Anthropology Faafoma'i ma Faiga Tausiga Soifua Maloloina
O le anthropology faafoma'i o se lala o le anthropology e su'esu'eina ai manatu fa'aleaganuu e uiga i le soifua maloloina, fa'ama'i, ma faiga tau soifua maloloina. O le sini o lenei matata o le malamalama i le auala e tali atu ai aganu'u eseese i lu'itau o le soifua maloloina ma fa'ama'i latou te feagai. I le tu'ufa'atasia o saienisi lautele ma le soifua maloloina, o le anthropology faafoma'i e fa'afeso'ota'i ai le va i le va o le malamalama fa'afoma'i masani ma manatu eseese o aganu'u i le lotoifale. O lenei tusiga o le a su'esu'eina ai le matafaioi o le anthropology faafoma'i i le malamalama i faiga tau soifua maloloina ma le auala e a'afia ai le soifua maloloina lautele e auala fa'aleaganuu.
Talafaasolopito ma le Evolusi o le Anthropology Faafoma'i
Na tulaʻi mai le suʻesuʻega faʻafomaʻi o tagata o le mafaufau (antropology) o se matāʻupu aloaʻia i le ogatotonu o le seneturi lona 20. Peitaʻi, o le naunau o tagata suʻesuʻe i tagata o le mafaufau i mataupu tau soifua maloloina na toe foʻi i tua i le amataga o le matāʻupu. O tagata suʻesuʻe i tagata o le mafaufau e pei o Edward Burnett Tylor ma Franz Boas na faʻamaumauina le tele o faiga ma talitonuga tau soifua maloloina i a latou suʻesuʻega faʻale-aganuʻu. I le aluga o taimi, ua sili atu ona taulaʻi le suʻesuʻega faʻafomaʻi o tagata o le mafaufau i le sootaga i le va o le soifua maloloina ma le sosaiete, ma le faatosinaga o mea tau agafesootai, tamaoaiga, ma aganuu i le soifua maloloina o tagata taʻitoʻatasi ma le alalafaga.
O se tasi o paionia i lenei matata, o Arthur Kleinman, na ia faʻalauiloaina manatu o le "faʻamaʻi" ma le "maʻi." Na faʻamatalaina e Kleinman faʻamaʻi o se tulaga faʻaletino e mafai ona iloa i le falemaʻi, ae o maʻi o se aafiaga patino a se tagata i le le toʻa poʻo le mafatia faaletino ma faalelagona. O lenei manatu e faʻamamafaina ai le taua o le malamalama i manatu o tagata taʻitoʻatasi i le soifua maloloina ma maʻi e faʻaleleia atili ai le aoga o auaunaga tau soifua maloloina.
Aganuu ma Manatu Tau Soifua Maloloina
E iai se aafiaga tele o le aganuu i le vaaiga ma le vaaiga a se tagata i le soifua maloloina ma maʻi. I le tele o aganuu, e lē gata ina vaaia maʻi o se tulaga faaletino ae faapea foi o se faalavelave i le paleni faaleagaga po o le amio. O se faataitaiga masani o le faatinoina lea o togafitiga faaleaganuu i aganuu eseese a Aferika, lea e masani ona talitonu o maʻi e mafua mai i malosiaga faalenatura po o gaioiga a agaga leaga. I lenei tulaga, o le togafitia o maʻi e ono aofia ai ni faiga faaleagaga faapitoa po o ni sauniga e talitonu e toe faafoisia ai le paleni ma le fealofani.
E le gata i lea, i aganuu i Sasaʻe e pei o Saina, o faiga faʻalesoifua maloloina masani e pei o le Traditional Chinese Medicine (TCM), lea e aofia ai le acupuncture, vailaʻau faʻa-laau, ma metotia qigong, e faʻavae i luga o mataupu faavae o le paleni o le malosi i totonu o le tino. O lenei manatu e matua ese lava mai le biomedicine i Sisifo, lea e sili atu ona taulaʻi i mafuaʻaga faaletino ma mafuaʻaga faʻamaʻi o faʻamaʻi.
E taua tele le sao o le foma'i fa'afoma'i i le malamalama i nei manatu ma le fa'afeso'ota'iina o manatu eseese fa'afoma'i. O le malamalama i le eseesega o aganu'u i le tausiga o le soifua maloloina, e mafai ai ona tatou atiina ae ni faiga tausiga e sili atu ona aofia ai tagata uma ma nofouta i mana'oga o tagata ta'ito'atasi mai tala'aga eseese.
Faiga Tausi Soifua Maloloina: O se Auala Atoatoa ma Tuufaatasi
E eseese faiga tau soifua maloloina i le lalolagi atoa ma e atagia ai tulaga faatauaina faaleaganuu ma agafesootai o latou sosaiete. E fesoasoani le suʻesuʻega faafomaʻi i le faailoaina o elemene eseese e aafia ai nei faiga, e pei o fausaga lautele , talitonuga faalelotu, ma mamanu amioga.
O se auala atoatoa ma tu'ufa'atasi i le tausiga o le soifua maloloina ua fa'ateleina lona taua i le fausiaina o se faiga tau tausiga soifua maloloina lelei ma agaalofa. O lenei auala e le gata ina mafaufau i mea tau biomedical ae fa'apea fo'i mea tau mafaufau, agafesootai, ma aganu'u e a'afia ai le soifua maloloina o le tagata lava ia. Mo se fa'ata'ita'iga, o le tausiga tu'ufa'atasi e masani ona tu'ufa'atasia ai metotia fa'afoma'i masani ma togafitiga fa'aopoopo ma isi togafitiga, e pei o le yoga, mafaufau loloto, ma togafitiga fa'ala'au.
