Fizikisi muhupenyu hwezuva nezuva
Fizikisi inowanzoonekwa senyaya "inorema" uye inotevedzera maitiro emuviri. Asi, tisingazvizivi, mabasa ese atinoita zuva nezuva anotungamirirwa nepfungwa dzemuviri. Kubva pakumuka, kubatidza mwenje, kufashaira mvura, kutyaira, kusvika pakushandisa nharembozha—zvese zvinosanganisira pfungwa dzesimba, simba, magetsi, mafungu, uye kupisa. Kunzwisisa fizikisi muhupenyu hwezuva nezuva hakungoiti kuti zvive nyore kunzwisisa zviri mukati chete, asiwo kunotibatsira kufunga zvine musoro, kuchengetedza simba, uye kuva vakachengeteka mumabasa edu.
1. Kufamba uye maitiro: kufamba netsoka, kuchovha bhasikoro, uye kutyaira
Patinofamba, miviri yedu inosundira pasi shure kuburikidza nekukweshana. Pasi rinozoti "sundira" mberi. Pasina kukweshana, taizoomerwa nekufamba—ndosaka nzvimbo dzinotsvedza dzakadai sepasi rakanyorova kana chando zvichiita kuti zvive nyore kuti vanhu vatsvedze.
Izvi zvinoshandawo pakufamba nebhasikoro. Matayi ebhasikoro anobata mugwagwa nekuda kwekukweshana, zvichibvumira bhasikoro kufamba mberi kana mapedal akadzvanywa. Pfungwa yaNewton yakajekawo: kana tikabhureki kamwe kamwe, muviri wedu unowanzo sundidzirwa mberi. Izvi zvinoenderana neMutemo wekutanga waNewton (inertia), uyo unoti zvinhu zvinowanzo chengetedza mamiriro azvo. Ndokusaka mabhandi ekuchengetedza mumotokari achikosha zvikuru: anochengetedza muviri kuti usarambe uchifamba mberi kana mota yamira kamwe kamwe.
Kana mota ichifamba, injini inoshandura simba remakemikari remafuta kuita simba remakanika . Mota inogona kukwira nekutsika nekuti kusundidzirwa kubva kumavhiri kunokunda simba rekudzika regiravhiti . Kutsika kwacho kwakanyanya, ndiko kunodiwa simba guru. Vatyairi vanowanawo simba repakati pekutenderera pavanotenderera, kunyanya nekumhanya kwakanyanya. Kunyangwe izwi rekuti "simba repakati pekutenderera" riri rekusagadzikana, ruzivo rweku "kandwa" parutivi runoratidza kuti muviri unoita sei kana paine shanduko munzira yekufamba.
2. Simba nesimba: kubva pakusimudza zvinhu kusvika pakurovedza muviri
Fizikisi inotibatsira kunzwisisa kuti sei kusimudza zvinhu zvinorema kuchiita sekuneta. Patinosimudza chinhu, tinoita basa nekushandisa simba kuchinhu chacho, zvichiita kuti chifambe mudenga. Basa iri rinowedzera simba regiravhiti rechinhu chacho . Kana tikachisimudza zvakanyanya, simba rakawanda rinochengetwa.
Mumitambo, fizikisi inowanikwa kuburikidza nesimba rekinetic uye momentum. Pakukava bhora, tsoka inopa simba rinochinja momentum yebhora, zvichiita kuti rifambe. Rutsoka ruchibata bhora kwenguva yakareba kana kuti simba rekukava rakakura, kuchinja kwemomentum kunowedzera. Ndosaka nzira yekukava, kurova, kana kukanda yakakosha mumitambo: nzvimbo yemuviri, kona, uye nguva yekubata zvinopesvedzera mhedzisiro yekufamba kwechinhu.
