Mutauro seNhaka Yetsika
Mutauro hausi kungoshandisa mashoko chete. Inhoroondo, chiratidzo chekuzivikanwa, uye chiratidzo chekuti nzanga inoona sei nyika. Kana nzanga ichitaura, haisi kungobatanidza mazwi chete, asiwo inopfuudza tsika, ruzivo, nezviitiko zvakaumbwa kwemazana emakore. Ndokusaka mutauro uchifanirwa kunzi nhaka yetsika—chimwe chinhu chinorarama, chinoshanduka, uye chinopfuudzwa kubva kune chimwe chizvarwa kuenda kune chinotevera.
Mutauro sechiratidzo chekuzivikanwa uye chiratidzo chekuzivikanwa kwako
Muhupenyu hwezuva nezuva, mutauro unowanzova chiratidzo chekutanga chinosiyanisa mapoka evanhu. Matauriro, sarudzo yemashoko, uye kunyange matauriro emunharaunda anoshanda se "makodhi" anoratidza mavambo evatauri vavo. Semuenzaniso, muIndonesia, mumwe munhu anogona kuzivikanwa seJavanese, Minang, Bugis, kana Batak kwete nezita ravo kana zvipfeko chete, asiwo nenzira yavo yekutaura. Kusasiyana uku kunoita kuti mutauro uve chitarisiko chetsika, sekutamba kwechivanhu, dzimba dzechivanhu, kana zvipfeko zvemunharaunda.
Kupfuura zviratidzo chete, mutauro unokurudzirawo kunzwa kwenharaunda. Kana vanhu vaine mutauro mumwe chete, vanowanzonzwa hukama hwakasimba hwevanhu. Mutauro unoshanda sebhiriji rinobatanidza vanhu munharaunda dzavo—zvichiita kuti vanhu vanzwe sekunge "vari kudzoka kumba" pavanonzwa mutauro wavanoziva.
Mutauro unochengetedza nhoroondo uye ndangariro dzeboka
Nhaka yetsika inowanzonzwisiswa sezvisaririra zvekare: matemberi, zvinyorwa, manyoro, kana zvinhu zvekare. Zvisinei, mutauro rudzi rwakasiyana rwenhaka, rwakachengetedzwa mundangariro netsika dzenzanga. Nhoroondo inogona kurondwa kuburikidza nemutauro. Mamwe mazwi anoratidza hukama hwekutengeserana, kutama, kana kukoloni. Semuenzaniso, kupinza mutauro wechiSanskrit muchiIndonesia kunoratidza simba guru rehunhu hweIndia panguva yeumambo hweHindu-Buddhist. Kupinda mutauro wechiArabic kunobatanidzwa nekusvika kweIslam, ukuwo kupinza mutauro wechiDutch kunoratidza nguva yekoloni.
Zvirevo zvechinyakare nezvirevo hazvingotorwa kubva munguva yakapfuura chete, asiwo zvinoshanda se "zvinyorwa" zvezviitiko zveboka. Zvirevo zvakaita se "mvura inoyerera, chiratidzo chekusakwana" kana "sepinang (pinang) yakachekwa nepakati" zvinoratidza kuti nzanga inodudzira sei hunhu hwevanhu, hukama hwevanhu, uye mamiriro ehupenyu. Iyi inhoroondo yakachengetedzwa kwete mumatombo, asi nemashoko.
Mutauro semudziyo wetsika, tsika nemagariro
Mutauro wega wega une nzira dzawo dzakasiyana dzekuratidza hunhu, ruremekedzo, uye daro. Mune mimwe mitauro yemuno muIndonesia, kune nhanho dzekutaura dzinotonga matauriro anoita munhu kuvakuru, vezera rake, kana vanhu vanoremekedzwa. Chimiro ichi chinoratidza kuti mutauro unomiririra tsika: maitiro ekuremekedza vamwe, maitiro ekuzvitonga, uye maitiro ekuchengetedza hukama hwemagariro.
Kusarudzwa kwemashoko kunogonawo kuratidza tsika. Mamwe mazwi anoonekwa seakakodzera mune imwe tsika asi asina kukodzera mune imwe. Kunyangwe nzira yatinotaura nayo kutsoropodza, mazano, kana kuramba inowanzosiyana pakati penharaunda. Saka, kudzidza mutauro zvinoreva kudzidza tsika dzinogara mauri.
Mutauro senzvimbo yeruzivo rwemunharaunda
Mutauro unochengeta ruzivo rwakabva mukudyidzana kwenguva refu kwevanhu nezvisikwa nenzvimbo dzavo dzemagariro. Semuenzaniso, munharaunda dzekurima, kune mazwi akadzama emwaka, mhando dzevhu, uye matanho ekukura kwezvirimwa. Munharaunda dzegungwa, kune mazwi akakosha ane chekuita nemafungu emvura, mhepo, uye matekiniki ekuredza. Kupfuma uku kwemazwi hakusi kungori mazwi akasiyana-siyana, asi chiratidzo chehurongwa hweruzivo rwemuno huri kukura uye hwakagarwa nhaka.
Kana mutauro ukaneta kana kuti wapera, haasi mashoko chete anorasika, asiwo nzira dzekunzwisisa nharaunda. Ruzivo rwakawanda rwemuno haruna kunyorwa mumabhuku esainzi emazuva ano, asi runochengetwa mungano, tsumo, nziyo, uye hurukuro dzezuva nezuva. Ndosaka kuchengetedza mutauro kuchirevawo kuchengetedza ruzivo neuchenjeri zvisingatsiviwe.
