Tagata taua i le taua tutoatasi a Initonesia

Tagata Taua i le Taua mo le Tutoatasi a Initonesia

O le Taua mo le Tutoatasi a Initonesia (1945–1949) o se taimi tāua i le talafaasolopito o le atunuu, a o tauivi tagata Initonesia e puipuia le folafolaga o Aokuso 17, 1945, faasaga i taumafaiga a Holani e toe maua le pule. O lenei tauiviga na faia i itu eseese: faiga fa’ava-o-malo, le militeri, fa’alapotopotoga lauiloa, ma fa’asalalauga fa’avaomalo. I tua atu o lenei gaioiga tele sa i ai ni tagata taua na faia ni matafaioi taua—o nisi ua lauiloa lautele, o isi na fa’ato’a maua le gauai a’o atina’eina su’esu’ega fa’asolopito. O lenei tusiga o lo’o iloiloina ai ni tagata taua i le Taua mo le Tutoatasi a Initonesia ma a latou sao taua.

1. Soekarno: Faailoga o le Lotogatasi ma le Faiga Faaupufai

O Sukarno o le Peresetene muamua o le Malo o Initonesia ma o se tagata autu na avea ma faailoga o le lotogatasi o le atunuu. I le taimi o le taua mo le tutoatasi, o le matafaioi a Sukarno e le gata o se taitai aloaia ae o se uunaiga tau amio mo tagata. O ana lauga na faamumuina ai le agaga o le tetee ma faamamafaina ai e le mafai ona feutana’i le tutoatasi.

Sa i ai foʻi se sao tāua a Sukarno i fuafuaga faʻapolokiki ma faiga faʻava-o-malo. A lē lelei le tulaga o le militeri, na avea faiga faʻava-o-malo ma se auala tāua mo le faʻatumauina o le tulaga o le malo i mata o le lalolagi. E masani ona i ai Sukarno i se tulaga faigata: i le tasi itu, sa tatau ona ia faʻatumauina le pule silisili ese, ae i le isi itu, sa tatau ona ia faʻatumauina le ola o le Malo e ala i le tele o fetuunaiga faʻataʻatitia.

2. Mohammad Hatta: Tufuga o le Faiga Faa-Tipiloma ma le Mafaufauga Loloto o le Tauiviga

I le avea ai ma Sui Peresetene, sa lauiloa Mohammad Hatta i lona sitaili o le taitaiga filemu, mafaufau lelei, ma le faautauta. I le taimi o le fouvalega, sa i ai se sao taua a Hatta i le faatautaia o feutanaiga ma tagata Holani, e aofia ai le faagasologa o le sailia o le aloaia faavaomalo o le Malo o Initonesia.

Sa malamalama Hatta e le gata ina fuafuaina le tauiviga e ala i auupega ae faapea foi i le aloaia. O le mea lea, na ia faamamafaina ai le taua o faiga faaitumalo e faaitiitia ai le mamafa faamiliteli ma saunia ai le ala mo le iloaina o le pule silisili ese. O sao o Hatta sa manino i le tele o faaiuga taua a le kapeneta ma ana galuega faapolokiki na aafia ai le itu o le tauiviga a le malo.

3. Sutan Sjahrir: Palemia ma le Diplomat of the Revolution

O Sutan Sjahrir o se tasi o tagata lauiloa i le amataga o faiga fa'ava-o-malo mo le tuto'atasi. Sa avea o ia ma Palemia ma avea ma foliga o le Malo i feutanaiga, aemaise lava a'o taumafai Initonesia e fa'atalitonu le lalolagi atoa o le tuto'atasi o le finagalo lea o tagata, ae le o se fa'aauauina o faiga fa'avae fa'akolone.

Sa lauiloa Sjahrir i lana fesoʻotaʻiga lautele ma tomai malolosi i fesootaiga. I le vaitaimi o le fouvalega, sa ia faʻaaogaina manatu faavaomalo e fai ma "malae taua" e le itiiti ifo lona taua nai lo le taua. Sa manino lana matafaioi i taumafaiga e fausia le lagolago, taofia faasalalauga faakolone, ma faamalosia le tulaga o Initonesia i feutanaiga taua.