E iai le sao o foma'i su'esu'e i uiga o tagata i le iloiloina o le aoga o ia auala e ala i le iloiloina o lo latou a'afiaga i le soifua maloloina lautele ma le auala e talia ai e tagata eseese. O su'esu'ega i fanua ma su'esu'ega loloto e mafai ona maua ai ni malamalamaaga i le auala e mafai ai ona fa'atulagaina fesoasoani tau soifua maloloina e tusa ai ma mana'oga ma tulaga fa'aleaganuu i le lotoifale.
Fa'aauauina ma le Mauaina o Faiga Fa'alesoifua Maloloina
O se tasi o luʻitau sili ona tele o loʻo feagai ma faiga faʻalesoifua maloloina i le lalolagi atoa o le faʻaauauina ma le faigofie ona maua. O le tele o atunuu tau atiaʻe o loʻo feagai ma luʻitau e fesoʻotaʻi ma punaoa, atinaʻe tetele, ma le le lava o tagata faigaluega faafomaʻi, lea e faʻalavelaveina ai le tuʻuina atu o auaunaga tau soifua maloloina talafeagai. E taua tele le sao o le fomaʻi i le faʻailoaina o nei faʻalavelave ma le atinaʻeina o fofo aoga ma faʻavae i faʻamaoniga.
O suʻesuʻega faʻaletagata i le mauaina o le tausiga o le soifua maloloina e masani ona faʻamamafaina ai eseesega faʻatulagaina ma le le tutusa i totonu o sosaiete. Mo se faʻataʻitaʻiga, i le tele o atunuʻu tau atiaʻe, e masani ona faʻatapulaʻaina le mauaina o le tausiga o le soifua maloloina mo vaega faʻatauvaʻa e pei o fafine, tamaiti, ma e matitiva. O mea e pei o le mamao i nofoaga tausi soifua maloloina, tau, ma tu ma aga masani e mafai ona faʻalavelaveina ai le mauaina ma le faʻaaogaina o auaunaga tausi soifua maloloina.
I le iloiloina o nei mea, e mafai ai e fomaʻi suʻesuʻe i aganuʻu ona tuʻuina atu ni fautuaga faʻavae e faʻaleleia atili ai le maua ma le lelei o auaunaga tau soifua maloloina. O se auala e aofia ai tagata lautele ma auai, e aofia ai nuʻu i le fuafuaina ma le faʻatinoina o polokalame tau soifua maloloina, ua manatu o se tasi lea o auala lelei e foʻia ai nei faʻafitauli.
Soifua Maloloina i le Lalolagi Atoa ma le Fesiitaiga Lautele o Faʻamaʻi
O le lalolagi atoa ua aumaia ai ni luʻitau fou i faiga tau soifua maloloina, aemaise lava e faatatau i le fesiitaiga o faʻamaʻi pipisi i le va fealoaʻi. O faʻamaʻi e pei o le HIV/AIDS, COVID-19, ma le Ebola e manaʻomia ai se tali vave ma lelei i le lalolagi atoa. O suʻesuʻega faafomaʻi e iai sona sao i le malamalama i le auala e aʻafia ai e mea tau agafesootai ma aganuʻu le salalau ma le tali atu i nei faʻamaʻi.
Mo se faʻataʻitaʻiga, i le taimi o le faʻamaʻi pipisi o le Ebola i Aferika i Sisifo, o le malamalama i faiga masani o tanuga e aofia ai le fesootaʻi faaletino ma ē ua maliliu sa matuā tāua tele i taumafaiga e pulea ai le salalau o le siama. Sa galulue faʻatasi tagata suʻesuʻe i aganuʻu ma tagata faigaluega tau soifua maloloina e mamanuina ni fuafuaga e faʻaaloalo ai i tū ma agaifanua faʻaleaganuʻu aʻo faʻamautinoa le saogalemu o le alalafaga.
Ua fa'amamafa mai fo'i e le fa'ama'i COVID-19 le taua o su'esu'ega fa'afoma'i i le fa'atulagaina o tali lelei mo le soifua maloloina lautele. O manatu o tagata lautele i fa'ama'i, tausisia o tulafono fa'alesoifua maloloina, ma le fa'atuatuaina o tui puipui e matua'i a'afia lava e tulaga fa'aagafesootai ma aganu'u. E fesoasoani foma'i su'esu'e i su'esu'ega fa'afoma'i i le fa'asalalauina lelei o fa'amatalaga tau soifua maloloina ma le fa'ato'ilaloina o tete'e i togafitiga fa'alesoifua maloloina.
Fa'ato'a
E taua tele le sao o le foma'i fa'afoma'i i le malamalama ma le fa'aleleia atili o faiga fa'alesoifua maloloina i le lalolagi atoa. I le su'esu'eina o fegalegaleaiga o aganu'u, sosaiete, ma le soifua maloloina, o lenei matā'upu e maua ai ni malamalamaga taua i le auala e mafai ai ona tatou mamanuina ni auaunaga fa'alesoifua maloloina e sili atu ona lelei, aofia ai tagata uma, ma agaalofa.
O se auala atoatoa ma tu'ufa'atasi e amana'ia ai mea tau agafesootai ma aganu'u i le tausiga soifua maloloina o le ki lea i le fo'iaina o le tele o lu'itau tau soifua maloloina i le lalolagi atoa. O le fa'aauau pea ona fa'aofiina o su'esu'ega fa'aletagata i totonu o faiga fa'avae ma fa'atinoga tau soifua maloloina, e mafai ai ona tatou fausia se faiga tau soifua maloloina e sili atu ona tutusa ma gafataulimaina e fa'aaloalo i tulaga taua ma mana'oga o tagata ta'ito'atasi uma.