Mabhuku, ngano, uye kuratidzwa kweunyanzvi
Mutauro ndiwo musimboti mukuru weunyanzvi hwekutaura nekunyora: nhetembo, pantun (pantun), gurindam (ngano dzechivanhu), hikayat (ngano), ngano, mantras, uye kunyange mitambo yechivanhu. Mabasa mazhinji ekunyora haagone kushandurwa zvizere kune mumwe mutauro pasina kurasikirwa nepfungwa dzawo. Shanduro dzinogona kuratidza zvinoreva, asi mutinhimira, mutinhimira, kutamba kwemanzwi, uye kunaka kwetsika zvinowanzo deredzwa simba.
Semuenzaniso, Pantun haisi nyaya ine mitsara mina chete, asi tsika yekutaurirana inoratidza njere dzemutauro, hungwaru, uye kugona. Pantun inoratidza hunyanzvi hwekusarudza mazwi akakodzera, kuchengetedza mutinhimira, uye kutumira meseji zvisina kunanga. Izvi zvinoratidza kuti mutauro hausi "mota" chete yeunyanzvi, asi chikamu cheunyanzvi pachahwo.
Matambudziko aripo munguva yanhasi: kutonga kwemitauro pasi rose uye shanduko dzemararamiro
Nhasi uno, mitauro inosangana nematambudziko makuru. Kuwanda kwevanhu pasi rose, kukura kwemaguta, uye kufambira mberi kwetekinoroji kwakaita kuti mimwe mitauro ive nesimba. Mitauro yenyika nemitauro yepasi rose yakaita seChirungu zvinoshandiswa zvakanyanya mudzidzo, mabasa, uye munhau. Nekuda kweizvozvo, mitauro yemuno inowanzo shandiswa munzvimbo dzemumba kana mhemberero dzechivanhu.
Uyezve, kuchinja mararamiro kuri kuderedza nzvimbo dzemutauro dzechisikigo. Kana vana vakapedza nguva yakawanda vari pamidziyo, vachiona zviri mumitauro yenyika kana yekune dzimwe nyika, uye vachitaurirana munzvimbo yakafanana, mikana yekushandisa mutauro wavo waamai inoderera. Kazhinji, mutauro unotanga kuva munjodzi kana usingachadzidzwi nevechidiki.
Zvisinei, shanduko haisi njodzi nguva dzose. Tekinoroji inogonawo kuva chishandiso chekuchengetedza kana ikashandiswa nemazvo. Kurekodha ngano dzekare, kugadzira maduramazwi edhijitari, nzira dzekudzidza mitauro pasocial media, uye kunyange mafirimu mapfupi mumitauro yemuno zvinogona kuva nzira dzakakosha dzekuchengetedza mitauro yakakosha.
Kuchengetedza mutauro: basa rinoitwa nevanhu vose
Kuchengetedza mutauro hazvirevi kuramba zvinhu zvemazuva ano. Kuchengetedza zvinoreva kuchengetedza midzi kuitira kuti nharaunda dzirambe dzichizivikanwa uye dzichipfuma mutsika pakati pekuchinja. Kuedza kuchengetedza mutauro kunogona kuitwa pamatanho akasiyana-siyana:
1. Mhuri: Musha ndiwo chikoro chekutanga chemitauro. Vabereki vanogara vachishandisa rurimi rwaamai vavo muhurukuro dzezuva nezuva vanobatsira vana kunzwisisa mutauro nenzira yechisikigo.
2. Zvikoro nedzidzo: Zviri munharaunda uye zviitiko zvekunze kwechikoro zvinogona kuva nzvimbo dzakachengeteka dzekudzidza mitauro yemuno, kusanganisira kuverenga mabhuku uye kunzwisisa tsika dzayo.
3. Nharaunda: Mitambo yetsika, makwikwi enyaya, mitambo yechinyakare yemitambo, kana kudzidziswa kwekunyora manyorerwo emunharaunda kunogona kumutsiridza kudada nemutauro.
4. Midhiya netekinoroji: Zviri mukati memimhanzi—mimhanzi, mapodcasts, zvinosetsa, mavhidhiyo edzidzo—zvinogona kuita kuti mutauro utaridzike sewazvino uye unoenderana nevechidiki.
5. Mutemo wehurumende: Rutsigiro rwemitemo, mari yekunyora mitauro, uye kuchengetedzwa kwevatauri vemitauro mishoma matanho akakosha ekuchengetedza zvakarongeka.
Mutauro senhaka mhenyu
Kusiyana nenhaka yetsika inobatika, mutauro unongorarama chete nekushandiswa. Unoramba uchirarama muhurukuro, minamato, nziyo, majee, uye nyaya dzinotaurwa nemuromo. Saka, kuchengetedza mutauro hakusi basa revadzidzi kana hurumende chete, asi isarudzo yezuva nezuva inosarudzwa nevatauri vawo.
Kana nzanga ikaramba iine mutauro, inochengetedza mafungiro ayo akasiyana uye manzwiro. Inochengetedza ndangariro dzayo, tsika, uye ruzivo rusingagone kuratidzwa mune mimwe mitauro nguva dzose. Saka, mutauro senhaka yetsika hausi chinhu chekudada nacho chete asiwo chimwe chinhu chinofanira kuchengetedzwa—kuitira kuti zvizvarwa zvinotevera zvirambe zvichiva nebhiriji remidzi yavo yenhoroondo uye kuzivikanwa kwavo.
Kana tikabvumirwa kudaro, tinogona kutanga nezviito zviri nyore: kutaura rurimi rwaamai vedu kumba, kudzidzazve matauriro ekare, kunyora nyaya dzemhuri, kana kunakidzwa nemabasa ehunyanzvi mumutauro wedu wekuzvarwa. Ndiko kuburikidza nematanho madiki aya uko nhaka huru yemutauro inogona kurarama.
