O le Sao o Nikola Tesla i le Lalolagi o Saienisi
O Nikola Tesla o se tasi o tagata e sili ona tāua i le talafaasolopito o le saienisi ma tekinolosi faʻaonaponei. E masani ona fesootaʻi lona igoa ma le eletise, le eletise fesuiaʻi (AC), ma manatu faʻaonaponei na muamua atu i lo latou taimi. Na soifua mai ia Iulai 10, 1856, i Smiljan (i le taimi nei o Croatia) ma maliu ia Ianuari 7, 1943, i Niu Ioka, na soifua Tesla i se olaga e tumu i mea fou, tauvaga faasaienisi, ma galuega tetele. E ui lava e leʻi maua i taimi uma le faʻaaloalogia na tatau ai ia te ia i lona taimi, ae o ana sao ua iloa nei o ni faavae taua mo faiga eletise, tekinolosi fesoʻotaʻiga, ma mataupu faavae faʻainisinia faʻaonaponei.
1. O le Suiga o le Faiga o le Tafega o le Afe (AC)
O le sao sili ona lauiloa a Tesla o le atinaʻeina ma le faʻalauiloaina o le faiga o le alternating current (AC). I le faaiuga o le seneturi lona 19, sa feagai le lalolagi ma se "Taua o Tafega" i le va o le direct current (DC), lea na lagolagoina e Thomas Edison, ma le alternating current (AC), lea na lagolagoina e Tesla ma George Westinghouse. Na faʻaalia e Tesla e sili atu le lelei o le AC mo le fesiitaiga o le eletise i se mamao mamao aua e faigofie ona faʻateleina i luga ma lalo e faʻaaoga ai transformers. O lona uiga e mafai ona auina atu le eletise i voltage maualuga e faʻaitiitia ai le leiloa o le malosi i le taimi o le fesiitaiga, ona toe faʻaitiitia lea mo le faʻaaogaina saogalemu i totonu o fale ma pisinisi.
O le faiga o le AC, lea ua avea ma tulaga faatonuina i le lalolagi atoa i aso nei, o se faamaoniga lea o le vaaiga a Tesla e le gata ina fou ae aoga foi. A aunoa ma lenei faiga, o le tuuina atu o le eletise i se taulaga atoa ma le va o itulagi o le a sili atu ona taugata ma faigata. I se isi faaupuga, sa fesoasoani Tesla e faatulaga le auala e gaosia ai, faasalalauina, ma faaaoga ai e tagata le malosiaga eletise seia oo i le vaitaimi faaonaponei.
2. Mota Fa'aoso ma le Fanua Maneta Fa'ata'amilomilo
I le fa’aopoopoga i faiga fa’aeletise eletise (AC), na mamanuina fo’i e Tesla se afi fa’aoso e fa’agaoioia e fa’aaoga ai se fanua maneta e feliuliua’i. A’o le’i faia lenei mea fou, o afi eletise e masani ona faigata, le lelei, ma mana’omia ni commutator e faigofie ona ofuina. Na suia e le afi fa’aoso a Tesla nei auala i se mamanu faigofie, sili atu ona tumau, ma sili atu ona lelei.
O afi fa'aoso o le ivitū lea o pisinisi fa'aonaponei, e fa'aaogaina i le tele o masini eseese: ili, pamu, masini gaosi oloa, compressors, ma e o'o lava i masini fa'aoga i totonu o fale. O le mataupu faavae a Tesla o le fa'ata'amilomiloina o fanua maneta o se alualu i luma fa'asaienisi ma fa'ainisinia, e tu'ufa'atasia ai le teoria eletise ma fa'aoga lautele i pisinisi.
3. Tesla Coil ma Fa'ata'ita'iga o le Voltage Maualuga
Ua lauiloa fo'i Tesla i lana Tesla coil, o se matagaluega transformer resonant e mafai ona gaosia ni voltage maualuluga tele i taimi maualuluga. E ui e masani ona manatu o se masini fa'ata'ita'i mata'ina (ona e gaosia ai ni aloiafi eletise mata'ina), ae o le Tesla coil sa taua tele i le atina'eina o le saienisi, aemaise lava i le su'esu'eina o galu electromagnetic, resonance, ma amioga a le eletise i taimi maualuluga.
O faʻataʻitaʻiga a Tesla i voltage maualuluga na fesoasoani e faʻamalamalama atili ai le fesiitaiga o le malosi, meatotino o le insulation eletise, ma le mea e tupu i le faʻasaʻolotoina o eletise i le ea. I le talafaasolopito atoa o tekinolosi, o le mataupu faavae o matagaluega resonant sa i ai sona sao i le atinaʻeina o leitio, televise, ma masini fesoʻotaʻiga uaealesi eseese.
4. Saofaga Muamua i Tekonolosi Leitio ma Fesootaiga Uaealesi
E masani ona manatu Tesla o se tasi o paionia muamua o tekinolosi leitio. Na ia faia ni faʻataʻitaʻiga i le faʻasalalauina o faailoilo uaealesi aʻo leʻi avea le leitio ma tekinolosi faapisinisi. Na atiina ae e Tesla le manatu o le faʻasalalauina o faailoilo ma le malosi e ala i galu eletise, e aofia ai faʻataʻitaʻiga o masini e mafai ona maua ma faʻagasolo faailoilo uaealesi.
