Aganuu Fa'apolokiki ma le Fa'atulagaga o le Pule
O le antropology fa'apolokiki o se lala o le antropology e su'esu'eina ai itu fa'apolokiki o le soifuaga o tagata i sosaiete eseese. O se taula'iga autū o le antropology fa'apolokiki o le auala e maua ai, fa'aaogaina, ma tausia ai le pule i tulaga fa'aleaganuu ma agafesootai eseese. I totonu o lenei tusiga, o le a tatou su'esu'eina ai manatu autū o le antropology fa'apolokiki ma fausaga o le pule, ma le auala e maua ai e lenei matā'upu ni malamalamaga tulaga ese i le va o le pule ma le sosaiete.
Fa'atomuaga i le Anthropology Fa'apolokiki
Na amata ona atiina ae le suʻesuʻega faʻapolokiki faʻa-antropology o se matāʻupu tulaga ese i le amataga o le seneturi lona 20. Na amata ona iloa e tagata suʻesuʻe faʻa-antropology o itu taua o faiga faʻapolokiki ma le pule i le malamalama i le sosaiete o tagata soifua i le lautele. O se tasi o paionia i lenei matāʻupu o Max Gluckmann, o le na faʻamamafaina le taua o le iloiloina o feeseeseaiga ma mamanu o le foʻia o feeseeseaiga i totonu o sosaiete.
E lē gata ina suʻesuʻeina e le antropolotiki faʻapolokiki faʻalapotopotoga aloaia e pei o setete, pati faʻapolokiki, ma faʻalapotopotoga faʻavaomalo, ae faʻapea foʻi ma fausaga o le pule i totonu o nuʻu laiti, vaega faʻale-aganuʻu, ituaiga, ma tagata moni. O lenei mea e mafai ai e tagata suʻesuʻe i antropolotiki ona malamalama i auala eseese e faʻatulagaina ai le pule ma le mana.
A'oa'oga Fa'apolokiki i le Antropology
E tele ni aʻoaʻoga tāua i le anthropology faʻapolokiki e fesoasoani e faʻamatalaina le auala e galue ai le pule i totonu o le sosaiete:
1. A'oa'oga Fa'atulagaina-Fa'atinoga:
O lenei aʻoaʻoga, lea na faʻalauiloaina e Talcott Parsons ma A.R. Radcliffe-Brown, o loʻo finau mai ai o sosaiete o ni faiga faʻatulagaina lea e tofu ai elemene taʻitasi ma se galuega faʻapitoa. I se tulaga faʻapolokiki, o faʻalapotopotoga e pei o le malo e fai mai e galulue e faʻatumauina le paleni ma le mautu i totonu o le sosaiete.
2. Teoria o Fete’ena’iga:
O le aʻoaʻoga o feeseeseaiga, e fesoʻotaʻi ma Karl Marx ma Max Gluckmann, e vaʻai i le pule o se taunuuga o feeseeseaiga ma tauiviga i le va o vaega tauva. E masani ona vaʻaia le pule o se meafaigaluega e faʻasauā ai vaega e le malosi tele.
3. Teoria o le Faitalia:
Talu ai nei, o le aʻoaʻoga o le faitalia, lea na faʻamalosia e Anthony Giddens ma Pierre Bourdieu, ua faʻamamafaina ai le taua o tagata taʻitoʻatasi ma vaega toʻaitiiti i le faʻatulagaina ma le suia o fausaga o le pule. O lenei aʻoaʻoga e iloa ai o tagata taʻitoʻatasi ma vaega e iai le gafatia e galulue tutoʻatasi, e tusa lava pe i totonu o fausaga e foliga mai e le mautu.
4. Teolosi o le Postcolonial:
O le aʻoaʻoga faʻa-postcolonial, lea e faʻatusalia e tagata mafaufau e pei o Edward Said ma Gayatri Chakravorty Spivak, e faʻamamafaina ai le auala e aʻafia ai fausaga o le malosiaga i le lalolagi e tala faasolopito o le faʻakoloneina ma le pulega faʻa-emperial. O lenei aʻoaʻoga e faʻamamafaina ai le taua o le malamalama i le auala e faʻatino ai sootaga o le malosiaga i tulaga faʻakolone ma tulaga faʻa-postcolonial. fa'atosinaina o le sosaiete ma le fa'asinomaga fa'aleaganuu.
Fa'atulagaga o le Pule i le Sosaiete
E mafai ona matuā eseese fausaga o le pule i sosaiete e fuafua i tulaga faaleaganuu, agafesootai, ma talafaasolopito. O nisi nei o ituaiga o fausaga o le pule e masani ona talanoaina i le antropology faaupufai:
1. Malosiaga Fa'aleaganuu:
O le pule fa'aleaganuu e masani ona fa'avae i luga o tū ma agaifanua, tulaga fa'aleaganuu, ma le fa'amaoniga tu'ufa'asolo. O fa'ata'ita'iga e aofia ai le pule a tupu po'o ali'i o ituaiga i nu'u moni. I fausaga fa'aleaganuu, o le pule e masani ona tu'ufa'asolo ma pulea e tu ma aga masani fa'aleaganuu malolosi.
2. Mana Fa'a-Karismatika:
E mafua mai le mana fa'a-karisma i uiga po'o tomai o se tagata e va'aia e ona soo o ni mea e matuā ese. Na fa'ailoa mai e Max Weber le mana fa'a-karisma o se tasi o ituaiga pule e tolu (fa'atasi ai ma le mafaufau fa'aletulafono ma le aganu'u). E mafai e tagata e pei o ta'ita'i lotu, tagata fouvale, po'o ta'ita'i fa'apolokiki fa'aaloalogia ona maua le mana e ala i lo latou fa'a-karisma.
