Te Whakamāramatanga o te Auhiko Hiko
I roto i tētahi kaiārahi pēnei i te parahi, kei reira ngā irahiko e neke matapōkere ana i te tere nui me te kore e mawhiti i te konganuku. Ko ngā irahiko e taea te neke noa ka kiia he irahiko kore utu. Ahakoa e neke noa ana ngā irahiko i ngā taha katoa, kāore he rere katoa o ngā irahiko i tētahi taha. Ka puta tēnei āhuatanga ina kāore he rerekētanga pūmanawa i waenga i ngā pito e rua o te waea parahi.
Ina honoa te waea ki tētahi pūtake hiko, ka puta he rerekētanga pūmanawa i waenganui i ngā pito e rua o te waea parahi, ā, ka puta he mara hiko i roto i te waea parahi. Mā te noho o tētahi mara hiko ka pāngia ngā irahiko kore utu e te kaha hiko F = q E = e E, ko F = kaha hiko , e = utu irahiko, E = mara hiko . Mā tēnei kaha hiko ka tere haere ngā irahiko katoa e neke haere noa ana, he rite tonu te ahunga ki te kaha hiko.
Ko ngā irahiko kore utu e neke tahi ana kei waenganui i ngā ngota e toe ana i roto i te waea parahi kia tukinga ai ngā irahiko katoa ki ngā ngota. Mā te tukinga ka rerekē te ahunga o ngā irahiko kore utu. Ka pāngia tonutia ēnei irahiko katoa e te kaha hiko kia tere ake ai ngā irahiko katoa i te ahunga kotahi ki te ahunga o te kaha hiko. I muri i te neke mō tētahi wā poto, ka tukinga ngā irahiko kore utu ki ngā ngota i roto i te waea parahi. Engari ka pāngia tonutia ngā irahiko kore utu e te kaha hiko kia tere ake anō ngā irahiko katoa. Nō reira, i tua atu i te neke matapōkere i ngā ahunga rerekē, ka neke pōturi hoki ngā irahiko kore utu katoa i te ahunga o te kaha hiko me te ahunga rerekē ki te mara hiko. Ko te ahunga o te mara hiko mai i te pūmanawa hiko teitei ki te pūmanawa hiko iti, ko ngā irahiko ia e neke ana mai i te pūmanawa iti ki te pūmanawa teitei. He tino tere te nekehanga matapōkere o ia irahiko kore utu, ko te nekehanga me ngā irahiko kore utu i te ahunga o te kaha hiko he tino puhoi. Ko tēnei nekehanga me ngā irahiko kore utu i te ahunga o te kaha hiko e kiia ana ko te tere nekeneke.
Ko te au hiko e whakamāramahia ana ko te rere o te utu hiko mā roto i te whakawhiti-wāhanga o tētahi kaiārahi i roto i tētahi wā kua whakaritea. E ai ki te whakaaetanga, ko te ahunga o te au hiko he rite ki te ahunga o te utu pai. I whakaritea tēnei whakaaetanga i mua i te mōhiotia ko te mea e neke ana i roto i tētahi kaiārahi ko ngā irahiko kore utu kino. Ko te ahunga o te nekehanga o ngā irahiko i roto i te kaiārahi he ritenga kē ki te ahunga o te au hiko. Nō reira, ki te matapakihia te au e rere ana i roto i te kaiārahi, ko te tikanga ko te rere o te utu pai, e kiia ana hoki ko te au tikanga nā te mea he hua o tētahi whakaaetanga.
Te whārite o te iahiko hiko
I roto i te pāngarau, ka whakaatuhia te iahiko hiko e te whārite:
I = ΔQ / Δt
I = iahiko hiko, ΔQ = te nui o te utu hiko, Δt = te wā.
Te waeine o te iahiko hiko
Ko te waeine o te utu hiko ko Coulomb, ko te waeine o te wā ko te hēkona, nō reira ko te waeine o te iahiko hiko ko Coulomb/hēkona. Ko te Coulomb/hēkona e kiia ana ko Ampere, te ingoa o te tohunga ahupūngao Wīwī a Andre Marie Ampere (1775-1836). 1 Ampere = 1 Coulomb/hēkona (1 A = 1 C/s). Arā, he rite te iahiko hiko o te 1 Ampere ki te utu hiko o te 1 Coulomb e haere ana i roto i te horahanga whakawhiti-wāhanga o te waea mō te 1 hēkona. Haunga te whakaatu i roto i ngā Amperes, ka whakaatuhia hoki ngā iahiko hiko i roto i ngā milliamperes (1 mA = 10 -3 A), ngā microamperes (1 μA = 10 -6 A), ngā nanoamperes (1 nA = 10-9 A) ngā picoamperes rānei (1 pA = 10 -12 A).
Tauira raruraru 1:
E rere ana te iahiko o te 2 Amperes mā roto i te waea mō te 8 hēkona. Tāutuhia te nui o te utu e tika ana mā roto i tētahi pūwāhi me te maha o ngā irahiko i roto i taua utu!
Mōhiotia:
Iahiko hiko (I) = 1 Ampere
Wā wā (t) = 2 hēkona
E hiahiatia ana: te utu (Q) me te maha o ngā irahiko (e)
Rongoā:
Whārite o te iahiko hiko:
I = Q/t
I = iahiko hiko, Q = utu hiko, t = wā
Utu hiko:
Q = I t = (2 Ampere)(8 hēkona) = 16 C.
