O le Manatu o le Anomie ma le Alienation i le Sosaiete Faʻaonaponei
E masani ona viia le sosaiete faʻaonaponei ona o lona alualu i luma faʻatekonolosi, tuputupu aʻe o le tamaoaiga, ma avanoa mo le feoaʻiga faʻaagafesootai. Peitaʻi, i lalo ifo o nei mea na ausia, e toʻatele tagata e feagai ma le fenumiai o tulaga taua, mafutaga ua motusia, ma se lagona e le mafaamatalaina o le gaogao. E lua manatu masani i le sosaiete e fesoasoani ia i tatou e malamalama ai i nei faʻailoga o le anomie ma le alienation. O nei mea uma e lua e talanoa e uiga i le faʻalavelave o le poto masani a tagata i le faʻatulagaga faʻaagafesootai faʻaonaponei, ae e mafua mai i tu ma aga faʻavae eseese ma faʻamamafa. O lenei tusiga e suʻesuʻeina ai le uiga o le anomie ma le alienation, o mea e mafua ai i le faʻaonaponei, ma le auala latou te faʻaalia ai i le olaga i aso faisoo.
Malamalama i le Anomie: Pe a Leiloa e Tulaga Masani lo Latou Pule
O le manatu o le anomie e sili ona lauiloa e ala i le galuega a Émile Durkheim, o se tagata suʻesuʻe i sosaiete Farani. O le Anomie e faasino tonu lava i se tulaga o le "masani ona leai o se mea e tutusa ma isi," po o le vaivai o taiala tau amio ma agafesootai e masani ona pulea ai amioga a tagata taitoatasi. I se sosaiete mautu, o tulaga masani—mo se faataitaiga, o mea e faatatau i galuega, aiga, lotu, po o le lotogatasi—e maua ai e tagata se lagona o le taitaiga: o le a le mea e manatu e talafeagai, o a sini e tatau ona tulituliloa, ma le auala e ausia ai. A vaivai pe fetoʻai tulaga masani, e mafai e tagata ona leiloa le latou taiala faaleagafesootai.
Na matauina e Durkheim e mafai ona tulaʻi mai le anomie aemaise lava i taimi o suiga vave: tuputupu aʻe tele o le tamaoaiga, faʻalavelave faʻafuaseʻi, faʻatupuina o taulaga, poʻo suiga faʻalapotopotoga. I ia tulaga, e le toe lava tulafono tuai, ae o tulafono fou e leʻi faʻatuina. O le iʻuga, e faigofie ona oʻo tagata i le le mautonu, popole, ma le le fiafia i amataga e le o iloa. Na faʻafesoʻotaʻi foʻi e Durkheim le anomie i le faʻateleina o le lamatiaga o le pule i le ola, aua e lagona e tagata le tuʻua toʻatasi i luma o le atuatuvale, e aunoa ma ni sootaga faʻaagafesootai ma ni tulaga faʻatauaina e lagolagoina ai i latou.
I le atinaʻeina o le aʻoaʻoga faʻaagafesootai, na faʻalauteleina ai e Robert K. Merton le manatu o le anomie e ala i se auala "teori o le faʻalavelave". Na faʻamamafa e Merton le feeseeseaʻiga i le va o sini faʻaleaganuʻu (e pei o le manuia faaletino) ma auala faʻavae e ausia ai (aʻoaʻoga, galue malosi, auala faigaluega talafeagai). A faʻamalosia e le sosaiete tagata uma e "manuia" ae le tuʻuina atu avanoa tutusa, o nisi tagata o le a oʻo i le faʻalavelave ma tali atu e ala i fetuunaiga e pei o le usitaʻi, faʻafouga (e aofia ai auala faʻasolitulafono), faiga faʻalelotu, alu ese, poʻo le fouvale. Mai lenei mea, ua manino ai o le anomie e le na o le "leai ni tulafono," ae o le tele o taimi o se le paleni faʻavae faʻaagafesootai e mafua ai ona lagona e tagata e le ogatusa manaʻoga ma avanoa.
Malamalama i le Faaesea: Faaesea i se Lalolagi Faatulagaina e Fa'atulagaina
E ese mai i le anomie, lea e faamamafaina ai tu ma aga masani, o le manatu o le faaesea e lautele lona fesoota’iga ma Karl Marx. O le faaesea e faasino i se tulaga e lagona ai e tagata le faaesea mai ia i latou lava, mai taunuuga o a latou galuega, mai le faagasologa o galuega, ma mai o latou uso a tagata. I lalo o le faiga faakapitalisi, e tusa ai ma Marx, e le pulea e tagata faigaluega le gaosiga. Latou te faatau atu a latou galuega, ae o fua o a latou galuega e ana i isi. O le i’uga, ua le toe avea le galuega ma se avanoa mo le faaalia o le tagata lava ia, ae o se gaoioiga e foliga mai e faamalosia, e fai soo, ma e leai se uiga.