3. Tembiricha, kupisa, uye kutamiswa kwekupisa mumba
Kubika i "laboratori yefizikisi" iri pedyo nesu. Patinofashaidza mvura, kupisa kubva muchitofu kunoendeswa kuhari, uye kwozoenda kumvura. Kutamiswa kwekupisa kunoitika nenzira nhatu huru:
1. Kufambisa: kupisa kunofamba nepakati pezvinhu zvakasimba. Semuenzaniso, mubato wepani unopisa kana usina kuputirwa neinsulator.
2. Kutenderera kwemvura: kupisa kunopfuudzwa kuburikidza nekuyerera kwemvura (mvura kana gasi). Kana mvura yafashaira, mvura inopisa inokwira uye mvura inotonhora inodonha, zvichiita kuti mvura itenderere.
3. Mwaranzi: Kupisa kunofamba nemafungu pasina kushandisa nzira yepakati. Tinogona kunzwa kupisa kunobva mumoto kana chiedza chezuva tisingachibati.
Mafiriji anoshandawo nepfungwa yekupisa , asi ne "kufambisa" kupisa kubva mukati kuenda kunze. Sisitimu yekutonhodza inoshandisa compressor nefiriji kuti itore kupisa kubva munzvimbo dzekuchengetera chikafu uye ibudise kumashure kwefiriji. Ndokusaka kumashure kwefiriji kuchiwanzoita sekunge kuchidziya.
Pamusoro pezvo, mathermose anoshandisa musimboti wekupisa. Madziro maviri ane vacuum kana chinhu chinodzivirira kupisa anoderedza kuyerera kwemhepo uye convection, nepo layer inopenya ichideredza mwaranzi. Nekuda kweizvozvo, zvinwiwa zvinopisa zvinoramba zvichipisa uye zvinwiwa zvinotonhora zvinogara zvichitonhora kwenguva yakareba.
4. Magetsi nemagnetism: marambi, machaja, nemidziyo yemagetsi
Patinobatidza mwenje, maerekitironi anoyerera nepakati pedunhu remagetsi. Switch iyi inoshanda semuchina wekupwanya dunhu uye muchina wekupwanya dunhu. Mwenje yemazuva ano ye LED inoshanda nesimba rakawanda kupfuura mabara e incandescent nekuti inoshandura simba remagetsi kuita chiedza zvinobudirira uye inogadzira kupisa kushoma.
Chaja yefoni inoshandura alternating current (AC) kubva pamadziro kuenda ku direct current (DC) inodiwa nebhatiri. Mukati meadapta, zvikamu zvinoderedza voltage uye zvinodzikamisa current. Iyi nheyo inoita kuti kuchaja kuve kwakachengeteka uye kunoenderana nezvinodiwa nemudziyo.
Magineti anowanikwawo mumasipika, mafeni, uye mumota dzemagetsi . Mota dzemagetsi dzinoshandura simba remagetsi kuita simba remagetsi kuburikidza nekubatana kweminda yemagineti uye magetsi emagetsi. Saka, midziyo yakawanda yemumba inofamba—yakadai semablender, michina yekuwachisa, uye pombi dzemvura—inovimba nepfungwa yemagetsi.
5. Mafungu: ruzha, mimhanzi, uye kutaurirana
Ruzha ifungu rinofamba nepakati pemhepo. Patinotaura, tambo dzedu dzenzwi dzinodedera, dzichiburitsa mafungu ekumanikidza ayo nzeve dzedu dzinozodudzira seruzha. Mumakamuri makuru, manzwi anoitika nekuti mafungu eruzha anoratidza madziro kana nzvimbo dzakaoma. Ndokusaka dhizaini yeruzha ichikosha mumahoro, mamosque, nemastudio emimhanzi.
Mafungu ndiwowo hwaro hwekutaurirana kwemazuva ano. Masaini eredhiyo, Wi-Fi, uye network dzemafoni zvinoshanda pamafungu emagetsi . Nharembozha dzinotumira nekugamuchira data kuburikidza nemafrequencies chaiwo akagadzirwa kudzivirira kukanganiswa. Chiratidzo chisina kusimba chinogona kunge chiri nekuda kwezvipingamupinyi (madziro akakora), kure zvakanyanya netransmitter, kana kukanganiswa nemamwe mafungu.
