Te whakamāramatanga o ngā ngaru whakawhiti
Ko ngā ngaru whakawhiti he ngaru e poutū ana te ahunga horapa o rātou ki te ahunga wiri o te reo e whiti ana.
Ngā tauira o ngā ngaru whakawhiti
Ko tētahi tauira o te ngaru whakawhiti ko te ngaru i runga i te aho, i te waea rānei. Mēnā ka haere te ngaru i runga i te aho mai i te maui ki te matau, ka neke te aho ki runga, ki raro hoki, kia poutū ki te ahunga o te horapa o te ngaru.
Ngā wāhanga o ngā ngaru whakawhiti
Ko te pere whero ki te taha matau e tohu ana i te ahunga o te nekehanga o te ngaru. Ko ngā pere whero ki runga, ki raro hoki e tohu ana i te ahunga o te nekehanga o ia wāhanga o te taura.
A (kaha) = te piko aho mōrahi
Lambda (roa ngaru) = te tawhiti i waenganui i ngā tihi e rua e karapīpiti ana = te tawhiti i waenganui i ngā awaawa e rua e karapīpiti ana = te tawhiti i waenganui i ngā pūwāhi e rua e karapīpiti ana o te roanga ngaru kotahi. Ko te whakaaro, kotahi te tihi me te awaawa o tētahi roanga ngaru.
a – b = puke ngaru
b – c = awaawa ngaru
Ko te auau (f) o te ngaru ko te maha o ngā roangaru e whiti ana i te pūwāhi kotahi i roto i te hēkona kotahi. Mēnā, i te wā e haere ana te ngaru i runga i te aho, e rua ngā roangaru (e rua ngā tihi me ngā awaawa e rua) e whiti ana i te pūwāhi kotahi, hei tauira, ko te auau o te ngaru he 2/hēkona, he 2 hertz rānei.
Ko te wā (T) te wā e hiahiatia ana kia whiti te roangaru kotahi i te pūwāhi kotahi. Mēnā ka horapa te ngaru i runga i te aho, kotahi te roangaru (kotahi te tihi me te kotahi te awaawa) e whiti ana i te pūwāhi kotahi, hei tauira, ko te pūwāhi ngaru he 1 hēkona.
Tere ngaru (v) = auau x roangaru = roangaru / wā
Tauira raruraru
E 4 mita te roa o te taura. Mēnā ka nekehia tetahi pito o te taura ki runga, ki raro hoki i te 30 cm, ka puta ake he ngaru whakawhiti e horapa ana i te taura i te tere o te 1 m/s. Mēnā e rua ngā puke me ngā awaawa e rua i te taha o te aho, tautuhia: (a) te roanga ngaru (b) te auau (c) te wā (d) te kaha
Kōrero
(a) Roanga ngaru
E 4 mita te roa o te taura, ā, e rua ngā roangaru i te taha o te taura (e rua ngā pukepuke, e rua ngā awaawa), nō reira kotahi te roangaru = 2 mita.
(b) Auautanga (f)
(c) Wā (T)
T = 1/f = 1/0,5 = 2 hēkona
(d) Te Whānuitanga (A)
Te whānui mōrahi, te pekanga rānei = 30 cm = 0,3 mita.
