Kua kite koe i tētahi rama? Ko te tumanako ka whakamahia e koe. He āhuatanga whakamere tēnei ka kitea e tātou ina mura ana te rama. Ko te raro o te wīki rama e mura ana he mea mākū tonu i te wīki rewa (i runga i te wīki). Ko te noho mai o te wīki rewa i runga i te wīki te tikanga ka taea e te rama te mura mō te wā roa. He aha te take e neke ake ai te wīki rewa ki te wīki rama e mura ana? Ka taea e tātou te kite i tēnei āhuatanga anō i roto i ngā rama.
He rite tonu ngā āhuatanga whakamere o ō tātou ao ki ngā āhuatanga e puta ana i roto i ngā kānara me ngā rama hinu. Me te mea he waewae tō te wai, e āhei ai ia ki te neke ake. Ka taea e koe te whakamārama i tēnei mā te pūtaiao? Ko tētahi ariā ahupūngao ka taea te whakamārama i ngā āhuatanga e puta ana i roto i ngā kānara, ngā rama hinu, me te maha atu o ngā āhuatanga e pā ana ko te capillarity.
Ngā Kaha Hononga me te Piripiri
Ko te piriponotanga te kaha kukume i waenga i ngā ngota o te matū kotahi, ko te kaha kukume i waenga i ngā ngota o ngā matū rerekē ia e kiia ana ko te piriponotanga. Hei tauira, ki te ringihia he wai ki roto i te karāhe, ka puta te piriponotanga ina kukume ngā ngota wai tetahi ki tetahi, ko te piriponotanga ia ka puta ina kukume ngā ngota wai me ngā ngota karāhe tetahi ki tetahi.
Koki Whakapā
I mua i te ruku hohonu ki te ariā o te capillary, me mārama tuatahi tātou ki te pānga o ngā kaha piri me ngā kaha honohono ki te capillary. Hei tauira, whakaarohia he wai i roto i te karāhe. Ina kaha ake ngā kaha honohono o ngā ngota wai i ngā kaha piri (ngā kaha kukume i waenga i ngā ngota wai me ngā ngota karāhe), ka piko te mata o te wai ki runga. Hei tauira, ina kei roto te wai i te karāhe. E kīia whānuitia ana ka mākū te mata o te karāhe i te wai. I tetahi atu taha, ki te kaha ake ngā kaha piri, ka piko te mata o te wai ki raro. Hei tauira, ina kei roto te mercury i te karāhe.
Ko te koki i hangaia e te pihi e kiia ana ko te koki whakapā. Ina nui ake te kaha piri o te wai i te kaha piri, ko te koki whakapā i hangaia he iti iho i te 90°.o (whakaahua a). I tetahi atu taha, ki te nui ake te kaha piri i te kaha piri wai, ka nui ake te koki whakapā i hangaia i te 90o (pikitia b). He uaua te tatau i ngā kaha piri me te hononga i roto i te ariā, engari ka taea te ine i te koki whakapā. He aha te whanaungatanga ki te capillarity?
Te Ariā o te Āputaputa
Mena he nui ake te kaha piri o te wai i te kaha piri, ka piko te mata o te wai ki runga. Ina whakauruhia he ngongo angiangi, he paipa rānei (he paipa he iti ake te diameter i te ipu), ka puta he wāhanga wai teitei ake. Arā, ka piki te wai i roto i te ipu mā roto i te pou o te paipa. Nā te mea ka piki ake te kaha kume mata katoa i te pakitara o te paipa. Ko te teitei mōrahi ka taea e te wai te eke ko te wā e ōrite ana te kaha kume mata ki te taumaha o te wai i roto i te paipa, e ōrite ana rānei. Nō reira, ka taea anake e te wai te piki ki te teitei ina taurite te kaha kume mata ki te taumaha o te wai i roto i te paipa.
I tetahi atu taha, ki te nui ake te kaha piri i te kaha piri o te wai, ka piko te mata o te wai ki raro. Ina whakauruhia he ngongo angiangi, he paipa rānei (he paipa he iti ake te diameter i te ipu), ka puta he wāhanga o raro o te wai (tirohia te ahua i raro nei).
Ko tēnei pānga e mōhiotia ana ko te nekehanga o te capillary, te capillarity rānei, ā, ko ēnei ngongo angiangi e kiia ana ko ngā ngongo capillary. He mea tika kia mōhiotia ko ō tātou oko toto iti rawa ka taea hoki te kī he ngongo capillary, nā te mea ko te rere o te toto i roto i ēnei oko iti nā te pānga capillary anō hoki. Waihoki, e kitea ana hoki te āhuatanga o te rewa o te ware pi, te hinu rānei e piki ake ana i roto i te wick. Hei tāpiri, e whakaponohia ana he mahi nui te capillarity ki te nekehanga o te wai me ngā matūkai mai i ngā pakiaka ki ngā rau mā roto i ngā oko xylem iti. Ki te kore he capillarity, ka maroke tonu te mata o te oneone i muri i te ua, i te whakamakuku rānei. Ko tētahi atu pānga nui o te capillarity ko te pupuri i te wai i roto i ngā āputa i waenga i ngā matūriki oneone.
Whārite Āpitihanga
Me pēhea tā tātou whakatau i te teitei o te wai e piki ake ana i roto i te pou ngongo kapia? Te āhua nei ka piki ake te wai i roto i te pou.
he ngongo kapia he radius r ki te teitei h. Ko te kaha e pupuri ana i te wai i te teitei h ko te wāhanga o te kaha kume mata i te ahunga poutū: F cos theta.
He tuwhera te tihi o te ngongo kapia, nō reira ka pā te pēhanga hau ki te mata o te wai. Ko te roa o te mata pa i waenganui i te wai me te ngongo he 2 phi r (te porowhita o te porowhita). Nō reira, ko te rahi o te wāhanga poutū o te kaha kume mata e mahi ana i te mata pa ko:

Ki te kore e arohia te piko whakarunga o te mata wai, ko te rōrahi o te wai i roto i te paipa ko:
Te rōrahi o te wai = Te horahanga o te mata o te paipa x Teitei o te wai
V = A h
V = (π r2) h
Mena ka taurite te wāhanga poutū o te Kaha Kukū Mata ki te taumaha o te pou wai i roto i te ngongo kapia, kāore e taea e te wai te piki ake. Arā, ka eke te wai ki tōna teitei mōrahi, ina taurite te wāhanga poutū o te kaha kukū mata ki te taumaha o te wai i te teitei h. Ko te wāhanga poutū o te kaha kukū mata ko:
F = γ 2 π r cos θ
I taua wā, ko te taumaha o te wai i roto i te ngongo kapiripiri ko:
w = mg
w = ρ V g
w = ρ (π r2 h) karamu
Ina eke te wai ki tōna teitei mōrahi (h), me ōrite te wāhanga poutū o te kaha kume o te mata ki te taumaha o te wai i roto i te ngongo kapia. E ai ki te pāngarau:

Koinei te whārite e rapuhia ana e tātou. Ki te hiahia koe ki te whakatau i te teitei o te pou wai, whakamahia tēnei whārite.