Ua taʻua e Marx ni vaega eseese o le faaesea lea e masani ona aoteleina faapenei:
1. Teena o le oloa o le galuega: o se mea ua gaosia e "mamao" ma e le o se mea e anaina, ma e mafai foi ona liliu ese ma tuu le mamafa i luga o tagata faigaluega (mo se faataitaiga, o sini o le gaosiga po o ni faiga e faatelevaveina ai le galuega).
2. Faaesea mai le faagasologa o le galuega: e faatonutonuina le galuega e le saoasaoa o masini, faiga, ma le vaavaaiga; e leiloa e tagata taitoatasi le tutoatasi.
3. Teena o le “tagata soifua mai le ituaiga meaola” (natura o le tagata): ua fa’aitiitia tagata soifua o ni tagata foafoa ma ni tagata lautele; ua le toe fa’aletagata le galuega.
4. Faaesea mai isi: o mafutaga i le va o tagata taʻitoʻatasi e masani ona tauva, fefaʻatauaʻiga, poʻo faiga faʻapulega.
I le sosaiete faʻaonaponei, e lē gata i tagata faigaluega i fale gaosi oloa le faaesea. E toʻatele tagata faigaluega i ofisa, tagata tomai faapitoa i le fatufatuga, ma e oʻo lava i tagata faigaluega numera e oʻo i ni mamanu faapena: galuega vaeluaina, faʻamasinoina e fua faʻatatau, faʻamalosia e aso faʻatulagaina, ma e masani ona teteʻa mai aafiaga moni faʻaagafesootai. I se taimi, e mafai e tagata ona lagona e pei o loʻo latou "ola e galue" ma leiloa lo latou sootaga faʻalagona i a latou galuega.
Eseesega ma le Tulaga Masani i le va o le Anomie ma le Alienation
E ui o loʻo faʻamatalaina uma e lua le faʻalavelave o le poto masani i aso nei, ae o le anomie ma le alienation e eseese o latou taulaʻiga:
– Ua faamamafaina e Anomie le vaivai o tu ma aga masani ma tulafono faatonutonu. O le faafitauli autu o le fenumiai o tulaga faatauaina: “O le a se mea e tatau ona ou faia? O a tulaga faatonuina e faaaoga?”
– O le faaesea e faamamafaina ai le vavae ese i totonu o mafutaga faalegaluega ma fausaga tau tamaoaiga. O le faafitauli autu o le leiloa o le uiga, le tutoatasi, ma le fesootaiga: “Aisea ua ou faia ai lenei mea? Mo ai? O a’u ea lenei?”
Peita’i, e masani ona fa’amalosia e le tasi le isi ia tulaga fa’aagafesootai. A le mautu tu ma aga fa’aagafesootai (anomie), e faigofie ona lagona e tagata ta’ito’atasi le tu’ua to’atasi (alienation) ona o le leai o se fa’asinomaga ma le lagolago a le nu’u. I se isi itu, a fa’ateleina le fa’asauā ma le leai o se uiga o galuega ma faiga fa’atau (alienation), e faigata ai i tagata ona tausisi i tu ma aga fa’atasi, aua ua fa’aitiitia le olaga i se mataupu o le ola ma le tauvaga.
Anomie ma le Faaesea i Faailoga o le Olaga Faʻaonaponei
1. Fa'atupuina o taulaga ma le fa'avaivaia o sootaga fa'ale-nu'u
E ofoina atu e aai ni avanoa, ae e aumaia ai foʻi le lē iloa o tagata. I se siosiomaga e vave ona olaola, e mafai ona papaʻu fegalegaleaiga faʻaagafesootai: e le toe fesootaʻi tuaoi, e malepelepe aiga lautele, ma e vaivai nuʻu masani. O se eleele lafulemu lea mo le anomie: e le toe maua e tagata le taʻitaʻiga mai fausaga fa'aagafesootai I le taimi lava e tasi, e mafai e tagata ona lagona le faaesea ona o le nonofo faatasi ma se motu o tagata ae lagona le tuua toatasi, fesootai faaletino ae leai se fesootaiga faalelagona.
2. Aganuu o le tauvaga ma tulaga tutusa o le manuia
E masani ona viia e le sosaiete i aso nei mea ua ausia ma le gaosiga: totogi, tulaga, ausia i aʻoaʻoga, lauiloa. A oo ina pulea nei tulaga faatonuina, o i latou e le mafai pe le manaʻo e ausia e mafai ona lagona le pei o ni tagata toilalo, le lava, ma le leiloa o le taua o le tagata ia te ia lava. I le faaupuga a Merton, o le feeseeseaiga i le va o sini ma le avanoa e mafai ona mafua ai le anomie. I le faaupuga a Marx, o le galuega ma le olaga e mafai ona liua i se faasologa o tauvaga e atili ai ona faaesea tagata mai ia i latou lava.