6. Optics: magirazi, magirazi, uye makamera efoni
Fizikisi yechiedza (optics) inoonekwa mumabasa ezuva nezuva. Magirazi anoratidza chiedza, zvichitibvumira kuona kupenya kwedu. Magirazi anoshandisa magirazi kuti adzore chiedza kuitira kuti mufananidzo uwire zvakananga pa retina. Vanhu vanoona zviri pedyo (myopia) vanowanzo pfeka magirazi akakombama, nepo vanhu vanoona zviri kure (hyperopia) vachipfeka magirazi akakombama.
Makamera efoni anoshandawo nepfungwa yekuti malenzi anotarisa chiedza pasensor. Zvinhu zvakaita se autofocus zvinoshandisa automatic focus distance adjustment yesystem. Kunyangwe "bokeh" effect, kana background blur, ine chekuita nekudzika kwefield uye kuti lenzi inogadzira sei chiedza.
7. Kumanikidzwa uye mvura: mashanga, mapombi, uye matai emotokari
Patinonwa kuburikidza netsvina, tinoderedza kumanikidzwa kwemhepo mukati metsvina nekusvuta. Kumanikidzwa kukuru kwemhepo yekunze kunobva kwasundira mvura pamusoro petsvina. Uyu muenzaniso wakapfava wepfungwa yekumanikidzwa kwemvura.
Mapombi emvura nemasirinji anoshandisawo musiyano wekumanikidzwa. Uyezve, matai emotokari anoshanda nekuti kumanikidzwa kwemhepo kuri mukati mawo kunotsigira huremu hwemotokari uye kunoita kuti ikwanise kutsvedza kana ichifamba pamusoro penzvimbo dzisina kuenzana. Matai asina kukwidzwa zvakakwana anogona kukonzera kushandiswa kwemafuta uye kupera kwematai nekukurumidza, nepo matai akawandisa anogona kuderedza kunyaradzwa uye kuwedzera njodzi yekutsvedza.
8. Fizikisi nekuchengetedzeka: ngowani, mabhureki, nemidziyo yekudzivirira
Midziyo yakawanda yekuchengetedza yakagadzirwa zvichibva pafizikisi. Ngowani dzinodzivirira musoro nekupinza simba rekurovera uye kuwedzera nguva yekurovera, nokudaro zvichideredza simba guru rinoshandiswa pamusoro. Mabhureki emotokari anoshandura simba rekutenderera kuita kupisa kuburikidza nekukweshana; saka, anogona kupisa zvakanyanya mushure mekushandiswa nguva dzose. Kushandiswa kwefizikisi kunoonekwawo mukugadzirwa kwemabhiriji, zvivakwa zvinodzivirira kudengenyeka kwenyika, uye kunyange mabhandi ekuchengetedza uye ma airbags.
Penutup
Fizikisi haisi sainzi iri kure nehupenyu; inotsanangura mashandiro anoita nyika yakatipoteredza. Nekunzwisisa pfungwa dzefizikisi muhupenyu hwezuva nezuva—kufamba, simba, kupisa, magetsi, mafungu, chiedza, uye mvura—tinogona kukoshesa tekinoroji zviri nani, kushandisa simba nekuchenjera, uye kuva vakachengeteka mumabasa edu ezuva nezuva. Kudzidza fizikisi kunova nyore kana tikaibatanidza nezviitiko zvehupenyu chaihwo: kubva kukicheni, kumigwagwa, kukirasi, kusvika kumahwindo efoni atinoshandisa zuva nezuva. Kana tikateerera, hupenyu hwezuva nezuva huzere ne "ma laboratori efizikisi" anonakidza.