Ko te utu o te irahiko kotahi he 1.6 x 10 -19 Coulomb, nō reira he rite te maha o ngā irahiko o te utu o te 16 Coulomb ki te 16 C / 1.6 x 10 -19 Coulomb = 10 x 10 19 irahiko.
Te au hiko, te tere o te rerenga, me te mātotoru o te au
Arotakehia te utu pai e neke ana i te taha matau me te tere, e neke ana i te v i te ahunga o te papa hiko E.
i runga i tētahi ara iahiko he A tōna horahanga whakawhiti. Ka neke te utu pai ki te tawhiti o s = vt i roto i te wā t.
Mena ko te maha o ngā matūriki kua utua mō ia rōrahi (kiato o ngā matūriki kua utua) he n, ā, ko te rōrahi o te kaiārahi he A s = A vt,
ko te maha o ngā matūriki kua utua i roto i te rōrahi o te kaiārahi ko n A v t. Mena he utu q tō ia matūriki kua utua, ko te nui o te utu e puta ana i te pito o te kaiārahi i te wā t ko Q = nq A v t. Nō reira, ko te iahiko e rere ana i te pito o te kaiārahi ko I = Q / t = nq A v. Ko te kiato iahiko, te iahiko rānei mō ia horahanga whakawhiti-wāhanga A ko J = I / A = nq v.
Ka taea te whakatau ko te iahiko e rere ana i roto i te ara iahiko ko te hua o te whakarea o te mātotoru o ngā matūriki kua utua (n),
te nui o te utu mō ia matūriki (q), te horahanga o te kaiārahi (A) me te tere o ngā matūriki kua utua (v).
Akohia ngā tauira pātai e whai ake nei.
Tauira raruraru 2:
E rere ana te iahiko pumau o te 10 ampere i roto i tētahi waea parahi me te horahanga whakawhiti o te 3 x 10 -6 m² . Ko te kiato irahiko kore utu ko te 8.4 x 10⁻¹ irahiko/m² . Tātaihia te tere o te nekeneke irahiko kore utu!
Mōhiotia:
Iahiko hiko (I) = 10 Ampere
Te horahanga whakawhiti-wāhanga waea ( A) = 3 x 10 -6 m²
Te mātotoru o te irahiko kore utu (n) = 8.4 x 1028 m -3
Utu irahiko (q) = 1.6 x 10 -19 C
E hiahiatia ana: Te tere o te nekenekehanga irahiko kore utu (v)
Rongoā:
Ka tatauhia te tere o ngā irahiko mā te whakamahi i tētahi tātai kua puta ake i mua:
![]()
I = iahiko hiko, n = te kiato o ngā matūriki kua utua = te kiato irahiko, q = te utu irahiko kotahi, A = te horahanga whakawhiti-wāhanga o te ara iahiko, v = te tere o te nekeneke irahiko

Ko te tere o te nekenekehanga irahiko he 0.248 x 10 -3 mita/hekona = 0.248 mirimita/hekona.
Ka neke tahi ngā irahiko kore utu i roto i te waea i te tere o te 0.248 mirimita ia hekona. Arā, i ia hekona, ka neke ngā irahiko kore utu katoa tae atu ki te 0.248 mirimita. He tere tino puhoi tēnei. Mena he tino puhoi te nekehanga o ngā irahiko kore utu, he aha i tahuri tonu ai te rama hiko i muri i te tahuritanga o te pana?
Hei mārama ki tēnei, ka rere ngā irahiko i roto i te kaiārahi hiko, pērā i te rere o te wai i roto i te ngongo. Mēnā ka kī te ngongo i te wai, ā, ki te hono tetahi pito o te ngongo ki te taputapu hiko, ka rere tonu te wai i tetahi pito o tetahi atu ngongo. Waihoki, kei roto i te waea parahi me te waea pūrama he irahiko kore utu. Ina tahurihia te pana, ka puta he papa hiko me te tere e tata ana ki te tere o te mārama (tere o te mārama = 3 x 108 mita /hēkona), ka tīmata ai te neke tahi o ngā irahiko kore utu i taua wā tonu. Kua noho kē ngā irahiko kore utu i roto i te waea pūrama, kia kā ai te mārama i taua wā tonu.
Nga raru me nga rongoa
1. E rua meneti te roa o te iahiko pumau o te 10 A i roto i tētahi waea. E hia te nui o te utu e rere ana i roto i te kaiārahi hiko i tētahi wāhi?
Mōhiotia:
Iahiko (I) = 10 A
Wā wā (t) = 2 meneti = 2 x 60 hēkona = 120 hēkona
E hiahiatia ana: Utu (Q)
Rongoā:
Whārite o te iahiko:
I = q/t
I = te iahiko hiko, q = te utu hiko, t = te wā
Te utu hiko:
Q = I t = (10)(120) = 1200 C
2. E 60 C te utu e pā ana ki tētahi pūwāhi o te ara iahiko mō te 5 meneti. He aha te iahiko hiko?
Mōhiotia:
Ko te wā (t) = 5 meneti = 5 x 60 hēkona = 300 hēkona
Ko te utu hiko (Q) = 60 C
E hiahiatia ana: Te iahiko hiko (I)
Rongoā:
Te au hiko:
I = Q/t
I = 60/300
I = 0.2 Coulombs/hēkona
I = 0.2 Āmpere
3. Ko te waeine o te iahiko hiko i roto i te pūnaha SI ko…
otinga
Ngā Kūromu/hekona
Ngā Kuulomb/hēkona, i hoatu he ingoa motuhake, ko te Ampere.