Anthropology Fa'alemafaufau ma le Fa'agasologa o Amioga a Tagata
O le antropology ma le psychology o ni matāʻupu se lua e fesoasoani e malamalama ai i tagata mai ni vaaiga eseese. A tuufaatasia nei mea e lua, ona fanau mai lea o le matāʻupu e taʻua o le psychological antropology. O le psychological antropology o se matāʻupu laʻititi e faʻaaogaina ai auala mai matāʻupu uma e lua e suʻesuʻe loloto ai i le faʻagasologa o amioga a tagata. E ala i lenei vaaiga, e mafai ona tatou malamalama i le auala e fegalegaleai ai aganuʻu, siosiomaga, ma isi mea ma le psychology a tagata taʻitoʻatasi e faʻatulaga ai ni aafiaga tulaga ese a tagata.
Antropolosi Fa'alemafaufau
E taumafai le psychology antropology e tuufaatasia auala fa'atatau ma auala fa'atatau e maua ai se malamalamaga atoatoa i amioga a tagata. O le antropology, fa'atasi ai ma lana auala fa'atatau, e maua ai se malamalamaaga i le tala'aga fa'aleaganuu, talitonuga, tu ma aga masani, faiga, ma fausaga fa'aagafesootai. I le taimi nei, o le psychology, fa'atasi ai ma lana auala fa'atatau, e su'esu'e loloto i vaega fa'alemafaufau, lagona, ma le mafaufau o tagata ta'ito'atasi.
Mai iinei e mafai ona tupu ai se tuufaatasiga e mafai ai ona malamalama atili ma atoatoa i le auala e tali atu ai tagata taʻitoʻatasi i lo latou siosiomaga, le auala latou te fegalegaleai ai ma le lalolagi o siomia ai i latou, ma le auala e faia ai e siosiomaga faaleaganuu ma fausaga se sao i le mamanuina o uiga ma amioga a le tagata lava ia.
Aganuu ma Amioga
O le aganuʻu o se elemene autū e aʻafia ai amioga a tagata. O tu ma aga masani, tulaga faatauaina, tū ma agaifanua, ma agaifanua o se taunuuga o se talafaasolopito umi o le atinaʻeina o aganuʻu na tuufaasolo mai lea tupulaga i lea tupulaga. O le aganuʻu e fai ma faʻafanua ma se tapasa lautele e taʻitaʻia ai tagata taʻitoʻatasi i o latou olaga. Peitaʻi, e eseese faʻamatalaga a tagata taʻitoʻatasi i elemene o aganuʻu, e faʻatatau i aafiaga patino, aʻoaʻoga, ma isi mea e aʻafia ai le atinaʻeina o le tagata lava ia.
Mo se faʻataʻitaʻiga, i aganuʻu faʻatasi, e pei o aganuʻu e maua i Asia, e matuā tāua tele le autasi ma le fealofani faʻaagafesootai. O le mea lea, e masani ona faʻamuamua e tagata taʻitoʻatasi i nei aganuʻu mea e fiafia i ai vaega nai lo mea e fiafia i ai tagata taʻitoʻatasi. I se isi itu, i aganuʻu faʻapitoa, e pei o aganuʻu e maua i le tele o atunuʻu i Sisifo, e sili atu ona faʻamamafaina le saʻolotoga o le tagata lava ia ma le faʻaalia o le tagata lava ia. O se auala faʻapitoa faʻalemafaufau e mafai ona fesoasoani e faʻamatalaina pe faʻapefea ona aʻafia e nei eseesega faʻaleaganuu le auala e mafaufau ai, lagona, ma amio ai tagata taʻitoʻatasi.
Amioga ma le Atina'eina o Tamaiti
O se tasi o sao taua o le psychological antropology o lona malamalama lea i le atinaʻeina o le tamaititi. E lē mafai ona vavaeʻeseina le atinaʻeina o le tamaititi mai le aganuʻu ma le siosiomaga o loʻo latou ola aʻe ai. O nei mea e fegalegaleai ma laʻasaga o le atinaʻeina o le mafaufau o le tamaititi, ma faʻatulagaina ai le ala e eseese mai lea aganuʻu i lea aganuʻu.
