Dzidziso yeKuwirirana kweMutauro
Mutauro unowanzoonekwa sechishandiso chekutumira mashoko: tine pfungwa, tobva tadzi "dziisa" mumashoko. Zvisinei, maonero aya ari kutanga kuzununguka sezvo nyanzvi dzemitauro, nyanzvi dzezvevanhu, uye nyanzvi dzepfungwa dzichibvunza mubvunzo wakanyanya: ko kana mutauro usiri kungoisa pfungwa chete, asiwo uchibatsira kuumba mafungiro edu? Pfungwa iyi inozivikanwa sedzidziso yehukama hwemitauro—pfungwa inotaura kuti chimiro chemutauro watinoshandisa chinogona kukanganisa maonero atinoita nyika, kurangarira, kupatsanura zviitiko, uye kududzira chokwadi chemagariro evanhu.
Chii chinonzi Dzidziso yeKuwirirana kweMutauro?
Dzidziso yehukama hwemitauro inowanzobatanidzwa nemazita maviri: Edward Sapir nemudzidzi wake, Benjamin Lee Whorf. Nokudaro, dzidziso iyi inozivikanwawo seSapir–Whorf Hypothesis. Muchimiro chayo chakajairika, hukama hwemitauro hunotaura kuti kusiyana kwemutauro kunoratidza kusiyana kwekufunga. Kune shanduro mbiri dzinokurukurwa:
1. Kusarudza mutauro (linguistic determinism) (shanduro yakasimba): mutauro unosarudza pfungwa. Izvi zvinoreva kuti kana pfungwa isipo mumutauro, vatauri vayo vachaomerwa kana kutotadza kufunga nezvayo.
2. Kuwirirana kwemutauro (shanduro isina simba): mutauro unokanganisa pfungwa. Mutauro hauvhari pfungwa, asi unopa maitiro ekuteerera, kurangarira, uye kuisa zviitiko muzvikamu.
Mukutsvakurudza kwemazuva ano, shanduro yakasimba haigamuchirwi zvakanyanya, nepo shanduro isina simba ichitsigirwa nehumbowo hwechokwadi. Nemamwe mashoko, mutauro hausi "jeri" repfungwa, asi unogona kuva "magirazi" anotijairira kuona nyika neimwe nzira.
Sei Mutauro Uchigona Kukanganisa Mafungiro Atinoita?
Mutauro inzira yemapoka. Patinotaura, tinofanira kusarudza mazwi chaiwo, girama, uye maumbirwo emitsara. Sarudzo idzi hadzina kwadzakarerekera, sezvo dzichitimanikidza kuti titumidze nyika zita. Semuenzaniso, mimwe mitauro inoda kuti vatauri vataure kuti murume kana mukadzi mumazita echisazitasi ("murume" vs. "mukadzi"), nepo mimwe isingadaro. Mimwe mitauro inoratidza nzira (kuchamhembe-kumaodzanyemba-kumabvazuva-kumadokero) mukutaura kwezuva nezuva, nepo mimwe inoshandisa "kuruboshwe-kurudyi" kakawanda. Maitiro aya ane mukana wekudzidzisa uropi kuti hunyatsoteerera zvimwe zvinhu zveruzivo.
Kuwirirana kwemutauro kwakabatanawo nepfungwa yetsika dzekufunga. Hatiwanzo ongorora nyika kubva pakutanga. Pane kudaro, tinoshandisa nzira dzedu dzepfungwa dzakadzidziswa: zvatinowanzo tumidza mazita, zvatinowanzo siyanisa, uye zvatisingawanzo tsanangura.
