Fa'amatalaina o Fa'ailoga ma Tala Fa'afagogo i le Anthropology
I le suʻesuʻega faʻasolopito o tagata, o faʻailoga ma tala faʻasolopito o ni vaega taua e faʻaaogaina e malamalama ai i aganuʻu a tagata. O nei elemene e lua e le gata o se auala e faʻaalia ma faʻasalalau ai tulaga faatauaina, tu ma aga masani, ma talitonuga, ae o se atagia foi o le lavelave o le sosaiete ma le auala e fegalegaleai ai ma le lalolagi o siomia ai. I totonu o lenei tusiga, o le a tatou suʻesuʻeina ai le auala e faʻamatalaina ai e tagata suʻesuʻe i aganuʻu faʻailoga ma tala faʻasolopito i totonu o le sosaiete ma le auala e faʻatulaga ma atagia ai e nei elemene le faasinomaga faaleaganuu.
Fa'ailoga i le Anthropology
O se fa'ailoga o se fa'ailoga, ata, po'o se mea faitino e iai sona uiga fa'apitoa e iloa i totonu o se aganu'u fa'apitoa. E tusa ai ma le saunoaga a Clifford Geertz, o se tasi o tagata ta'uta'ua i le su'esu'ega fa'atusa o tagata, e mafai e fa'ailoga ona fa'ailoa mai ni fe'au loloto ma lavelave. Na finau Geertz o le aganu'u o se faiga o uiga fa'atusa, ma o le galuega a le tagata su'esu'e i tagata o le aganu'u o le fa'amatalaina lea o nei uiga i se auala e mafai ona malamalama i ai tagata mai fafo ma tagata o le aganu'u lava ia.
E mafai ona maua fa'ailoga i le tele o ituaiga, e aofia ai le gagana, meafaitino, tū ma aga masani, ma faiga fa'aagafesootai. Mo se fa'ata'ita'iga, i le tele o aganu'u, o nisi lanu e iai uiga fa'atusa malolosi; e masani ona fesoota'i le pa'epa'e ma le mama ma le fanau mai, ae o le uliuli e masani ona fesoota'i ma le oti po'o le fa'anoanoa.
Auala Fa'amatala i Fa'ailoga
E fa'aaogā e tagata su'esu'e i tagata ni auala eseese e fa'amatalaina ai fa'ailoga. O se tasi o metotia lauiloa o le auala fa'amatalaina na amataina e Geertz. O lenei auala e le gata ina va'ai i fa'ailoga o ni meafaigaluega fa'afeso'ota'i ae o ni ata fo'i o le va'aiga a le sosaiete i le lalolagi. Na fa'amatalaina e Geertz fa'ailoga o ni "fa'ata'ita'iga o ma fa'ata'ita'iga mo," o lona uiga e le gata ina atagia mai e fa'ailoga le moni o le sosaiete ae fa'afoliga fo'i.
O se faʻataʻitaʻiga o lenei auala e mafai ona maua i le suʻesuʻega a Geertz i le sauniga fasia moa i Bali. I lenei sauniga, o gaioiga ma mea taua na faʻaaogaina e faʻatumuina i uiga faʻatusa, e faʻaalia ai le fausaga faʻaagafesootai, sootaga faʻale-malo, ma tulaga taua o le sosaiete Bali. Na faʻamamafa e Geertz o le malamalama i uiga faʻatusa i totonu o se faʻavae faʻaleaganuʻu e manaʻomia ai le auai loloto ma le faʻauigaga mauoa.
Tala Fa'afagogo o se Tala Fa'atusa
E pei o faʻailoga, e taua tele foʻi tala faʻasolopito i le faʻasalalauina o tulaga faʻaleaganuʻu ma talitonuga. O tala faʻasolopito o se faʻaputuga o tala ma tala tuu e faʻamatalaina ai le amataga, talafaasolopito, atua, ma toa o se sosaiete. E masani ona avea tala faʻasolopito o se auala mo sosaiete e tali ai fesili taua e uiga i le amataga o le lalolagi ma le tulaga o tagata soifua i totonu.
O Mircea Eliade, o se tagata atamai taʻutaʻua i suʻesuʻega faʻalelotu, sa talitonu o tala faʻasolopito e avea o se alalaupapa i le va o le lalolagi i aso faisoo ma le paia. E tusa ai ma Eliade, o tala faʻasolopito e le gata ina faʻamatala mai ai ni tala faigofie ae faʻaalia ai foʻi ni aafiaga ofoofogia ma ni fausaga faʻale-lalolagi e taua i le sosaiete.
Fa'amatalaina o Tala Fa'afagogo i le Anthropology
O le faʻamatalaina o tala faʻasolopito i le anthropology e masani ona aofia ai se suʻesuʻega totoʻa o faʻailoga o loʻo iai i tala faʻasolopito. O se tasi o auala e suʻesuʻe ai tala faʻasolopito o le vaʻai pe faʻapefea ona atagia mai e elemene o le tala le fausaga o le sosaiete. Na finau Claude Lévi-Strauss, o se tagata suʻesuʻe i fausaga o tagata, e faʻapea o tala faʻasolopito i le lalolagi atoa e tutusa se fausaga faavae, e atagia mai ai le auala e faʻatulaga ai e tagata o latou mafaufauga.
