Talafaasolopito o le Atinaʻeina o le Komunisi i le Lalolagi
O le Komunisi, o se faiga fa'apolokiki ma le tamaoaiga e lagolagoina ai le soloia o meatotino tumaoti ma le fa'avaeina o se sosaiete e leai ni vasega, e umi ma lavelave lona talafaasolopito. Talu mai lona amataga i le seneturi lona 19, ua i ai se aafiaga tele o le komunisi i fausaga fa'aagafesootai, fa'apolokiki, ma le tamaoaiga o le tele o atunuu i le lalolagi atoa. O lenei tusiga o le a iloiloina ai le atina'eina o le komunisi mai ona amataga se'ia o'o i lona sao i faiga fa'apolokiki i le lalolagi i aso nei.
A'a o Faiga Fa'avae: Marx ma Engels
O le komunisi faʻaonaponei e lautele lona fesootaʻiga ma Karl Marx ma Friedrich Engels, o ni tagata mafaufau Siamani se toʻalua na suʻesuʻeina le manatu utopian o se sosaiete e leai ni vasega. I le 1848, na la lolomiina ai le "Communist Manifesto," ma valaʻaulia ai le aufaigaluega i le lalolagi atoa e tuʻufaʻatasia e tetee atu i le faʻaaogaina o faiga faʻapisinisi. Na faʻamatalaina e Marx ma Engels le talafaasolopito o se faasologa o tauiviga faʻavasegaga i le va o ē ua faʻasauāina ma ē malolosi, ma na la vaʻaia le fouvalega faʻapisinisi o le ala lea i le saʻolotoga mai le faiga faʻapisinisi faʻasauā.
E tusa ai ma Marx ma Engels, i se sosaiete komunisi, o auala e gaosia ai oloa o le a umiaina faatasi, ma o le tufatufaina atu o oloa o le a faavae i luga o manaoga nai lo le tupe mama. O la latou manatu sa faavae i luga o se faitioga o le faiga faakapitalisi, lea na latou vaaia o se faiga e le gata ina faatupuina ai le le tutusa o le tamaoaiga ae faapea foi ona faoa ai le saolotoga o tagata.
O le Fouvalega a Rusia ma le Fa'avaeina o le Soviet Union
O se tasi o la'asaga taua i le talafaasolopito i le atina'eina o le komunisi o le Fouvalega a Rusia i le 1917. O le au Bolshevik, o se vaega o le Vaega Komunisi a Rusia na taitaia e Vladimir Lenin, na manuia i le faatoilaloina o le Malo Fa'atulagaina a Rusia ma fa'atuina le malo komunisi muamua i le lalolagi. Na suia e Lenin a'oa'oga a Marx e fetaui ma tulaga Rusia, lea na fa'avasega ai i latou mai a'oa'oga muamua a Marx.
O le faavaeina o le Soviet Union i lalo o le taitaiga a Lenin na faaauauina e Joseph Stalin ina ua mavae le maliu o Lenin i le 1924. I lalo o le pulega a Stalin, na vave ona aafia le Soviet Union i le atinaeina o pisinisi ae i se tau tele i le va fealoai, e aofia ai faiga faapolokiki sauā ma galuega faamalosia i le gulag. Ae ui i lea, na avea le Soviet Union ma se tasi o malo malolosi o le lalolagi i le seneturi lona 20 ma o se atunuu na faasalalauina tele ai talitonuga faa-komunisi.
O le Fa'alauteleina o le Komunisi i Asia: O le Tulaga o Saina
I Asia, sa i ai se aafiaga tele o le faiga faakomunisi i le faavaeina o le Malo o Tagata o Saina i le 1949 ina ua maeʻa se taua umi i totonu o le atunuu. Na faatoilaloina e le taitai komunisi Saina o Mao Zedong le Kuomintang ma faatinoina ni suiga tetele i faatoaga ma faiga faavae tau alamanuia. I le taimi o le nofoaiga a Mao, na feagai Saina ma ni faalavelave tau le va fealoai ma le tamaoaiga, e aofia ai le Fouvalega Faaleaganuu ma le Laasaga Tele i Luma, lea na mafua ai le tele o tupe leiloa o tagata ma le tamaoaiga.
Ina ua mavae le maliu o Mao i le 1976, na pulea e Deng Xiaoping ma amata ona faʻalauiloa ni suiga tau tamaoaiga lea na tatalaina ai maketi a Saina i le lalolagi i fafo. Aʻo faʻatumauina pea le pulea malosi faʻapolokiki, na manuia Deng i le liua o Saina i se malosiaga tele tau tamaoaiga i se auala na tuʻufaʻatasia ai elemene o maketi i totonu o le faʻavae o se faiga faʻavae e tasi.
