau aganuu, au'ili'iliga o fegalegaleaiga, ma le malamalama i tulaga lautele o le soifuaga fa'aagafesootai, o le antropolotika fa'ale-gagana e maua ai se va'aiga sili atu ona atoatoa i le tagata soifua.
I le iuga, o le malamalama atoatoa i le gagana o lona uiga o le malamalama atoatoa i le tagata soifua: le auala tatou te fausia ai le lalolagi e ala i upu, ma le auala e faʻatulaga ai e le lalolagi—e ala i tu ma aga masani ma le pule—upu tatou te tautala ai. O lenei auala e le gata ina faʻamauoaina ai le saienisi ae tatala ai foʻi le avanoa mo faiga faʻavae ma faiga faʻaagafesootai e sili atu ona tutusa e faʻatatau i le eseesega o gagana ma aganuʻu.