4. Aoao Sudirman: Taitaiau Sili ma Faailoga o le Tetee

O le Aoao Sudirman o se faailoga o tauiviga faaauupegaina. I le avea ai ma Taitai Sili o le Vaegaau a le Atunuu o Initonesia (TNI), na ia taitaia se taua faatupu faalavelave faasaga i vaegaau faaonaponei ma faatulagaina a Holani. Sa manino le tumau o Sudirman ao faaauau pea ona ia taitaia le au faatupu faalavelave e ui lava i lona soifua maloloina leaga.

O le taua fa'a-perofeta na ta'ita'ia e Sudirman sa i ai ni aafiaga fa'ata'atitia: na puipuia ai le Malo Tele, fa'atumauina le lagolago a le atunu'u, ma fa'aalia ai e le faigofie ona fa'ato'ilaloina Initonesia. Na avea fo'i Sudirman ma fa'ailoga o le amio pulea ma le amio mama fa'amiliteli, ma fa'amamafa ai e tatau ona autasi le 'autau ma tagata.

5. Tan Malaka: O se Tagata Mafaufau Fouvale Fefinauai

O Tan Malaka o se tagata fouvale e malosi lona faatosinaga fa'a-ideologika. Sa ia lagolagoina se manatu sili atu ona fa'atupu fa'alavelave i le tauiviga ma teena ni maliliega na va'aia o ni fa'avaivaia ai le tuto'atasi. E ui e le o taimi uma i totonu o li'o aloa'ia o le pule, ae o mafaufauga o Tan Malaka na a'afia ai faiga fa'apolokiki o le fouvalega.

E masani ona si'omia le matafaioi a Tan Malaka i ni feeseesea'iga, aemaise lava ona o ni manatu eseese mai manatu o le au maualuluga o le malo ma isi vaega. Peita'i, e le mafai ona galo ana sao i le avea ai ma se tagata mafaufau ma se tagata e fa'alauiloa manatu e tete'e i le fa'akolone. Na te fa'aalia le auala na avea ai le taua mo le tuto'atasi ma se taua o manatu ma fuafuaga.

6. Bung Tomo: O Le Na Fa'atupuina le Taua i Surabaya

E fesoota’i vavalalata le igoa o Bung Tomo ma le Taua i Surabaya i le aso 10 o Novema, 1945. E ala i lauga fa’aeletise na fa’aosofia ai le lototoa o tagata e tau fa’asaga i ‘autau a le Allied ma le NICA, o ē na taumafai e toe fa’afo’isia le pulega fa’akolone. O lana matafaioi na fa’aalia ai le taua o feso’ota’iga lautele ma fa’asalalauga fa’asalalau i le fa’aosofiaina o tete’e a tagata lautele.

Na avea Surabaya ma faailoga o le tetee toa. E ui i le tele o tagata na maliliu, ae na faaalia e le taua i le lalolagi le naunau o tagata Initonesia e puipuia lo latou tutoatasi. E le o Bung Tomo o se taʻitaʻiʻau tele, ae o lana matafaioi o se tagata e faʻapotopotoina le motu o tagata sa matua taua tele.

7. Abdul Haris Nasution: Fuafuaga Fa'amiliteli ma le Manatu o le Puipuiga o Tagata

O A.H. Nasution o se tagata taua tele i le faatulagaina o fuafuaga tau. Ua lauiloa o ia o se tagata mafaufau tau militeri o lē na atiina ae le manatu o le "taua atoa a tagata," po o le puipuiga e faavae i tagata. I le tulaga o le fouvalega, sa talafeagai lenei manatu ona sa feagai Indonesia ma auupega ma faalapotopotoga e le lava, ma avea ai le lagolago a tagata ma ivi autu o le puipuiga.

Sa i ai fo‘i le sao o Nasution i le tele o galuega tau puipuiga ma fuafuaga i itulagi eseese. Ina ua mavae le tuto‘atasi, o ona mafaufauga na fesoasoani e fa‘atulaga ai le mataupu faavae tau militeri a Initonesia mo se taimi umi.

8. Hamengkubuwono IX: Taitai Itumalo na Lagolagoina le Malo

Sa i ai se sao taua tele a Sri Sultan Hamengkubuwono IX e ala i le lagolago faapolokiki ma le lagolago tau felauga mo le Malo. Ina ua le saogalemu Jakarta ma siitia le laumua o le malo, na avea ai Yogyakarta ma laumua o le Malo. Sa matua taua tele le lagolago a le Sultan, i le puipuiga faapolokiki, nofoaga a le malo, ma punaoa.