3. Malosiaga Faaletulafono-Fa'alemafaufau:
O le pule fa'aletulafono-mafaufau e fa'avae i luga o se faiga o tulafono ma tulafono fa'atulafonoina aloaia. O lenei fausaga o le pule e masani ona maua i totonu sosaiete fa'aonaponei lea e fa'amaonia ai le pule e ala i le fa'avae ma tulafono. O fa'alapotopotoga e pei o le malo, fa'amasinoga, ma le fono faitulafono o ni fa'ata'ita'iga ia o fausaga o le pule fa'aletulafono ma le mafaufau lelei.
4. Malosiaga Tau Tamaoaiga:
O le malosiaga tau tamaoaiga e fesoʻotaʻi ma le puleaina o punaoa tau tamaoaiga, e pei o fanua, tupe faavae, ma le aufaigaluega. I le tele o sosaiete, e mafai e fausaga o vasega lautele ona aʻafia ai le tufatufaina atu o le malosiaga tau tamaoaiga. O se faʻataʻitaʻiga o le faiga faʻapisinisi, lea e faʻaaogaina ai e i latou e ona tupe faavae le malosiaga taua i le fuafuaina o faiga faʻavae tau tamaoaiga ma faiga faʻapolokiki.
5. Malosiaga Faapolokiki:
O le pule fa'apolokiki e fa'atatau i le mafai ona maua, fa'atosina, ma fa'atino le pule i totonu o se malo po'o se isi fa'alapotopotoga fa'apolokiki. O fa'atulagaga o le pule fa'apolokiki e mafai ona aofia ai vaega fa'apolokiki, faipule, ma pulega a le malo.
Su'esu'ega o Mataupu i le Anthropology Fa'apolokiki
Ina ia malamalama atili i le auala e galulue ai fausaga o le pule i sosaiete eseese, o nisi nei o suʻesuʻega taua i le anthropology faaupufai:
1. Tagata Aceh i Initonesia:
O suʻesuʻega i sosaiete Aceh ua faʻaalia ai le auala e mafai ai e le pule masani ma le pule faʻaonaponei ona fesootaʻi. I Aceh, o loʻo iai se faiga faʻale-aganuʻu o le pule e taʻua o le "nanggroe" faʻatasi ma pulega faʻaonaponei. E masani ona tatau i taʻitaʻi faʻale-aganuʻu (ulama) ma taʻitaʻi faʻapolokiki aloaʻia ona galulue faʻatasi e pulea ma faʻatonutonu le sosaiete.
2. Faiga o Aiga i Aferika i Sasaʻe:
O le tele o sosaiete o Aferika i Sasaʻe, e pei o le Maasai, e iai le fausaga o le pule e faʻavae i luga o se ituaiga. O matai o ituaiga e iai le pule taua ma e nafa ma le tufatufaina o punaoa ma le foia o feeseeseaiga i tagata o le ituaiga. O lenei fausaga e faʻaalia ai se ituaiga o le pule masani e taua tele i le olaga i aso faisoo.
3. Pulega a Nu'u i Mekisiko:
I le tele o nuʻu i Mekisiko, o le pulega faʻalotoifale e faʻatulagaina e ala i se faiga e taʻua o le “usos y costumbres” (aganuʻu ma tū ma agaifanua). O lenei faiga e mafai ai e tagata o le nuʻu ona filifilia o latou taʻitaʻi e faʻavae i luga o le maliliega ma tū ma agaifanua a le lotoifale, lea e masani ona ese mai le fausaga o le pulega a le atunuʻu.
I'uga
E mafai ai e le suʻesuʻega faʻapolokiki faʻa-antropologie ona tatou malamalama i le lavelave o le pule i tulaga eseese faʻaleaganuu ma agafesootai. I le suʻesuʻeina o aʻoaʻoga eseese ma fausaga o le pule, e mafai ai e tagata suʻesuʻe i anthropologie ona fesoasoani e faʻaalia auala e faʻatulaga ai e sosaiete eseese o latou olaga faʻapolokiki. O fausaga o le pule—pe faʻaleaganuu, faʻa-karisma, faʻaletulafono-mafaufau, tamaoaiga, poʻo faʻapolokiki—e faʻaalia ai e leai se auala e tasi, lautele e malamalama ai i le faʻagasologa o le pule. E ala i suʻesuʻega mai le lalolagi atoa, o loʻo faʻaauau pea ona faʻalauteleina e le suʻesuʻega faʻapolokiki faʻa-antropologie lo tatou malamalama i le auala e galue ai le pule i le olaga o le tagata.
O le mea lea, o le suʻesuʻega faʻapolokiki faʻa-antropologie e ofoina atu ai se vaʻaiga mauoa ma eseese mo le malamalama i fegalegaleaiga i le va o tagata taʻitoʻatasi, vaega, ma faʻalapotopotoga i totonu o tulaga eseese o le pule. O se matata e faʻaauau pea ona alualu i luma ma tumau pea lona talafeagai i se lalolagi fesuisuiaʻi, e ofoina mai ai ia i tatou meafaigaluega taua mo le malamalama ma le faʻafetaiaʻia o luʻitau faʻapolokiki i aso nei.