Te Huringa o Amerika me tōna Pānga ki te Ao
Pendahuluan
Ko te Huringa o Amerika, i tū mai i te tau 1775 ki te tau 1783, ehara i te mea he kaupapa nui i roto i te hītori o te Hononga o Amerika anake, engari he pānga nui anō hoki ki te ao. Nā tēnei pakanga i ārahi te mana motuhake o ngā koroni o Amerika i te mana o Peretānia, ā, i hanga he tirohanga hou mō te kāwanatanga, te herekoretanga, me ngā tika takitahi. Ka tirohia e tēnei tuhinga te papamuri o te Huringa o Amerika, te tukanga tonu, me tōna pānga whānui ki te ao.
Te Papamuri o te Huringa o Amerika
I mua i te tīmatanga o te pakanga, i piki haere te riri o ngā koroni o Amerika Te Raki i nohoia e Peretānia. Ko tētahi o ngā take matua i puta ai te hurihanga ko ngā kaupapa here taake a Peretānia me te kore he māngai, pērā i te Ture Tā o te tau 1765 me te Ture Tī o te tau 1773. I whakahē ngā tāngata whenua koroni ki te kaupapa "kāore he taake me te kore he māngai," i kite rātou he takahi i ō rātou tika hei tāngata whenua o Peretānia.
I piki haere ngā pōhēhētanga me ngā riri i te whakautu a Peretānia ki ngā whakahē a te koroni me ngā mahi pehi, pērā i te katinga o te whanga o Boston i muri i te pakarutanga o te kaipuke tī o Boston i te tau 1773 me te whakamanatanga o ngā Ture Whakamanamana i te tau 1774. Nā ēnei taupatupatu i arahi ki te huihuinga o ngā Huihuinga Whenua Tuatahi me te Tuarua, ā, i tuhia ai te Whakapuakitanga o te Mana Motuhake i te 4 o Hūrae, 1776.
Te Tukanga Hurihanga
I tīmata te Pakanga Hurihuri o Amerika i ngā Pakanga o Lexington me Concord i te Paenga-whāwhā 1775. I whawhai ngā hōia o Amerika i raro i te kaiārahi o Tānerara George Washington ki tētahi ope taua o Peretānia he pai ake te whakangungu me te taputapu. Ahakoa ngā uauatanga maha, nā te manawanui me te uaua o ngā hōia o Amerika, me te āwhina mai i ngā whenua ke pērā i a Wīwī, i āhei ai rātou ki te tohe tonu, ā, i te mutunga ka toa.
He mea nui ngā pakanga nui pērā i te Pakanga o Saratoga i te tau 1777 nā te mea i whakatenatena te wikitoria o Amerika i a Wīwī ki te tautoko ā-ture i a rātou mā te hononga hōia me te pūtea. Nā te tautoko a Wīwī, tae atu ki a Pāniora me Hōrana, i ārahi ngā hōia o Amerika ki te wikitoria nui i te Pakanga o Yorktown i te tau 1781, ā, i mutu ai te pakanga.
I te hainatanga o te Tiriti o Parī i te tau 1783, ka whakaae a Peretānia ki te mana motuhake o te Hononga o Amerika, ā, ka mutu te pakanga. Ināianei kua noho te Hononga o Amerika hei whenua motuhake me tētahi pūnaha kāwanatanga hou ā-rīpupirikana.
Te Pānga o te Huringa o Amerika ki te Ao
1. Te horapa o ngā ariā o te Manapori me te Herekoretanga
I tino awe te Huringa o Amerika i te ao mā te hora i ngā ariā o te manapori me te herekore. I roto i te Whakapuakitanga o te Mana Motuhake, i tuhia e Thomas Jefferson, i whakanuia ngā tika tūturu o te tangata takitahi, pērā i te ora, te herekore, me te whai i te harikoa. Ko te ariā me hanga te kāwanatanga i runga i te whakaae a te hunga e whakahaeretia ana, ā, he tika te iwi ki te turaki i ngā kāwanatanga nanakia, i riro hei mātāpono matua i tangohia e ētahi atu kaupapa hurihanga huri noa i te ao.
2. Te Whakaaweawe mō tētahi Atu Huringa
Nā te Huringa o Amerika i whakaoho ngā kaupapa hurihanga maha, ko te Huringa Wīwī o te tau 1789 te mea tino rongonui. He maha ngā kaipūkenga me ngā tino tangata Wīwī, pērā i te Marquis de Lafayette, i uru tika ki te Pakanga Huringa o Amerika, i whakahoki mai i ēnei whakaaro ki Wīwī, i reira i karanga ai rātou mō ngā huringa rite ki te mana ariki tuturu o Wīwī. Heoi, ko te Huringa Wīwī, me ōna mahi taikaha me te tutu katoa, i puta ake i roto i tētahi huarahi tino nui ake, ā, i uru atu ki te hurihanga pāpori whānui.