O se faʻataʻitaʻiga manaia o le suʻesuʻega a Margaret Mead i Samoa. I lana tusi, "Coming of Age in Samoa," na suʻesuʻeina ai e Mead le eseesega tele o le faagasologa o le talavou i le va o aganuʻu Samoa ma aganuʻu i Sisifo. Na ia iloa ai o le talavou i Samoa e le o tele ni feeseeseaʻiga ma ni feeseeseaiga e pei o le faagasologa faapena i le Iunaite Setete, lea na vaaia i lena taimi o se vaitaimi e tumu i faʻafitauli o le faasinomaga. O nei faʻaiʻuga e faʻaalia ai le auala e mafai ai e le tala faʻasolopito faʻaleaganuʻu ona faʻaosofia ai laʻasaga o le atinaʻeina o tamaiti ma talavou.
Faasinomaga ma le Faasinomaga Lautele
O le faasinomaga o se isi vaega taua o le suʻesuʻega o le anthropology faʻalemafaufau. O le faasinomaga o se tagata e faʻatulagaina e mea eseese, e aofia ai le aganuʻu, aiga, nuʻu, ma aafiaga patino. E lē tumau le faasinomaga; e fesuisuiaʻi ma e mafai ona suia i le aluga o taimi ma tulaga.
E fesoasoani le suʻesuʻega faʻapsychological antropology ia i tatou e malamalama ai i le auala e fegalegaleai ma faʻaosofia ai e faʻasinomaga patino ma faʻaagafesootai (e pei o vasega faʻaagafesootai, ituaiga, ma itupa) le tasi ma le isi. Mo se faʻataʻitaʻiga, i sosaiete faʻale-aganuʻu eseese, e masani ona faʻaaogaina e tagata taʻitoʻatasi faʻasinomaga fefiloi e atagia mai ai faatosinaga mai aganuʻu eseese. E mafai ona aʻafia ai le auala e fegalegaleai ai tagata taʻitoʻatasi ma le lalolagi o siomia ai i latou ma le auala latou te lagona ai e uiga i lo latou tulaga i le siosiomaga lautele o le sosaiete.
O le isi faʻataʻitaʻiga mauoa e sau mai suʻesuʻega i le faasinomaga o le itupa i aganuʻu eseese. I nisi aganuʻu, o le itupa e vaʻaia o se faʻasologa nai lo se vaeluaga faigofie o le tane ma le fafine. O lenei mea e pulea e tu ma aga masani ma matafaioi eseese o itupa, lea e mafai ona aʻafia ai le faasinomaga o le itupa ma amioga a tagata taʻitoʻatasi.
Lotovaivai ma Auala e Taulima ai
O le atuatuvale ma auala e taulimaina ai o se taulaʻiga taua foi lea i le mafaufau o tagata. E tofu lava aganuʻu ma ana lava auala tulaga ese e taulimaina ai le atuatuvale poʻo le mamafa o le olaga. I nisi aganuʻu, o faiga masani ma tū ma aga faʻale-nuʻu e mafai ona avea ma auala lelei e taulimaina ai. Mo se faʻataʻitaʻiga, i nisi aganuʻu, o sauniga faʻamamāina poʻo sauniga faʻalelotu e mafai ona maua ai le faʻamalieina o lagona e fesoasoani ai i tagata taʻitoʻatasi e taulimaina le atuatuvale.
I le isi itu, i sosaiete faʻaonaponei ma e sili atu ona tutoʻatasi, o auala e taulimaina ai mea e ono sili atu ona patino, e pei o togafitiga faʻalemafaufau poʻo faiga faʻatino o le mafaufau loloto. O le malamalama i le auala e aʻafia ai e aganuʻu auala e taulimaina ai mea e mafai ona maua ai ni malamalamaaga taua mo fomaʻi mafaufau ma tagata suʻesuʻe i aganuʻu i le mamanuina o ni faʻalavelave aoga ma talafeagai ma aganuʻu.