Mienzaniso yeKuwirirana Mutauro Muhupenyu Hwezuva Nezuva
1. Ruvara: Kuona Spectrum neMiganhu Yakasiyana
Imwe nzvimbo inowanzoshandiswa semufananidzo ndeyekutumidza mavara. Panyaya yehupenyu, vanhu vanowanzova nemidziyo yekuona yakafanana, asi mitauro inopa miganhu yakasiyana yezvikamu. Mimwe mitauro inosiyanisa bhuruu rakachenuruka nebhuruu rakasviba sezvikamu zvakasiyana zvekutanga, nepo mimwe ichizviisa mumapoka pasi peshoko rekuti "bhuruu." Kana zvikamu zvemitauro zvakasiyana, zvidzidzo zvakati wandei zvakaratidza mutsauko mukumhanya uye kururama kwekusarura mavara pamiganhu yezvikamu zvine chekuita nemutauro iwoyo.
Zvisinei, zvakakosha kuziva kuti vanhu vachiri kugona kuona kusiyana kwemavara kunyangwe mutauro wavo usingasiyani nematauriro. Mhedzisiro yacho inenge iri yekusagona kutaura, kwete kutadza zvachose.
2. Kutungamira Nzvimbo: Kuruboshwe-Kurudyi vs. Nzira Dzakakosha
Mune dzimwe nzanga dzemitauro, kurongeka kwenzvimbo kunowanzo tsanangurwa nenzira huru, pane kuruboshwe nerudyi. Semuenzaniso, mumwe munhu angati "famba zvishoma kumabvazuva" pane "famba zvishoma kurudyi." Tsika iyi inogona kudzidzisa vatauri kugara vachitarisa kurongeka kwenzvimbo - kunyangwe mukati memba - nekuti mutauro unoda izvozvo. Mhedzisiro yacho haisi yemitauro chete, asiwo yekuziva: hunyanzvi hwekufamba netsoka uye ruzivo rwekutungamira zvinogona kurodzwa.
3. Nguva: Mutsetse Wakatwasuka, Kutenderera, kana Kufananidzira Nzvimbo
Mutauro une simbawo pakuita kwatinoita mapu epfungwa dzisinganzwisisike senguva. Mitauro yakawanda inoshandisa madimikira enzvimbo: “ramangwana riri mberi,” “zvakapfuura zviri kumashure.” Zvisinei, pane musiyano mukuti “nguva” inoiswa sei, semuenzaniso, yakatwasuka kana kuti yakatwasuka. Magadzirirwo emutauro mazwi enguva anogona kukanganisa kuti vatauri vawo vanofungidzira sei kutevedzana kwezviitiko kana kuronga kurongeka kwezviitiko mundangariro.
4. Hunhu hwakanaka uye Hukama Hwevanhu
Mumitauro yakaita sechiJapanese, chiKorean, kana chiJavanese, mazinga ekutaura uye kusarudzwa kwemashoko zvakabatana zvakanyanya nechinzvimbo munharaunda, zera, uye kuva pedyo. Vatauri vanowanzo "manikidzwa" kufunga nezvehukama hwevanhu pavanenge vachitaura: kuti vari kutaura kuna ani, kuti vanofanira kuratidza ruremekedzo rwakadini, uye kuti vari kuvaka mufananidzo werudzii. Izvi zvinoratidza kuti mutauro haungotumidzi ruzivo chete asiwo unodzora maitiro evanhu uye kuti tinozviisa sei mukati mehukama hwehukama.
Kutsoropodzwa uye Kukura kweDzidziso
Kuwirirana kwemitauro hakusi pasina gakava. Kutsoropodzwa kunowanzoitwa pamusoro pekusarudza mutauro ndekwekuti vanhu vanokwanisa kudzidza pfungwa itsva kunze kwemutauro wavo wekuzvarwa, kushandura, uye kugadzira zvinhu zvitsva mumutauro. Uyezve, zvinhu zvakawanda zvekuziva ndezvepasi rose: vanhu vese vanonzwisisa chikonzero nemhedzisiro, vane manzwiro ekutanga, uye vanogona kusiyanisa zvinhu. Izvi zvinoratidza kuti mutauro hausi iwo wega tsime rechimiro chepfungwa.
