Gagana i fegalegaleaiga fa'aagafesootai

Gagana i Fegalegaleaiga Lautele

O le gagana o se tasi o mea sili ona tāua na faia e tagata mo le itu tau agaʻi i luma o le aganuʻu. E ala i le gagana, e lē gata ina faʻailoa atu e tagata faʻamatalaga ae faʻatupuina ai foʻi ni mafutaga, feutagaʻi i uiga, faʻaalia lagona, ma faʻatulaga ai faʻasinomaga faʻaagafesootai. I fegalegaleaiga faʻaagafesootai i aso uma—i le fale, aʻoga, nofoaga faigaluega, nofoaga faitele, ma e oʻo lava i ala o faasalalauga numera—e galue le gagana o se meafaigaluega e faʻafesoʻotaʻi ai tagata taʻitoʻatasi ma o latou siosiomaga faʻaagafesootai. O le mea lea, o le malamalama i le matafaioi a le gagana i fegalegaleaiga faʻaagafesootai o lona uiga o le malamalama i le auala e nonofo faʻatasi ai tagata, galulue faʻatasi, ma foʻia ai feeseeseaiga.

Gagana o se meafaigaluega mo fesootaʻiga ma le fausiaina o uiga

I lona tulaga faigofie, o le gagana e fai ma auala e fesootaʻi ai. Tatou te faʻaaogaina upu, fuaiupu, ma le faaleoga e momoli atu ai savali i isi. Peitaʻi, o fesootaʻiga e sili atu nai lo le na o le "auina atu" o faʻamatalaga e pei o le auina atu o se afifi. I fegalegaleaiga faʻaagafesootai, e masani ona fausia faʻatasi le uiga. Mo se faʻataʻitaʻiga, o se fuaiupu faigofie e pei o le "E mafai ona e sau nei?" e mafai ona faauigaina o se talosaga faigofie, se valaaulia, poʻo se aoaiga foi, e fuafua i le tulaga, le talaaga o le mafutaga, ma le leo o le leo.

O lenei mea e faʻaalia ai e le o iai se gagana e tuʻufua. E masani ona faʻapipiʻiina i totonu o se anotusi. O iinei e aliaʻe mai ai le manatu o le pragmatics, o se lala o le gagana e suʻesuʻeina ai le auala e aʻafia ai le uiga e le tulaga ma le faʻamoemoega o le failauga. A tautala se tasi, e le gata ina latou filifilia upu ae mafaufau foʻi i le tagata o loʻo latou talanoa i ai, le nofoaga o le talanoaga, ma tu ma aga masani a le sosaiete. I se isi faaupuga, o le gagana o se gaioiga faʻaagafesootai.

Gagana ma fegalegaleaiga fa'aagafesootai: matafaioi, tulaga, ma le faaaloalo

O fegalegaleaiga fa'aagafesootai e aofia ai lava fegalegaleaiga: o ai o lo'o tautala i ai, o ai e tautala i ai, ma o le a le tulaga. I le tele o aganu'u, e aofia ai Initonesia, o filifiliga o gagana e masani ona atagia ai le tulaga fa'aagafesootai po'o le tulaga masani. E mafai ona tatou va'aia lenei mea e ala i le fa'aaogaina o fa'afeiloa'iga e pei o le "Mr./Mrs.," "Mas/Mbak," "Kak," po'o le "Anda." O nei filifiliga o upu e le na'o ni fa'atulagaga masani, ae o ni fa'ailoga o le faaaloalo ma fuafuaga mo le tausia o fegalegaleaiga.

FAITAU FOI  Anthropology faafoma'i ma vaila'au fa'a-foma'i eseese

O le faaaloalo o se elemene taua tele i fegalegaleaiga faaagafesootai. E mafai e tagata ona i ai se sini e tasi—mo se faataitaiga, o le ole atu mo se fesoasoani—ae o le aafiaga faaagafesootai e eseese e faalagolago i le auala latou te tautala ai. O le fuaitau "Faamolemole tapuni le faitotoa" e foliga mai e leai se uiga, ae o le "Faamolemole, e mafai ona e tapuni le faitotoa?" e foliga mai e sili atu le faaaloalo ma e foliga mai e puipuia ai lagona o le isi tagata. I sosaiete e faatauaina le fealofani, o auala faalegagana e pei o talosaga e le tuusao, le faaaogaina o 'alofaga, po o faaupuga e puipuia ai ("afai e le o se faafitauli tele") e masani ona faaaogaina e aloese ai mai feeseeseaiga.