Mafaufau ma le Malamalama Fa'aleaganuu
O le malamalama fa'aleaganuu e su'esu'eina ai le eseesega o faiga o mafaufauga ma le foia o fa'afitauli i aganu'u eseese. Ua maua e foma'i mafaufau fa'aleaganuu eseese o le auala e fa'agasolo ai e tagata ta'ito'atasi fa'amatalaga, faia ai fa'ai'uga, ma foia ai fa'afitauli e masani ona a'afia e lo latou siosiomaga fa'aleaganuu.
Mo se faʻataʻitaʻiga, ua faʻaalia e suʻesuʻega e masani ona mafaufau tagata mai aganuʻu faʻatasi i faʻafitauli i se auala e sili atu ona atoatoa ma mafaufau i le lautele o le sosaiete. I le taimi nei, o tagata taʻitoʻatasi mai aganuʻu faʻapitoa e ono taulaʻi atili i faʻamatalaga patino ma e sili atu ona latou faʻaogaina se auala faʻataʻitaʻi. O nei ituaiga o suʻesuʻega e maua ai ni malamalamaaga e faʻaleleia atili ai lo tatou malamalama i le auala e faʻatulaga ai e le aganuʻu a tatou faiga faʻalemafaufau.
Psychopathology ma le Stigma Fa'aleaganuu
E taua tele fo'i le sao o le psychology anthropology i le malamalama i le psychopathology—o se faaupuga e faasino i le su'esu'eina o fa'aletonu o le mafaufau. O manatu i mea e ta'ua o le "masani" po'o le "lē masani ai" e matua'i a'afia lava e le aganu'u, ma o lenei mea e a'afia ai le auala e iloa ai, malamalama ai, ma togafitia ai fa'aletonu o le mafaufau.
O nisi o tulaga o le soifua maloloina o le mafaufau atonu e sili atu ona taatele pe patino i nisi o aganuu. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le anorexia nervosa e masani ona sili atu ona taatele i aganuu i Sisifo, lea e faʻamamafa ai e tulaga faʻatulagaina o le matagofie le manifinifi. I se isi itu, o nisi o faʻamaʻi, e pei o le "koro"—o se tulaga e lagona ai e tagata se fefe le mafaufauina o le a faʻaitiitia o latou itutino ma mou atu i totonu o le tino—e sili atu ona taatele i Asia i Saute ma Sasaʻe.
E taua tele le malamalama i le fa'ailogaina o aganu'u, auā e mafai ona avea ma fa'alavelave tele i le sailia o se fesoasoani ma togafitiga. I nisi aganu'u, e mafai lava ona va'aia fa'ama'i o le mafaufau o se fa'ailoga o le vaivai pe mafua mai i malosiaga fa'alenatura, lea e mafai ona a'afia ai le auala e saili pe maua ai e tagata le lagolago.
I'uga
O le suʻesuʻega o le mafaufau faʻapitoa (psychological antropology) e faʻaalia ai le sootaga i le va o aganuʻu ma amioga a tagata ma maua ai se malamalamaga loloto i nei faiga faʻatino. I le tuʻufaʻatasia o metotia ma malamalamaaga mai le suʻesuʻega o tagata ma le mafaufau, e mafai ona tatou maua se vaʻaiga sili atu ona atoatoa i le auala e mafaufau ai, lagona ai, ma amio ai tagata i totonu o ni faʻalapotopotoga faʻapitoa faʻaleaganuu ma le siosiomaga. Mai le faasinomaga i auala e taulima ai, mai le malamalama i le mafaufau faʻapitoa, e ofoina atu e le suʻesuʻega o tagata ni auala tulaga ese e malamalama ai i le lavelave o amioga a tagata.
I le faaiuga, e taua mo tagata suʻesuʻe i matāʻupu uma e lua ona faʻaauau pea ona galulue faʻatasi, faʻasoa malamalamaaga, ma atiina ae ni aʻoaʻoga e mafai ona faʻaaogaina e fesoasoani ai i tagata taʻitoʻatasi ma sosaiete ia manuia i se lalolagi ua faʻatupulaʻia le lavelave ma le eseese.