Teoria o le Fausaga i le Aganuu Fa'ale-Anthropology
Pendahuluan
O le fausaga o se auala fa'ateorē e taula'i i fausaga autū i vaega uma o le aganu'u a tagata. Na muamua fa'alauiloa e Ferdinand de Saussure i le su'esu'ega o gagana, o lenei auala na mulimuli ane fa'alauteleina i matā'upu eseese, e aofia ai le anthropology fa'aleaganuu, e tagata mafaufau e pei o Claude Lévi-Strauss. I le tulaga o le anthropology fa'aleaganuu, e taula'i le fausaga o le fausaga i le fa'ailoaina ma le iloiloina o fausaga o lo'o i lalo o fa'atulagaga fa'aleaganuu, faiga fa'atauaina, ma amioga a tagata.
O Amataga ma le Aafiaga o le Fausaga
O Ferdinand de Saussure (1857–1913) ua manatu o le tama o le fausaga o le gagana, faatasi ai ma ana sao i le gagana na faʻalauiloa ai manatu e pei o le gagana ma le parole, faapea foi ma le faailoga ma le faailoa. Na faamamafa e Saussure o le gagana o se faiga o faailoga e galulue i totonu o se siosiomaga lautele. O manatu o Saussure na mulimuli ane fetuunai e le tagata suʻesuʻe aganuʻu Farani o Claude Lévi-Strauss (1908–2009), ua lauiloa o le tama o le fausaga o le gagana i le aganuʻu aganuʻu.
Na faʻalauiloa e Lévi-Strauss le talitonuga e faʻapea, o le aganuʻu o le gagana ma e mafai ona suʻesuʻeina elemene o aganuʻu i le auala lava e tasi e pei o le gagana. Na ia talitonu o loʻo i ai ni fausaga lautele o loʻo i lalo o aganuʻu uma a tagata, ma e ala i le suʻesuʻeina o tala faʻafagogo, tala tuu, ma e oʻo lava i faiga faʻale-aiga, e mafai ona tatou faʻaalia nei fausaga.
Mataupu Faavae Autū o le Fausaga Fa'atulagaina
E tele mataupu faavae autū i le auala fa'atulagaina i le aganu'u fa'ale-aganu'u:
1. Fausaga Lautele: O loʻo finau le Fausaga e faʻapea o loʻo i ai ni fausaga faʻavae ma lautele i aganuʻu uma a tagata. O nei fausaga o ni mamanu faʻasoa o mafaufauga, e ui lava e ono eseese o latou faʻaalia i sosaiete eseese.
2. Fa'alua o le Tete'e: O se tasi o manatu autū i le fausaga o le fa'alua o le tete'e (fa'alua o le tete'e). E masani ona fa'ailoa mai e Lévi-Strauss ma ē na suitulaga ia te ia ni mamanu o lenei fa'alua, e pei o manatu o le lelei ma le leaga, mafanafana ma le malulu, po'o le mata ma le matua i tala fa'asolopito ma tala fa'asolopito.
3. O Mea Fa'aagafesootai o se Faiga Tapuni: E va'aia e le Fa'atulagaga mea fa'aagafesootai ma fa'aleaganuu o ni vaega o se faiga tapuni ma feso'ota'i. O vaega ta'itasi o lenei faiga e atagia ma fegalegaleai ma isi vaega e tusa ai ma ni tulafono fa'atulagaina patino.
4. Metotia Aloaia: E masani ona faʻaaogaina e auala faʻatulagaina auala aloaʻia e tutusa ma metotia i gagana. O lenei auiliiliga e aofia ai le vaevaeina o se mea e tupu i ona vaega autu ma malamalama pe faʻapefea ona latou fegalegaleai e fausia ai le fausaga atoa.
Fa'aaogāga o le Fa'atulagaga i le Aganu'u Fa'ale-Attropology
O Claude Lévi-Strauss o se paionia i le faʻaaogaina o le aʻoaʻoga faʻatulagaina i le aganuʻu faʻale-aganuʻu. O nisi o ana galuega sili ona tāua e aofia ai le “The Elementary Structures of Kinship” (1949) ma le “Structural Anthropology” (1958). I nei galuega, na faʻaalia ai e Lévi-Strauss le auala e mafai ai ona iloiloina faʻalapotopotoga eseese faʻaagafesootai (e pei o le faʻaipoipoga ma le aiga) e ala i se auala faʻatulagaina.
