Kuziva uye Huviri hwePfungwa
Kunzwisisa kwedu pfungwa nehuviri hwepfungwa kwakafadza vazivi, vanachiremba vepfungwa, uye masayendisiti etsinga kwemazana emakore. Kuziva, mamiriro ekuziva nekukwanisa kufunga nezvekuvapo kwako, pfungwa dzako, nenzvimbo dzakakupoteredza, kunoramba kuri chimwe chezvinhu zvakavanzika zvikuru zvehupenyu hwemunhu. Huviri hwepfungwa, kune rumwe rutivi, hunoreva kutenda kuti pfungwa nemuviri, kana mamiriro epfungwa nemuviri, zvakasiyana zvikuru. Chinyorwa chino chinotarisa pfungwa idzi, chichiongorora zvadzinoreva, kubatana kwadzo, uye gakava riripo.
Chimiro cheKuziva
Kuziva kunowanzotsanangurwa sehunhu kana mamiriro ekuziva chinhu chekunze kana chimwe chinhu chiri mukati memunhu. Kunosanganisira zviitiko zvakasiyana-siyana, kubva pakuona kwemanzwiro kusvika pakufungisisa uye kufunga kwekufungidzira. Vazivi vakaita saRené Descartes vagara vachifungisisa nezvekuziva. Dictum yaDescartes, "Cogito, ergo sum" (ndinofunga, saka ndiri), inosimbisa basa guru rekufunga mukunzwisisa kwedu hupenyu.
Mukufunga kwemazuva ano, pfungwa dzinodzidzwa kubva mumativi akasiyana-siyana edzidzo. Masayendisiti epfungwa anoongorora mashandiro ayo, achiratidza kuti maitiro etsinga anoshandura sei kuita zviitiko zvemunhu. Nyanzvi dzetsinga dzinoshandisa matekiniki epamusoro ekufungidzira kuti vaone kuti ndeapi matunhu europi anoshanda panguva dzakasiyana dzekuziva, kubva pakumuka kusvika pakurota. Asi pasinei nekufambira mberi uku, 'dambudziko rakaoma rekuziva'—mubvunzo wekuti sei uye nei zviitiko zvemunhu zvichibva mumaitiro emuviri—richiri kusagadziriswa.
Huviri hwePfungwa
Pfungwa yehuviri hwepfungwa inobva mupfungwa yekuti zviitiko zvepfungwa hazvisi zvemuviri uye zvakasiyana nemuviri wenyama. Maonero aya ehuviri anopesana nemaonero ehuviri, ayo anoti chinhu chimwe chete—chingave chepfungwa kana chemuviri—ndicho chinoumba chokwadi. Huviri hwave nemhedzisiro yakakura pakunzwisisa kwatinoita pfungwa, kazhinji zvichifungidzirwa kuburikidza nehukama huripo pakati pepfungwa neuropi.
René Descartes mumwe wevanotsigira zvikuru dzidziso ye "substance dualism", achiti pfungwa nemuviri zvinodyidzana asi zvinoumbwa nezvinhu zvakasiyana. Sekureva kwaDescartes, pfungwa chinhu chisingapfuuri, chinofunga, nepo muviri chinhu chakareba, chisingafungi. Musiyano uyu unomutsa mibvunzo pamusoro pekuti zvinhu zvakasiyana zvakadaro zvinogona kudyidzana sei - nyaya inozivikanwa se "dambudziko repfungwa nemuviri."
Kuumbwa kwezvikamu zviviri kwemazuva ano kunowanzo shandiswa nenzira ine pfungwa dzakasiyana. Semuenzaniso, kuumbwa kwezvikamu zviviri kunoratidza kuti mamiriro epfungwa haasi emuviri wezvinhu zvemuviri. Izvi zvinoreva kuti nepo uropi (chinhu chemuviri) huchikonzera mamiriro epfungwa, mamiriro aya epfungwa haagone kuderedzwa kuita maitiro emuviri chete.
Migumisiro yeKuziva uye Duality
Kunzwisisa pfungwa nepfungwa mbiri zvine zvazvinoreva zvakawanda muminda yakawanda. Mupfungwa dzepfungwa, pfungwa idzi dzinopesvedzera dzidziso dzehunhu, kukura kwevanhu, uye hutano hwepfungwa. Kufungisisa nezvehunhu hwepfungwa kunogona kutibatsira kuongorora kuti zviitiko zvemunhu zvinoumba sei maitiro uye hunhu.
