Mapfupa Anoumba Mapfupa: Nheyo yeMuviri weMunhu
Mapfupa emunhu ndiwo anotsigira muviri, anoumbwa nemapfupa nenyama dzinobatana. Mabasa awo makuru ndeekupa muviri chimiro, kuchengetedza nhengo dzinokosha, uye kushanda netsandanyama kuti zvikwanise kufamba. Mapfupa emunhu mukuru akaenzana ane mapfupa mazana maviri nematanhatu, akakamurwa kuita zvikamu zvakasiyana-siyana zvichienderana nechimiro chawo uye mashandiro awo. Chinyorwa chino chichanyatsoongorora mapfupa anoumba mapfupa emunhu, basa rerudzi rumwe nerumwe, uye kukosha kwehutano hwemapfupa kuhutano hwemuviri hwese.
1. Maponero Emapfupa Akavakirwa Pachimiro
Mapfupa ari mumapfupa emunhu anowanzo patsanurwa muzvikamu zvina zvikuru zvichienderana nechimiro chawo: mapfupa marefu, mapfupa mapfupi, mapfupa akati sandara, uye mapfupa asina kurongeka.
a. Mapfupa Marefu
Mapfupa marefu, sezvinoreva zita rawo, anowanzova akareba kupfuura akafara. Basa rawo guru nderekushanda sematsivi, zvichibatsira kufamba. Mienzaniso yemapfupa marefu inosanganisira femur (pfupa rechidya), tibia (pfupa remuchiuno), fibula, humerus (pfupa reruoko rwepamusoro), radius, uye ulna. Mapfupa marefu anosanganisira diaphysis (mubato mukuru wepfupa), epiphyses (magumo epfupa), uye medulla (gomba rine muongo wepfupa).
b. Mapfupa Mapfupi
Mapfupa mapfupi anenge akaenzana pakureba nehupamhi. Basa rawo guru nderekupa kugadzikana uye kutsigira kufamba kwakajeka. Mimwe mienzaniso yemapfupa mapfupi mapfupa ari muruoko (carpals) uye mapfupa ari mugumbo (tarsals).
c. Mapfupa Akati sandara
Mapfupa akati sandara anowanzova matete uye akakombama, zvichidzivirira nhengo dzemukati uye nzvimbo dzinonamira tsandanyama. Mienzaniso yemapfupa akati sandara inosanganisira dehenya, scapula (mafudzi), sternum (pfupa rechipfuva), uye mbabvu.
d. Mapfupa Asina Kurongeka
Mapfupa asina kurongeka mapfupa ane maumbirwo akaomarara asingakwanise kuiswa muboka ripi zvaro. Mapfupa aya anowanzo chengetedza tsinga uye anopa rutsigiro kumuviri. Semuenzaniso, mapfupa emusana (musana) nemamwe mapfupa echiso anowira muboka iri.
2. Basa reMapfupa Mumuviri
Mapfupa haangoshandi sechitsigiro chemuviri chete asiwo anoita basa mune mamwe mabasa akakosha anodiwa muhupenyu:
a. Dziviriro yenhengo dzinokosha
Nhengo dzakawanda dzinokosha mumuviri dzinodzivirirwa nemapfupa akasimba. Semuenzaniso, uropi hunodzivirirwa nedehenya, moyo nemapapu zviri mugomba rakachengetedzwa nembabvu nesternum, ukuwo musana uchidzivirirwa nechimiro chemusana chine mhango.
b. Nzvimbo Yekuchengetera Zvicherwa
Mapfupa anoshanda senzvimbo yekuchengetera zvicherwa zvakaita secalcium nephosphorus, izvo zvakakosha pamabasa akasiyana-siyana emuviri. Kana paine kushomeka kwezvicherwa, mapfupa anogona kuburitsa zvicherwa izvi muropa kuti achengetedze kuenzana kwe electrolyte uye kushanda zvakanaka kwemasero.