Sa lauiloa foʻi Lévi-Strauss i lana suʻesuʻega o tala faʻasolopito. I galuega e pei o le “Mythologiques” (o se faasologa o tusi e fa na lolomiina i le va o le 1964 ma le 1971), na ia faʻaalia ai o tala faʻasolopito mai aganuʻu eseese e tutusa lava mamanu faʻatulagaina. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le manatu o le lua ma le feteenaʻiga e masani ona aliali mai i tala faʻasolopito o se auala e malamalama ai i le lalolagi.
Fa'itioga o le Fa'atulagaga
E ui i lona aafiaga tele, ae e iai foʻi faitioga e uiga i le fausaga o le fale. O nisi o faitioga autū o lenei auala e aofia ai:
1. Faiga Fa'amautu Tele: E masani ona manatu o le fausaga fa'avae e tele naua le faiga fa'amautu ona e masani ona le amana'iaina le fa'agasologa o suiga fa'aagafesootai ma fa'aleaganuu. O nisi o tagata faitio e finau mai o lenei auala e taula'i tele i fausaga tumau ma e le lava le gauai atu i le faitalia ma suiga.
2. Tapula'a Fa'atino: E tele faitioga e sau mai tagata su'esu'e i aganu'u o ē finau e le mafai ona iloiloina aganu'u uma i le auala lava e tasi. Latou te talitonu e mafai e le auala fa'atulagaina ona fa'afaigofieina le eseesega ma le lavelave o aganu'u a tagata.
3. Soona Fa'a'ese'esega: O fausaga i le fausaga e masani ona manatu i ai ua matua'i fa'a'ese'ese ma mamao ese mai le olaga moni ma aafiaga o tagata i aso faisoo. O gaoioiga fa'aletagata e sili atu ona aoga ma fa'amaoni atonu e le fetaui i taimi uma ma fausaga fa'ateorē ua fautuaina e le fausaga.
O le A'oa'oga Fa'atulagaina ina ua mae'a Lévi-Strauss
Ina ua mavae le vaitaimi o Lévi-Strauss, sa faaauau pea ona atiina ae le aʻoaʻoga faʻatulagaina ma sa faʻaaogaina e le au mafaufau eseese. O faifilosofia e pei o Roland Barthes ma Michel Foucault sa latou atiina ae atili ni manatu faʻatulagaina ma tuʻufaʻatasia ma le aʻoaʻoga faitio ma le post-structuralism. E ui atonu e le toe avea le auala faʻatulagaina masani ma pule, ae o lona talatuu o loʻo tumau pea i le tele o suʻesuʻega i aso nei e faʻamamafa ai le taua o le fausaga i le malamalama i aganuʻu.
Mo se faʻataʻitaʻiga, na faʻaofi e Roland Barthes ni manatu faʻatulagaina i lana suʻesuʻega faʻasolosolo o aganuʻu lauiloa. I le taimi nei, na taulaʻi atili Foucault i le auala e faʻatulaga ai e fausaga o le pule ma le malamalama mataupu ma faiga faʻaagafesootai.
Fa'ato'a
O le aʻoaʻoga faʻatulagaina i le aganuʻu faʻaleaganuu ua i ai ni sao taua i le auala tatou te malamalama ai i le aganuʻu ma le sosaiete. O lenei auala e ofoina atu ai ni meafaigaluega faʻapitoa mo le faʻailoaina ma le faʻamalamalamaina o fausaga autu e faʻatulagaina ai mafaufauga ma amioga a tagata. E ui i faitioga ma suiga eseese, o loʻo tumau pea le taua o le fausaga i suʻesuʻega faʻaleaganuu ma agafesootai.
E ala i se auala fa'atulagaina, e mafai ona tatou iloa ai o lo'o i lalo ifo o le eseesega o aganu'u o lo'o i ai ni mamanu tutusa ma feso'ota'i. E fesoasoani lea ia i tatou e malamalama ai o tagata, e ui i eseesega papa'u, e tutusa lava a latou auala e mafaufau ai ma fegalegaleai ai. O le i'uga, o lenei a'oa'oga o lo'o fa'aauau pea ona avea ma fa'avae taua i le su'esu'eina o anthropology fa'aleaganuu fa'aonaponei.