3. Fa'atekinolosi, ala o faasalalauga lautele, ma "nu'u pepelo"
E folafola mai e ala o faasalalauga faaagafesootai ni fesootaiga, ae e masani ona faia ai ni faatusatusaga e le gata. E fausia e tagata ni ata, saili le faamaoniga, ma fuaina i latou lava e ala i fuainumera. E le o manino tulaga masani e uiga i le "olaga lelei atoatoa": o fea oi ai manaoga moni, o fea oi ai manaoga algorithmic? E tula'i mai le anomie pe a fa'atulagaina tulaga o le soifuaga e ala i aga masani e vave ona suia. E tula'i mai le faaesea pe a avea fegalegaleaiga fa'aagafesootai ma fa'atinoga, ma e fa'alagolago le lagona o le tagata ia te ia lava i tali a le lautele.
4. Vaeluaga o galuega ma le tamaoaiga o galuega fa'atino
E ui o faʻataʻitaʻiga o galuega fetuutuunai e ofoina atu ai avanoa, ae e faʻateleina ai foʻi le le mautonu. E mafai e tagata faigaluega gig ona feagai ma itula e le masani ai, puipuiga laiti, ma mafutaga faigaluega e le patino. I lalo o nei tulaga, e toʻatele e tauivi e faʻatuina se faasinomaga faʻapolofesa mautu ma le lagolago lautele i le galuega. E lagona le anomie e ala i tulafono le manino ma lumanaʻi le mautinoa; e lagona le tuʻua toʻatasi e ala i galuega ua motusia mai le uiga ma le alalafaga.
Aafiaga Lautele: Mai le Popolega i le Fa'aleagaina o le Lotogatasi
E lē gata i tagata taʻitoʻatasi e aʻafia i le anomie ma le teteʻa ese, ae faʻapea foʻi i le sosaiete. I se tulaga lautele, e mafai ona oʻo atu ai i le faʻateleina o le atuatuvale, le lotovaivai, le faʻaaogaina sese o fualaau faʻasaina, le sauā, ma le fevaevaeaʻiga faʻaagafesootai. A lē toe talitonu tagata e tonu tulafono (anomie) ma lagona e lē o se vaega o le faiga (alienation), e mafai ona faʻaleagaina le lotogatasi. I le iuga, e faigata ai mo le sosaiete ona fausia se maliega faʻatasi tau amio, ona o le fevaevaeaʻiga o aafiaga faʻatasi i ni mea e fiafia i ai.
Taumafaiga e Fa'aitiitia ai le Anomie ma le Faaesea
E leai se fofo e tasi, ae o loo i ai ni nai taiala faavae ma faiga faaagafesootai e mafai ona fesoasoani:
1. Fa'amalosia o fa'alapotopotoga fa'aagafesootai e aofia ai tagata uma: a'oa'oga, auaunaga tau soifua maloloina o le mafaufau, ma le puipuiga tutusa o le va fealoa'i e mafai ona fa'aitiitia ai feeseeseaiga fa'avae.
2. Fausiaina o avanoa mo tagata lautele: o faʻalapotopotoga a tagatanuʻu, o nuʻu e fiafia i ai, o faʻalapotopotoga faʻapitoa, ma avanoa faitele e faʻamalosia ai le fesoʻotaʻiga ma le lagona o le auai.
3. Galuega e sili atu ona anoa ma agaalofa: o le manino o sini, le tutoʻatasi, le auai o tagata faigaluega, ma le paleni o galuega ma le olaga faigaluega e faʻaitiitia ai le faʻaesea.
4. Tusitusia fa'atekinolosi ma amioga tatau i luga o le fa'avae: o le puleaina o le fa'aaogaina o ala o faasalalauga fa'aagafesootai, fausiaina o ni masaniga mafaufau loloto, ma le mana'omia o le tali atu i luga o le fa'avae e mafai ona fa'aitiitia ai le mamafa o le aganu'u fa'atusatusaga.
Fa'ato'a
O le anomie ma le alienation o ni tioata taua se lua mo le malamalama i le itu pogisa o le faiga faʻaonaponei: pe a vave ona gaoioi suiga faʻaagafesootai nai lo lo tatou mafai ona fausia le uiga, ma pe a suia e faiga gaosiga ma tekinolosi sootaga faaletagata i galuega, tagata lava ia, ma le alalafaga. I le iloaina o faailoga—fenumiai o tulaga faatauaina, motusia o fesootaiga, leiloa o le uiga—e mafai ona tatou mamanuina ni tali faʻaagafesootai e sili atu ona agaalofa. E le tatau ona muta le faiga faʻaonaponei i le gaogao; e mafai ona avea ma se avanoa mo le toe fausiaina o le lotogatasi, tutusa o avanoa, ma galuega mamalu.