c. Kugadzirwa kweMasero Eropa
Mukati megomba remapfupa mune mupfupa mutsvuku, uyo unokonzera kugadzirwa kwemasero eropa, anosanganisira masero matsvuku eropa, masero machena eropa, uye maplatelet. Maitiro aya anozivikanwa se hematopoiesis uye akakosha pakushanda kwehurongwa hweropa nemuviri.
d. Inopa rutsigiro uye nzvimbo yekubatanidza tsandanyama
Tsandanyama dzinobatana nemapfupa kuburikidza nemarunda, uye kubatana pakati pezviviri izvi kunobvumira kufamba kwemuviri. Zvichitaurwa zviri nyore, mapfupa anoshanda sezvitsigiro zvinofambiswa nekusunga tsandanyama.
3. Hutano hweMapfupa uye Kukanganisa Kwahwo paHutano Hwakanaka
Kuchengetedza hutano hwemapfupa chinhu chakakosha pakugara zvakanaka. Mapfupa akasimba uye ane hutano akakosha pakuderedza njodzi yekukuvara, kunyanya sezvatinokura apo njodzi ye osteoporosis uye kutyoka kwemapfupa inowedzera.
a. Kudya Kwakakodzera
Kudya kwakakodzera kwakakosha kuti mapfupa asimbiswe. Calcium nevhitamini D zvinhu zvakakosha pakusimbisa hutano hwemapfupa. Calcium inodiwa pakuumbwa nekuchengetedzwa kwemapfupa akasimba, ukuwo vhitamini D ichikosha pakubata zvakanaka calcium muura.
b. Mabasa Emuviri
Kurovedza muviri, kunyanya kurovedza muviri kunorema sekufamba, kumhanya, kana kusimudza zvinorema, kunobatsira kuchengetedza huremu hwemapfupa uye huwandu hwemaminerari. Zvinovandudzawo kutenderera kweropa mumuviri uye zvinoderedza njodzi yezvirwere zvemapfupa zvinopera simba.
c. Kudzivisa Tsika Dzinokuvadza
Kudzivisa tsika dzisina kunaka dzakadai sekusvuta fodya uye kunwa doro zvakanyanya idanho rakakosha mukuchengetedza hutano hwemapfupa. Maitiro aya anogona kunetesa mapfupa uye kuwedzera njodzi yekubatwa nechirwere chemapfupa.
4. Matambudziko eMapfupa neZvirwere
Hutano hwemapfupa hunogona kukanganiswa nezvirwere zvakasiyana-siyana zvinoda kurapwa:
a. Osteoporosis
Osteoporosis chirwere chinoita kuti mapfupa asashande zvakanaka uye asave nyore nekuda kwekushomeka kwemapfupa. Izvi zvinowedzera njodzi yekutyoka mapfupa, kunyanya kuvakadzi vasvika panguva yekupedza kuenda kumwedzi.
b. Arthritis
Arthritis kuzvimba kwemajoini kunogona kukanganisa mapfupa uye kukonzera kurwadziwa, kuzvimba, uye kuomarara. Kune mhando dzakasiyana dzearthritis, dzinosanganisira osteoarthritis nerheumatoid arthritis.
c. Matambudziko Ekukura Kwemapfupa
Zvirwere zvinokanganisa kukura kwemapfupa, zvakaita sePaget's disease kana fibrous dysplasia, zvinogona kukanganisa kukura kwemapfupa zvakanaka uye kukonzera kuremara kana mashandiro emuviri.
Mhedziso
Mapfupa anoumba mapfupa haangogadzi hwaro hwemuviri chete asiwo anoita basa guru mukudzivirira nhengo dzemuviri, kutsigira kufamba, uye kuita mamwe mabasa akakosha emuviri. Kuti mapfupa arambe akasimba, zvakakosha kurarama hupenyu hune hutano nekudya zvakakwana, kurovedza muviri nguva dzose, uye kudzivisa tsika dzisina kunaka. Nekuita izvi, hatingodziviriri chimiro chemuviri wedu chete asiwo tinovandudza hupenyu hwedu hwese.