Gagana o se faasinomaga: gagana, sitaili, ma le filifiliga o upu

O le gagana o se ituaiga fo'i o fa'asinomaga. O le auala e tautala ai se tagata e mafai ona fa'aalia ai lona nu'u na afua mai ai, tala'aga fa'aagafesootai, tausaga, ma e o'o lava i lona nu'u fa'aagafesootai. O gagana ma faaleoga e masani ona vave iloa ai. Mo se fa'ata'ita'iga, o eseesega i le faaleoga ma upu i le va o tagata tautala mai Java, Sumatra, Kalimantan, po'o Initonesia i Sasa'e e fa'aalia ai le tamaoaiga o gagana o lo'o iai i totonu o se sosaiete tu'ufa'atasia.

E le gata i le gagana, o le faiga o le gagana (resitara) e atagia ai foi le faasinomaga o le tulaga. I le lotoa, e ono faʻaogaina e tamaiti aʻoga se gagana masani pe a talanoa ma uo, ae sui i se faiga e sili atu ona aloaia pe a talanoa ma polofesa. I le galuega, o nisi faaupuga faatekinolosi ma faapuupuuga e mafai ona avea ma uiga o nuu faapolofesa. O le faaaogaina o upu faanuminumi, memes, po o upu i luga o le initaneti e faailoa mai ai le avea o se tasi ma sui auai o se aganuu numera faapitoa. O le mea lea, e fesoasoani le gagana i tagata taʻitoʻatasi e "tu i latou lava" i totonu o vaega lautele.

Gagana e fausia ai le vā fealofani ma le lotogatasi

E lē o taimi uma e fa'atatau ai fegalegaleaiga fa'aagafesootai i le fefa'asoaa'i o fa'amatalaga. E masani lava, e talanoa tagata e fa'amalosia ai mafutaga. O talanoaga pupuu e uiga i le tau, mea'ai, po'o gaoioiga i fa'ai'uga o le vaiaso e foliga mai e faigofie, ae e tāua tele i le va fealoa'i. O lenei ituaiga talanoaga—e masani ona ta'ua o le phatic communication—e fesoasoani e fa'atumauina ai le vavalalata, fausia ai se lagona o le lotogatasi, ma fa'atupuina ai se siosiomaga mafanafana.

FAITAU FOI  Su'esu'ega fa'aletagata i le mataupu o le fa'ailoga tagata i itupa

O le malie o se elemene taua foi lea o le gagana ma fegalegaleaiga faaagafesootai. E mafai e tala malie ona avea ma meafaigaluega e faaitiitia ai le feeseeseaʻiga pe faailoa atu ai le vavalalata. Ae ui i lea, o le malie e faatatau i le anotusi: o mea e malie i le tasi vaega e ono manatu e faatiga i le isi. O le mea lea, o le mafai ona malamalama i tuaoi faaagafesootai i le malie e faaalia ai le tomai i le gagana ma le atamai faaagafesootai.

Gagana ma le pule: fa'atosinaina, fa'atonutonuina ma pulea

E lē faaituau le gagana. I le tele o tulaga, e avea le gagana ma meafaigaluega o le pule. O i latou o loʻo i tulaga pule e masani ona pulea le tafe o fesootaiga: fuafuaina o autu, tuʻuina atu o faʻatonuga, poʻo le faʻatuina o tulafono. I totonu o le potuaoga, e iai le sao o faiaʻoga i le taʻitaʻia o talanoaga; i le ofisa, e tuʻuina atu e le au pule le faʻatonuga; ma i auaunaga a le malo, e faʻamalosia e le au ofisa ia faiga faʻavae. O filifiliga o upu e pei o le "tatau," "e tatau ona fai," ma le "faʻasa" e faʻaalia ai ituaiga o le pulea faʻaagafesootai e ala i le gagana.

E le gata i lea, e mafai ona faʻaaogaina le gagana e faʻaosofia ai manatu. I faiga faʻapolokiki, faʻasalalauga, ma ala o faasalalauga, e masani ona mamanuina faaupuga e faʻatulaga ai manatu. O upu e pei o le "toe fuataʻiga," "faʻamautuina," poʻo le "faʻatonutonuina" e iai uiga faʻapitoa e mafai ona aʻafia ai le auala e vaʻai ai tagata i se gaioiga. O le mea lea, o le atamai i gagana—o le mafai lea ona malamalama i le faʻamoemoega, faʻaituau, ma le faʻatulagaina—e taua tele i le puipuia o tagata lautele mai le faigofie ona faʻasesēina.