O le Taua Malulu ma le Salalau Atu o le Komunisi i le Lalolagi Atoa
O le Taua Malulu o se isi vaitaimi taua i le talafaasolopito o le atinaʻeina o le komunisi. Ina ua maeʻa le Taua Lona Lua a le Lalolagi, na vaevaeina le lalolagi i ni vaega se lua e feteenaʻi: o le vaega i Sisifo, na taʻitaʻia e le Iunaite Setete faʻatasi ai ma lana talitonuga faʻa-kapitalisi-faatemokalasi, ma le vaega i Sasaʻe, na taʻitaʻia e le Soviet Union faʻatasi ai ma lana talitonuga faʻa-komunisi.
E tele atunuu i Europa i Sasaʻe, e pei o Polani, Romania, ma Siamani i Sasaʻe, na avea ma setete satelite i lalo o le faatosinaga a le Soviet Union, ma faʻatinoina ai se faʻataʻitaʻiga o le malo faʻakomunisi. I isi nofoaga, e pei o Aferika ma Amerika Latina, na tulaʻi mai ai le tele o gaioiga faʻakomunisi, e masani ona lagolagoina e le Soviet Union poʻo Saina.
I le taimi o le Cold War, sa masani ona tutupu feeseeseaiga i le va o atunuu o loo lagolagoina e Amerika ma i latou o loo lagolagoina le Soviet Union, e pei o Korea ma Viatename. I Viatename, ina ua maeʻa se taua umi lea na muta i le 1975, sa tuufaatasia le atunuu i lalo o le pulega faa-komunisi.
O le Fa'alavelave ma le Pa'ū o le Soviet Communism
I le faaiuga o le vaitau o le 1980, na amata ai ona feagai le Soviet Union ma ana uo ma se faafitauli matuia tau tamaoaiga ma faiga faapolotiki. O suiga fou na faalauiloa e Mikhail Gorbachev, e pei o le Perestroika (toe faatulagaina o le tamaoaiga) ma le Glasnost (tatala faapolokiki), e le mafai ona laveai se faiga ua lata ina pa'ū.
I le 1991, na aloaia ai le soloia o le Soviet Union, ma faailogaina ai le mutaaga o le pulega faakomunisi i Europa i Sasaʻe. O le tele o setete sa avea muamua ma Soviet ma a latou satelite na amata ona suia i tamaoaiga maketi ma faiga faapolokiki faatemokalasi, e ui lava e leʻi faigofie i taimi uma lenei suiga.
Komunisi i le seneturi lona 21
E ui ina ua faʻaitiitia le faatosinaga a le komunisi i le lalolagi atoa talu mai le pa'ū o le Soviet Union, ae o loʻo iai pea le talitonuga faʻa-komunisi ma o loʻo galue pea i nisi vaega o le lalolagi. O loʻo tumau pea Saina o le atunuʻu komunisi e sili ona manuia i le tamaoaiga, e ui lava i se faʻataʻitaʻiga ua matua fetuʻunaʻi i le faiga faʻakapitalisi. O loʻo tumau pea Korea i Matu o se faʻataʻitaʻiga o se atunuʻu e pulea malosi e le komunisi, e ui lava ua matua ese lava lana auala, ma faʻaalia ai se ituaiga sauā tele.
I Amerika Latina, o nisi atunuu, e pei o Cuba ma Venesuela, o loo faatumauina pea malo e musuia e mataupu faavae faakomunisi, e ui lava i le feagai ai ma luitau eseese tau tamaoaiga ma faiga faaupufai. O loo tumau pea le taua o faalapotopotoga lautele e faavae i luga o talitonuga faa-Marxist i vaega eseese o le lalolagi, aemaise lava i totonu o tagata e tetee i le taua o loo tauivi mo le faamasinotonu lautele ma le tamaoaiga.
I'uga
O le talafaasolopito o le atinaʻeina o le komunisi i le lalolagi atoa o se tala mataʻina o tauiviga faʻavasega, suiga faʻaagafesootai, ma suiga faʻapolokiki. Mai ia Marx ma Engels, o ē na muamua faʻatulagaina ona manatu autu, e ala i fouvalega tetele i Rusia ma Saina, e oʻo atu i le feteʻenaʻiga faʻalelalolagi o le Cold War, ua tuʻua e le komunisi se faʻailoga loloto i le talafaasolopito o tagata. E ui ina ua faʻaitiitia lona faatosinaga pe a faʻatusatusa i lona tumutumuga i le 20 seneturi, ae o loʻo tumau pea le taua o talitonuga faʻakomunisi ma e aʻafia ai faiga faʻapolokiki ma agafesootai i vaega eseese o le lalolagi.