Sa faʻaaogaina e Lévi-Strauss se auala faʻatulagaina e suʻesuʻe ai tala faʻasolopito. Sa ia sailia le "fauga loloto" o loʻo i lalo o tala faʻasolopito uma e ala i lo latou fesootaʻiga ma teteʻega faʻalua e pei o le ola ma le oti, natura ma aganuʻu, poʻo le vevesi ma le faʻatonuga. I le faʻailoaina o lenei fauga, sa sailia e Lévi-Strauss le malamalama i le auala e faʻaaoga ai e tagata tala faʻasolopito e faʻatautaia ai o latou siosiomaga faʻaagafesootai ma faʻalenatura.
Fa'ailoga ma Tala Fa'afagogo i Aganu'u eseese
E eseese auala e faʻaaoga ai e aganuu eseese i le lalolagi ni faʻailoga ma tala faʻasolopito e faʻaalia ai o latou vaʻaiga i le lalolagi. Seʻi o tatou vaʻai i ni faʻataʻitaʻiga mai ni nai aganuu eseese:
1. Aganuu Maori i Niu Sila:
– Fa'ailoga: O le Tatau (pe'a) i le aganu'u Maori e le gata o se ituaiga o faatufugaga i le tino ae o se fa'ailoga fo'i o le tulaga fa'aagafesootai, tofi, ma le fa'asinomaga fa'ale-aganu'u. O mamanu e fa'aaogaina i pe'a Maori e masani ona feso'ota'i ma gafa ma tala o tupu'aga.
– Tala Fa'afagogo: O le tala fa'afagogo a Maori e fa'amatala ai atua autū, e pei o Ranginui (le atua o le lagi) ma Papatuanuku (le tina o le lalolagi), o ē na vavae'eseina e a la'ua fanau e foafoaina le lalolagi. O lenei tala e le gata ina fa'amatalaina ai le amataga o le atulaulau ae fa'amamafaina ai fo'i le tāua o le fealofani ma le paleni i le olaga.
1. Aganuu Yoruba i Nigeria:
– Fa'ailoga: O 'au'au o le Ifá ma valovaloga o ni fa'ailoga taua i le lotu masani a Yoruba. E fa'aaogaina 'au faitaulaga o le Ifá e fesoota'i ai ma atua ma tu'uina atu le ta'ita'iga fa'aleagaga.
– Tala Fa'afagogo: O tala fa'afagogo a Yoruba e masani ona aofia ai atua po'o orishas, e pei o Ogun (le atua o u'amea ma taua) ma Oshun (le atua fafine o le alofa ma le vai). O orisha ta'itasi e iai tala ma uiga patino, e atagia ai tulaga fa'atauaina ma aafiaga o le olaga o tagata Yoruba.
O le Taua Fa'atino o Fa'ailoga ma Tala Fa'afagogo
E ese mai i le avea ai ma meafaigaluega fa'amatala ma fa'aalia ai lagona, o fa'ailoga ma tala fa'asolopito e iai fo'i lona taua fa'atino i totonu o nu'u. Latou te faia se sao taua i sauniga fa'alelotu, tulafono fa'aleaganuu, a'oa'oga, ma le fausiaina o le fa'asinomaga fa'atasi. Mo se fa'ata'ita'iga, o sauniga e aofia ai fa'ailoga paia e mafai ona fa'amalosia ai le lotogatasi fa'aagafesootai ma fa'amautinoa ai le sologa lelei o le tu'ufa'atasia o aganu'u mai lea tupulaga i lea tupulaga.
I se tulaga faʻaonaponei, o le malamalama i faʻailoga ma tala faʻasolopito e taua tele foʻi mo le talisapaia o le tele o aganuʻu eseese ma le ʻalofia o feteʻenaʻiga e mafua mai i le lē malamalama i aganuʻu. O lenei mea e faʻaalia ai le tāua o le faaaloalo i le eseesega o aganuʻu ma vaaiga eseese o le lalolagi i le sosaiete i aso nei.
Fa'ai'u
O faʻailoga ma tala faʻasolopito i le anthropology e avea ma faʻamalama e malamalama ai i le auala e fausia ai, tausia, ma faʻafesoʻotaʻi ai e tagata lo latou lalolagi. E ala i le faʻamatalaina o faʻailoga ma tala faʻasolopito, e mafai ai e tagata suʻesuʻe anthropology ona faʻamalamalamaina uiga loloto o faiga faʻaleaganuʻu ma vaaiga i le lalolagi o loʻo faʻaalia i tua atu o sauniga ma tala faʻasolopito.
O metotia fa'amatala e fa'aaogaina e tagata su'esu'e i aganu'u e pei o Geertz ma Lévi-Strauss e mafai ai ona tatou va'ava'ai loloto i fa'aaliga fa'aleaganuu ma malamalama i le fausaga ma le gaioiga o sosaiete o tagata. Faatasi ai ma lenei malamalama, e mafai ona tatou talisapaia atili le eseesega o lo tatou lalolagi ma fa'amauoa ai le auala tatou te va'ai ai ma fegalegaleai ma aganu'u eseese. O fa'ailoga ma tala fa'asolopito, i lo latou tamaoaiga ma le lavelave, o elemene taua ia e avea ai i tatou ma tagata.