Kune rumwe rutivi, tsvakiridzo yezvidzidzo zvakasiyana-siyana—kunyanya mukufunga kwepfungwa nepfungwa dzepfungwa—inotsigira shanduro isina simba: mutauro unogona kukanganisa kutarisisa nekurangarira. Simba iri rinowanzoonekwa mumabasa anokurumidza (semuenzaniso, kuziva mavara, kutarisa nzvimbo, kurongedza zvinhu) kana mutsika dzemagariro dzinoumbwa kuburikidza nekushandiswa kwemutauro kwenguva refu.
Nenzira iyi, gakava remazuva ano harichatendereri pamubvunzo wakanyanya wekuti "ko mutauro unosarudza kufunga here?", asi mibvunzo yakayerwa zvakanyanya: mumamiriro api ezvinhu, muzvikamu zvipi, uye kusvika papi panowanikwa mutauro unokanganisa maitiro ekufunga?
Kuwirirana kweMutauro Munguva yeDigital
Munguva yesocial media, hukama hwemutauro hunochinja. Sarudzo yemazwi, ma hashtag, uye mazwi anopararira zvinoumba maitiro anoita vanhu zviitiko. Semuenzaniso, nyaya inogona kunzwika zvakasiyana zvichienderana nekuti inonzi "dambudziko," "dambudziko," "chiitiko," kana "njodzi." Mutauro unogadzirawo mapoka ekuzivikanwa: mamwe mazwi anogona kusimbisa kubatana kweboka kana kukonzera rusarura. Nekupararira nekukurumidza kwemashoko, shanduko mumaonero everuzhinji dzinogona kuitika mumazuva mashoma, kwete makore.
Uyezve, kushandiswa kwekubatanidza makodhi uye kutonga kwemashoko ekune dzimwe nyika mu tekinoroji kunogona kuchinja mafungiro evanhu nezvebasa, kubudirira, uye kunyange hukama hwavo. Mashoko akadai sekupedzisira nguva, kufunga zvakanyanya, kana kuneta, semuenzaniso, haasi mazita chete; ane chimiro chakati chedudziro pamusoro pezvauri uye ruzivo rwako.
Zvazvinoreva: Sei Dzidziso Iyi Yakakosha?
Kunzwisisa hukama hwemutauro kunotibatsira kuziva zvakanyanya kuti kutaurirana hakusi kungotaura nezve "zvakanaka" uye "zvakaipa," asiwo nezve maitiro atinoita kuronga chokwadi. Izvi zvine zvazvinoreva zvakakosha:
1. Dzidzo: vadzidzisi vanogona kuona kuti matambudziko evadzidzi dzimwe nguva haasi mupfungwa, asi mumaitiro akaitwa pfungwa yacho mumutauro.
2. Kushandura: vashanduri vanofanira kunzwisisa kuti kushandura hakusi kungotsiva mazwi chete, asiwo kusanganisa maonero.
3. Kukurukurirana kwetsika dzakasiyana-siyana: kusanzwisisana kunowanzoitika nekuti vanhu vanocheka chokwadi muzvikamu zvakasiyana zvemitauro.
4. Kuziva zvakadzama: tinogona kuva nehanya zvakanyanya nekutaura zvematongerwo enyika, kushambadza, uye nhau—nekuti mutauro ndiwo unosarudza zvinoita sezvinokosha.
Penutup
Dzidziso yehukama hwemitauro inotiyeuchidza kuti mutauro hausi kufamba kwenzira imwe chete kubva mupfungwa kuenda kune imwe. Mutauro nepfungwa zvinopesvedzerana muhukama hwakaoma. Vatauri havadzorwi zvizere nemutauro, asi tsika dzemutauro dzinogona kuumba tsika dzekufunga: zvatinoteerera, maitiro edu, uye kuti tinoongorora sei zviitiko.
Pakupedzisira, kudzidza hukama hwemutauro kunoreva kudzidza nezvekusiyana kwenzira idzo vanhu vari vanhu. Mutauro wega wega une mepu yepasi yakasiyana zvishoma—uye patinodzidza mumwe mutauro, hatingowedzeri mazwi edu chete asiwo tinowedzera maonero edu pamusoro pechokwadi.