Munyaya yehungwaru hwekugadzira, kudzidza nezvepfungwa kunomutsa mibvunzo nezve mukana wekugadzira michina ine ruzivo rwechokwadi rwekuzviziva. Ko masisitimu ekugadzira anogona kuwana ruzivo here, kana kuti pane chimwe chinhu chakasiyana nezveruzivo rwemunhu?
Panyaya dzepfungwa, nyaya idzi dzinopikisa pfungwa dzedu dzechokwadi, kuvapo, uye hunhu. Kana pfungwa nemuviri zvakasiyana zvachose, zvinorevei pakunzwisisa kwedu isu pachedu? Hunhu hwekuzivikanwa kwemunhu—kungave kwakabatana nekuenderera mberi kwemuviri kana mamiriro epfungwa—hunonyanya kukosha mukukakavadzana pamusoro pehupenyu, rufu, uye kusafa.
Nhaurirano Dzazvino Nemirayiridzo Yeramangwana
Kudzidza nezvepfungwa uye huviri hwepfungwa kunoshanduka uye kunochinja. Nhaurirano dziripo dzinowanzo tenderera pakubatanidza pfungwa kubva ku neuroscience, uzivi, uye sainzi yekuziva kuti pave nekunzwisisana kwakabatana kwepfungwa idzi.
Imwe dzidziso yakakurumbira yemazuva ano yekuziva ndeye Integrated Information Theory (IIT), yakakurudzirwa nenyanzvi yezveuropi Giulio Tononi. IIT inoti kuziva kwakabatana nekukwanisa kwehurongwa kubatanidza ruzivo. Dzidziso iyi inoedza kuyerwa kwekuziva uye kufanotaura kuti ndeapi masisitimu (ehupenyu kana ekugadzira) angave nawo.
Imwe nzira yakakosha yekufunga ndiyo Global Workspace Theory (GWT), yakasimudzirwa nenyanzvi yezvepfungwa Bernard Baars. GWT inoratidza kuti kuziva kunoshanda senzvimbo yepasi rose yekushandira apo ruzivo kubva mumaitiro akasiyana-siyana ekuziva rwunounganidzwa pamwe chete uye rwunowanikwa kune mabasa ehutungamiri akadai sekuita sarudzo nekugadzirisa matambudziko.
Zvichakadaro, gakava pamusoro pehuviri hwepfungwa riri kuenderera mberi, vamwe vadzidzi vachitsigira maonero ekuti zvinhu zvose zvinoumba pfungwa imwe chete kana kuti zvinhu zvenyama. Semuenzaniso, nyanzvi dzezvefizikisi dzinoti mamiriro ese epfungwa anogona kuderedzwa zvachose kune mamiriro ehuropi hwepanyama. Zvichienderana nemaonero aya, kufambira mberi mu neuroscience kunogona kutsanangura zvizere pfungwa pasina kushandisa tsananguro dzisiri dzepanyama.
Asi, kukwezva kuri kuramba kuripo kwehuviri, kunyanya huviri hwepfuma, kunoratidza kuoma kwenyaya iyi. Vaongorori vazhinji vanobvuma kuti, kunyangwe mamiriro epfungwa achibva mumaitiro emuviri, zviitiko zvedu zvepfungwa zvinogona kunge zvichiri nehunhu husingakwanise kunzwisiswa zvizere nekunzwisisa hwaro hwazvo hwekuzvarwa nahwo chete.
mhedziso
Kuziva uye huviri hwepfungwa zvinoramba zviri pamberi pekuferefeta kwevanhu, zvichiratidza kuda kuziva kwedu kwakadzama pamusoro pezvinoreva kuva neruzivo uye kuva munhu. Kudyidzana pakati peruzivo rwekuziva uye hunhu hwepfungwa huviri kunoramba kuchikurudzira hurukuro, tsvakurudzo, uye kufungisisa kwefilosofi. Sezvo sainzi ichifambira mberi uye zvishandiso zvedu zvekuferefeta zvichiva zvakanyanyisa, tinogona kuswedera pedyo nekufumura zvakavanzika izvi zvakadzama. Zvisinei, mibvunzo inogara iripo pamusoro pehunhu hwekuziva uye hukama huripo pakati pepfungwa nemuviri ingangoramba iripo, ichikoka kuenderera mberi nekuongorora nekufungisisa.