I le finauga faasolopito, e sili atu ona lauiloa le suafa o Guglielmo Marconi o le na faia le leitio, ae e le mafai ona galo le sao o Tesla. Sa umia e Tesla ni pateni e fesoʻotaʻi ma matagaluega ma auala o fesiitaiga lea na mulimuli ane avea ma faavae o tekinolosi leitio. E tusa lava po o le a le finauga tau aitalafu, e manino lava o Tesla o se tasi o saienitisi na tuleia fesootaiga uaealesi i le mea moni.
5. Pulea Mamao: Pulea Mamao o le Muamua lea o le Fa'aautomatika
I le 1898, na faʻaalia ai e Tesla se vaʻa e mafai ona pulea mamao e faʻaaoga ai galu leitio. O lenei faʻaaliga sa fou mo lona taimi—e le na o se faʻataʻitaʻiga tulaga ese, ae o se faʻataʻitaʻiga muamua i manatu o le pulea mamao, robotics, ma le otometi.
O le manatu e mafai e masini ona maua poloaiga e aunoa ma se uaea ua tatalaina ai ni avanoa fou mo faiga fa'atonutonu, auupega, masini eletise i totonu o fale, ma e o'o lava i vaalele fa'aonaponei. O aso nei, o mea fa'atonutonu mamao o se vaega masani o le olaga i aso uma, ma o sao o Tesla ua fa'aalia ai lana va'aiga mamao i le lumana'i.
6. Va'aiga o le Fesiitaiga o le Malosiaga Uaealesi
O se tasi o manatu sili ona mataʻina a Tesla o le faʻasalalauina lea o le malosi e ala i uaea. O le galuega faatino a le Wardenclyffe Tower i Niu Ioka na faʻatusalia ai lenei faʻamoemoe. Na vaʻaia e Tesla e mafai ona faʻasalalauina le malosi eletise ma faʻamatalaga i le lalolagi ma le ea, ma maua ai e tagata le eletise e aunoa ma se fesoʻotaʻiga tele o uaea.
E ui lava e leʻi maeʻa le galuega ona o tapulaʻa tau tupe ma luʻitau faʻapitoa, ae o le manatu o le faʻasalalauga uaealesi o loʻo faʻaauau pea ona musuia ai suʻesuʻega faʻaonaponei. O aso nei, o le tekinolosi faʻatumuina uaealesi mo masini eletise e mafai ona vaʻaia o se faʻataʻitaʻiga faʻaitiitia o le vaʻaiga a Tesla. E ui e eseese le tulaga ma metotia, ae o le sini autū e tutusa: faʻaitiitia le faʻalagolago i fesoʻotaʻiga uaealesi mo le tufatufaina atu o le malosi.
7. Metotia o Mafaufauga Faasaienisi ma le Mafaufau Fa'ainisinia
O sao o Tesla e le gata o masini ma pateni, ae o se auala foʻi e mafaufau ai. Sa lauiloa o ia i ona tomai faʻapitoa i le vaʻaia, e masani ona "fausia" masini i lona mafaufau aʻo leʻi fausia se faʻataʻitaʻiga. O lenei metotia na faʻaalia ai se tuʻufaʻatasiga o le malamalama faʻasaienisi ma se auala faʻainisinia fatufatuaʻi.
Sa fa’amamafa fo’i e Tesla le taua o le lelei ma le fa’aaogaina o le malosi fa’alenatura. Sa ia mafaufau i auala e maua ai le malosi e taugofie ma sili atu ona tele, ma va’ai faalemafaufau i se lumana’i e mafai ai e tekinolosi ona fa’aleleia atili le tulaga lelei o le soifuaga o tagata. E ui e le’i fa’atinoina uma ana manatu, ae o le tele o manatu a Tesla na toe maua mulimuli ane lona tāua a’o fa’atupula’ia le tekinolosi ma mana’oga fa’ale-aganu’u.
8. Talatuu o Tesla i Tekinolosi Faʻaonaponei
O le talatuu o Tesla e manino lava i le faiga eletise i le lalolagi atoa, lea e faalagolago pea i le alternating current, le faaaogaina o afi induction i pisinisi, ma le mataupu faavae o le resonance, o se vaega o tekinolosi fesoʻotaʻiga. O lona igoa ua faatumauina i le iunite o le magnetic field, le tesla (T), o loʻo atagia mai ai ana sao taua i le fisiki ma le electromagnetism.
I le vaitaimi faʻaonaponei, ua avea foʻi Tesla ma faʻailoga o se saienitisi vaʻai mamao o lana galuega e sili atu nai lo tapulaʻa faʻaleaʻoaʻoga. E toʻatele tagata faʻafou i aso nei, pe i le malosiaga, eletise, poʻo fesoʻotaʻiga, e musuia e lona lototele e faʻataʻitaʻi ma mafaufau i ni avanoa fou.
I'uga
O Nikola Tesla o se tagata autū na mamanuina le fausaga faʻatekonolosi o le lalolagi faʻaonaponei. Mai faiga o le eletise fesuiaʻi, afi faʻainduction, ma le Tesla coil, i manatu o fesoʻotaʻiga uaealesi ma le pulea mamao, o ana sao na aofia ai matāʻupu eseese o le saienisi ma le inisinia. E ui ina sa faʻailogaina lona olaga i luʻitau tau tupe ma tauvaga faʻasaienisi mataʻutia, ae o ona manatu e tumau ma faʻaauau pea ona aʻafia ai atinaʻe faʻatekonolosi e oʻo mai i le aso. Na aʻoaʻo Tesla e le o taimi uma e fanau mai ai mea tetele mai le mafanafana, ae mai le lototele e mafaufau i mea e le mafai ma faʻataunuʻuina.