3. Te awe ki te Pūnaha Kāwanatanga me te Ture
Ko te Ture o te Hononga o Amerika, i whakamanahia i te tau 1787, me te Pire o ngā Tika Tangata o te tau 1791, i mahi hei tauira mō ngā iwi hou maha, me ngā huringa ture ā muri ake nei mō ngā iwi o nāianei. Ko ngā ariā pēnei i te kāwanatanga iti, te wehenga o ngā mana, ngā arowhai me ngā taurite, me ngā tika tangata me ngā tika tōrangapū, i tino whakanuia, ā, i whakaaetia e te maha o ngā whenua e hiahia ana ki te manapori.
4. Ngā Pānga ki te Ōhanga me te Tauhokohoko
Nā te Huringa o Amerika i whakarerekē te āhua o te hokohoko o te ao. Nā tōna mana motuhake hou, i taea e te Hononga o Amerika te hanga whakaaetanga hokohoko whai hua ki ētahi atu iwi, me te kore here arumoni o Peretānia. Ahakoa tōna hinganga i te pakanga, i tere tonu te whakatū a Peretānia i ngā whakaaetanga hokohoko hou, me te whakapakari i tōna tūranga i roto i te hokohoko o te ao me ōna koroni o mua hei hoa hokohoko motuhake inaianei.
5. Te whakatau i te mutunga o tōna ake iwi
Nā te Huringa o Amerika i awe te aranga ake o ngā kaupapa ā-iwi puta noa i te ao. I tīmata ngā koroni i Amerika Latina, Āhia, me Āwherika ki te whakatakoto i ā rātou ake pakanga mō te mana motuhake mai i ngā mana koroni o Ūropi. Hei tauira, nā te Huringa o Amerika me ōna kaupapa mō te mana motuhake i awe a Simón Bolívar i tana pakanga ki te whakaora i ngā rohe o Amerika ki te Tonga mai i te mana koroni o Pāniora.
6. Ngā Huringa i roto i ngā Hononga ā-Ao
I whakaakona hoki e te hurihanga te ao kāore te angitu i roto i te pakanga i whakawhirinaki ki te kaha o te ope taua anake engari ki te kaha o te whakawhitiwhiti kōrero me ngā hononga ā-ao. Ko te whai wāhi a Wīwī, Pāniora, me Hōrana ki te āwhina i te Hononga o Amerika i tohu i te panonitanga o te kaupapa here whanaungatanga ā-ao, me ngā hononga rautaki me ngā hononga e whai wāhi nui ake ana ki te ao tōrangapū o te ao.
7. Ngā Wero ā-roto i Amerika
Ahakoa ngā painga nui i puta mai i te mana motuhake, he maha ngā wero ā-roto i pā ki te Hononga o Amerika. Ko te pakanga i waenganui i ngā Federalist, i tautoko i te kāwanatanga matua kaha, me ngā Anti-Federalist, i tautoko i te mana kāwanatanga, i huri hei take e tika ana kia whakatauhia mā te whakaaetanga tōrangapū me te ture. Hei tāpiri, ko ētahi atu take taketake, pērā i te pononga, ngā tika o ngā wāhine, me ngā tika o ngā Iwi Taketake o Amerika, i hiahiatia he whakataunga ture me te pāpori tonu.
Whakamutunga
Ehara i te mea he wā nui noa iho te Huringa o Amerika i roto i te hītori o te Hononga o Amerika, engari he wā hurihanga anō hoki i roto i te hītori o te ao. Ko ngā whakaaro me ngā mātāpono i whānau mai i te Huringa o Amerika me te mana motuhake o tēnei iwi hou i whai wāhi nui ki te whakatere i ngā huringa pāpori, tōrangapū, me te ōhanga o te ao. Ko tōna pānga whānui ko te horapa o ngā whakaaro manapori, te whakahihiko i ētahi atu hurihanga, te whakahou i ngā pūnaha kāwanatanga, me ngā huringa i roto i ngā whanaungatanga o te ao. Ko te Huringa o Amerika, me tōna uauatanga katoa, he tauira ora mō te pānga o ngā huringa nui o tētahi iwi ki te ao katoa.
