Te Tauwāhi Matawhenua o Initonīhia
Ko Initonīhia te whenua moutere nui rawa atu o te ao, kei te Tonga-mā-rāwhiti o Āhia. Nā tōna tūnga matawhenua rautaki, he nui ngā kanorau ahurea me ngā kanorau koiora, tae atu ki te pūmanawa ōhanga. Ka tirohia e tēnei tuhinga te tūnga matawhenua o Initonīhia me ōna pānga.
1. Tūnga Whenua
I te taha whenua, kei waenganui a Initonīhia i ngā whenua e rua me ngā moana e rua: Āhia me Ahitereiria, me ngā Moana Īnia me te Moana-nui-a-Kiwa. Nā tēnei ka whakanohoia a Initonīhia ki te ekueta, ka puta he āhuarangi pārūrū me ngā wā e rua: te wā ua me te wā maroke.
E toro atu ana a Initonīhia mai i te 95° ki te Rawhiti ki te 141° ki te Rawhiti te roa, me te 6° ki te Raki ki te 11° ki te Tonga te whānui. Neke atu i te 17.000 ngā moutere o te whenua, ko ngā moutere e rima nui rawa atu ko Sumatra, Kalimantan, Sulawesi, Papua, me Java. O ēnei, tata ki te 6.000 noa iho e nohoia ana.
2. Ngā Rohe Whenua
He rohe whenua, he rohe moana hoki a Initonīhia me ētahi whenua. I runga whenua, he rohe whenua ki Mareia i te moutere o Borneo, ki Papua Niu Kini i te moutere o Papua, me Timor Leste i te moutere o Timor. I te moana, he rohe whenua ki Hingaiapore, ki ngā Philippines, ki Ahitereiria, ki Palau, me Īnia (ina koa ko ngā Moutere o Andaman me Nicobar).
Hei tāpiri atu ki tēnā, ko te tūnga o Initonīhia i waenganui i ngā ara hokohoko nui e rua me ngā moana e rua e hanga ana hei pokapū rautaki mō te hokohoko o te ao. Ko te Moana o Malaka, kei waenganui i a Sumatra me te Peninsular o Mareia, tētahi o ngā ara kaipuke tino pukumahi o te ao, e hono ana i ngā Moana Īnia me ngā Moana-nui-a-Kiwa.
3. Te Whenua me te Āhuarangi
He tino rerekē te āhua o te whenua o Initonīhia, he maunga teitei, he whenua pāpaku momona, he ngahere pārūrū whānui, me te whānuitanga o ngā takutai moana. Neke atu i te 400 ngā puia kei Initonīhia, ā, 127 o ēnei kei te ora tonu. Ko ēnei puia he wāhanga o te Moana-nui-a-Kiwa, he rohe e kaha ana te mahi tektonika. Ko ētahi o ngā puia rongonui o Initonīhia ko Maunga Krakatoa me Maunga Merapi.
Nā te āhuarangi pārūrū o Initonīhia i tautoko te nui o te kanorau koiora, ā, koinei tētahi o ngā whenua tino kanorau koiora o te ao. He maha ngā momo tipu me ngā kararehe ahurei kei roto i ōna ngahere ua pārūrū, ko ētahi o ēnei kāore e kitea i hea atu, pērā i te orangutan Sumatran, te rino Javan, me te tarakona Komodo.
4. Ngā Pānga Hapori me te Ōhanga
He pānga nui tō te tūnga whenua o Initonīhia ki ngā āhuatanga pāpori me te ōhanga o te whenua. Mai i ngā wā onamata, nā te tūnga whenua o Initonīhia, me te maha o ngā whenua, kua noho hei wāhi honohono o ngā ahurea me ngā awe o tāwāhi. E kitea ana tēnei i roto i te kanorau o te ahurea, te reo, me te whakapono o te whenua.
Mai i te tirohanga ōhanga, nā tēnei tūranga rautaki ka waiho a Initonīhia hei pokapū matua mō te hokohoko o te ao. Ko te Moana-a-Kiwa o Malaka, tētahi o ngā ara kaipuke nui rawa atu o te ao, he painga nui ki a Initonīhia i roto i ngā rāngai kaipuke me te hokohoko. Haunga tēnā, ko ōna rawa taiao, i runga whenua me te moana, pērā i te hinu, te hau, te waro, me te hī ika, he puna moni nui mō te whenua.
5. Ngā Wero ā-Ao
Ahakoa ōna painga maha, he nui ngā wero kei te tūnga whenua o Initonīhia. Nā ōna āhuatanga whenua kaha e whakaraerae ana ki ngā āhuatanga taiao pēnei i te rū whenua, te tsunami, me te pahūtanga o te puia. Hei tāpiri, ko tōna tūnga kei te ekueta, me te haumākū nui, ka puta he wero i roto i te ahua o ngā waipuke me ngā horo whenua, inā koa i te wā ua.
Nā te tūnga whenua o ngā moutere motuhake o te whenua, he uaua hoki te whakawhanaketanga hanganga taurite. Me aro atu te kāwanatanga o Initonīhia ki ngā wero o te kawe waka me te whakawhitiwhiti kōrero kia tika ai te whanaketanga puta noa i te motu.
6. Rautaki Whakawhanake
I te aro atu ki ngā momo wero me te whakamahi i te pūmanawa o tōna tūnga whenua, kua whakawhanakehia e Indonesia ngā rautaki maha. Kua mahia he whanaketanga hanganga nui, pērā i ngā rori utu, ngā piriti, me ngā tauranga, hei whakapai ake i te hononga i waenga i ngā moutere. I roto i te rāngai tūruhi, kei te whakamahia ngā rauemi taiao whakamiharo o Indonesia hei kukume i ngā tūruhi, ā, ka piki ake te moni whiwhi ā-rohe, ka waihanga mahi hoki.
Kei te kaha hoki a Indonesia ki ngā mahi whakawhitiwhiti kōrero ā-ao, me te whakamahi i tōna tūranga rautaki hei pupuri i te pumau ā-rohe me te ao. Hei mema o ASEAN me ētahi atu whakahaere o te ao, he mea nui te mahi a Indonesia i roto i ngā huarahi whakawhitiwhiti kōrero me te mahi tahi i waenga i ngā whenua.
Whakamutunga
I te nuinga o te wā, he huinga ahurei o ngā painga me ngā wero kei te tūnga whenua o Indonesia. He maha ngā painga ōhanga me ngā painga pāpori kei tōna tūnga rautaki, engari me rite hoki ki te aro atu ki ngā wero taiao me ngā wero whanaketanga. He mea nui te māramatanga hohonu ki te whenua o Indonesia mō te whakatakoto kaupapa here whanaketanga pumau mō te oranga o ōna tāngata me te pumau o te taiao. Hei whenua whai pūmanawa, wero me ngā whai wāhitanga, kei te haere tonu a Indonesia hei pou nui i te rohe o Āhia ki te Tonga-Rawhiti me te ao.