O le faaiuga a le Sultan e lagolago malosi le Malo Tele ua faaalia ai o le tauiviga mo le tutoatasi sa aofia ai le galulue faatasi i le va o malo tutotonu ma malo faaitulagi. O le matafaioi a taitai faaleaganuu e pei o Hamengkubuwono IX ua faaalia ai e mafai e le atunuu o Initonesia ona taliaina elemene eseese o agafesootai ma aganuu.

9. Rear Admiral John Lie: Galuega Faalilolilo ma Auala Fa'alogika

Sa lauiloa John Lie o se tagata autu i le faʻatauina faʻasolitulafono o auupega ma galuega tau fesiitaiga e lagolago ai le tauiviga. I le taimi o le poloka a Holani, sa tauivi le Malo Tele e maua auupega ma sapalai taua. O galuega tau vaʻa e lamatia tele na avea ma se tasi o auala e tausia ai sapalai.

E masani ona lē lauiloa tele sao o John Lie nai lo sao o ē na i le laina pito i luma, ae sa matuā tāua tele i le faamautinoaina o le lagolagoina o le tauiviga faaauupegaina. Na ia faamatala mai o le taua mo le tutoatasi sa manumalo ai foi i galuega lamatia ma galuega faalilolilo.

10. O le Matafaioi a Tagata Fa'alotoifale ma Tagata o le Nu'u: O Toa e Lē Fa'amaumauina i Taimi Uma

I le faaopoopo atu i tagata lauiloa, sa lagolagoina le taua mo le tutoatasi e le faitau afe o taitai i le lotoifale, vaegaau a tagata, tagata atamamai faalelotu, tupulaga talavou, ma tagatanuu masani. I itulagi eseese—Sumatra, Java, Sulawesi, Kalimantan, Nusa Tenggara, ma e oo lava i Maluku—sa tulaʻi mai ai vaega tetee, e tofu ma lona lava uiga tulaga ese. Sa latou leoleoina auala o faamatalaga, faafailele fitafita tau, nanaina sapalai, ma puipuia teritori.

E masani ona fa'amamafa mai e le talafaasolopito tagata lauiloa o le atunu'u, ae o le puipuiga manuia o le tuto'atasi semanu e le mafai pe ana leai le sao fa'atasi a tagata. O i latou o ni "tagata lauiloa" i le uiga lautele: o tagata o le talafaasolopito na suia le i'uga o le atunu'u e ala i le lototele i aso uma.

Fa'ato'a

O le Taua mo le Tutoatasi a Initonesia o se tauiviga e tele ona itu e aofia ai faiga fa'ava-o-malo maualuluga, fuafuaga fa'amiliteli, ma tete'e a tagata lautele i itulagi eseese. O tagata lauiloa e pei o Sukarno, Hatta, Sjahrir, Aoao Sudirman, Bung Tomo, Nasution, Hamengkubuwono IX, ma John Lie ua fa'aalia ai o le tuto'atasi na manumalo ma puipuia e ala i le tele o matafaioi—mai le laulau o feutanaiga i le malae o taua a le au fa'atupu fa'alavelave, mai lauga i leitio i galuega fa'alilolilo i le sami.

O le malamalama i nei tagata taua e fesoasoani ia i tatou e iloa ai o le tutoatasi e le o se galuega a se tagata e toatasi po o se vaega e tasi, ae o le fua o le taitaiga, ositaulaga, ma le lotogatasi faaleatunuu. O le manatuaina ma le suesueina o a latou matafaioi, e le gata ina tatou faamamaluina le talafaasolopito ae tatou te aoaoina foi lesona e uiga i le lotogatasi, lototele, ma le atamai i le feagai ai ma luitau o lo tatou vaitaimi.

Tasi le manatu i le “Tagata taua i le taua a Initonesia mo le tutoatasi”

  1. E fai lava si manaia o le talanoaga auā o loʻo i ai se faʻamatalaga e mafai ai e le au faitau ona vaʻai i se faʻafitauli mai le isi itu.

    O lenei tusiga o loʻo taʻua ai foʻi e mafai ona faʻatulagaina feutagaiga e tusa ai ma tulaga taʻitoʻatasi ma faia mamao. Tagai atili.

    tali

Taofi faamatalaga