Gagana i feeseeseaiga ma le foia o faafitauli

E masani ona mafua mai feeseeseaiga fa'aagafesootai i fesootaiga le manuia: o le le femalamalamaa'i, o fuaiupu e manatu e le migao, po'o savali e tu'uina atu e aunoa ma le mafaufau i lagona o le isi tagata. I tulaga o feeseeseaiga, e lua matafaioi a le gagana: o le fa'ateteleina po'o le fa'afilemuina. O le tu'ua'ia o gagana e pei o le "e te masani lava..." po'o le "e te le..." e masani ona fa'aosofia ai le puipuia. I se isi itu, o le gagana e taula'i i lagona ma mana'oga, e pei o le "Ou te lagona e le'i fa'alogoina" po'o le "Ou te mana'omia le manino," e sili atu ona tatala ai le ala mo talanoaga.

FAITAU FOI  O le a'afiaga o suiga o le tau i nu'u moni

E faʻalagolago foʻi le feutanaʻiga ma le feutagaʻiga i le gagana. O le mafai ona faʻalogo lelei, toe fai manatu autū o le faʻamatalaga a le isi tagata, ma fausia ni fuaiupu e le faʻasauā, o ni tomai ia e fesoasoani e foʻia ai feeseeseaiga ma le filemu. O le mea lea, o le tomai i le gagana e le gata o le mafai lea ona faʻaputu faʻatasi upu, ae faʻapea foʻi ma le mafai ona pulea lagona ma fegalegaleaiga faʻaagafesootai.

Suiga i fegalegaleaiga fa'aagafesootai i le vaitaimi numera

O le atinaʻeina o tekinolosi faʻatekinolosi ua suia ai le auala e faʻaaogaina ai le gagana. O talanoaga i le taimi nei e tele lava ina faia e ala i savali tusitusia, faʻamatalaga, ma pou. O fegalegaleaiga sa faʻalagolago muamua i le faaleoga ma foliga o foliga ua masani nei ona faʻalagolago i faʻailoga, filifiliga o upu, faʻailoga, poʻo emojis. O le iʻuga, e faʻateleina ai le avanoa e feeseeseaʻi ai. O fuaiupu pupuu e aunoa ma se anotusi e mafai ona foliga malulu pe ita, pe a taumafai le failauga e faʻapuupuu.

I le isi itu, o le gagana numera e faʻatupuina ai ni fatufatuga fou: faʻapuʻupuʻuga, faʻaupuga lauiloa, ma sitaili e vave ona suia. O nuʻu i luga ole laiga e fausia a latou lava tu ma aga faʻa-gagana, e aofia ai le auala e faʻataʻitaʻi ai, le auala e teteʻe ai, ma le auala e faʻaalia ai le lagolago. Peitaʻi, o le avanoa numera e tuʻuina mai ai foʻi luʻitau e pei o le tautala faʻaita, faʻasauā, ma le fevaevaeaʻiga, o mea uma ia e tutupu e ala i le gagana. O le mea lea, o le faʻaaloalo i gagana i luga o ala o faasalalauga lautele ua avea ma mataupu taua tele.

I'uga

O le gagana o le fatu lea o fegalegaleaiga fa'aagafesootai. E avea o se meafaigaluega mo fesoota'iga, o se faufale o uiga, o se fa'ailoga o le fa'asinomaga, ma se fa'apipi'i mo le lotogatasi. I le taimi lava e tasi, e mafai e le gagana ona avea ma meafaigaluega o le pule, o se puna o feeseeseaiga, po'o se auala e fa'asesēina ai. I le lotolotoi o suiga fa'aagafesootai ma tekinolosi, o tomai lelei i le gagana e le gata o lona uiga o le pulea lelei o le kalama ae fa'apea fo'i le malamalama i le anotusi, faitau i tulaga, ma le faaaloalo i isi. O le tautala ma le poto, e mafai ai e tagata ona fausia ni mafutaga lelei, fatuina ni avanoa mo talanoaga, ma fa'atumauina se olaga fa'aagafesootai e sili atu ona fealofani.

Taofi faamatalaga