Su'esu'ega fa'aletagata o faiga fa'amalologa masani

Su'esu'ega Fa'aletagata o Fa'atinoga Fa'amālōlōga Fa'aleaganuu

O togafitiga fa'aleaganuu o se tasi o faiga fa'aleaganuu sili ona tumau i le talafaasolopito o tagata. E le gata o se fa'aputuga o metotia fa'amalolo ae o se faiga fo'i o le malamalama ua fa'apipi'iina i totonu o tulaga fa'atauaina, talitonuga, ma fausaga fa'aagafesootai a se sosaiete. I su'esu'ega fa'aletagata, o togafitiga fa'aleaganuu e malamalama i ai o se vaega o le aganu'u: le auala e fa'amatalaina ai e se nu'u ma'i, le tino, le soifua maloloina, ma le mafutaga i le va o tagata ma le natura ma le lalolagi fa'aleagaga. E ala i se va'aiga fa'aletagata, e mafai ona tatou va'aia o faiga fa'amalologa fa'aleaganuu e le na'o ni "suiga" i togafitiga fa'aonaponei, ae o se auala o le olaga e iai lona lava manatu, pule, ma le galuega fa'aagafesootai.

Foma'i Fa'aleaganu'u o se Faiga o le Malamalama Fa'aleaganuu

E vaʻaia e le aganuʻu a tagata le aganuʻu o se faʻapotopotoga o le poto ua aʻoaʻoina ma tuʻufaasolo mai. I le tulaga o le soifua maloloina, o lenei poto e aofia ai le faʻavasegaina o faʻamaʻi, suʻesuʻega, filifiliga togafitiga, ma e oʻo lava i tulafono o le taofia ma le faʻatinoina o sauniga. E tele sosaiete e iai ni vateatea faʻapitoa e faʻamatalaina ai mafuaʻaga o faʻamaʻi. Mo se faʻataʻitaʻiga, e mafai ona malamalama i faʻamaʻi o se le paleni o elemene vevela ma malulu, faʻalavelave mai agaga, solia o tapu, poʻo se faʻaalia o feeseeseaiga faʻaagafesootai. O lenei faʻavae o uiga e fausia ai le mea ua taʻua o le ethnomedicine, o se faiga faafomaʻi e tulaga ese i se vaega faʻaleaganuʻu.

I le ethnomedicine, o foma'i fa'aleaganu'u—samans, tabibs, balian (foma'i fa'aleaganu'u), sinse (foma'i fa'aleaganu'u), po'o ta'ita'i fa'aleaganu'u—e umia le pule e le gata ona o lo latou tomai fa'apitoa i le faia o vaila'au, ae fa'apea fo'i ona o lo latou tomai e faitau ai fa'ailoilo fa'aagafesootai ma fa'aleagaga. E avea le fa'amalologa ma se faiga e fa'afeso'ota'i ai le tino i le ie fa'aagafesootai. O le mea lea, o le fa'amalologa e le na'o le ave'esea o fa'ailoga fa'aletino, ae o le toe fa'afo'isia o le fealofani i le va o le tagata lava ia, le nu'u, ma malosiaga e talitonuina e a'afia ai le olaga.

O le Manatu o Faʻamaʻi: Maʻi ma Faʻamaʻi

O se tasi o sao taua o suʻesuʻega faʻafomaʻi o le eseesega i le va o faʻamaʻi ma le maʻi. O faʻamaʻi e faʻatatau i se faʻaletonu faʻaletino e mafai ona fuaina i le falemaʻi, ae o maʻi e faʻatatau i le aafiaga patino o se tagata i maʻi—e aofia ai lagona, uiga, faʻailogaina, ma faʻauigaga faʻaagafesootai. E masani ona sili atu ona fetaui lelei togafitiga faʻaleaganuu ma le vaega o maʻi aua e faʻatalanoaina ai le aafiaga atoatoa o le maʻi. Atonu e oʻo mai se maʻi ma se faʻasea faaletino, ae o fomaʻi faʻaleaganuu e fesiligia e uiga i mafutaga faʻaleaiga, lagona i totonu, miti, poʻo ni mea patino na tutupu e manatu o ni mea e mafua ai le mafaufau.

Mai se vaaiga fa'aletagata, e lē fa'apea ai o togafitiga fa'aleaganu'u e "lē talafeagai." E ese lona talafeagai: e fa'atino i totonu o se fa'avae fa'atusa ma fa'aagafesootai ua iloa e le nu'u. A talitonu se nu'u o ma'i e mafua mai i le "lē fealofani" po'o "fa'alavelave fa'alenatura," e manatu e talafeagai le fa'amalologa fa'alelotu auā e fa'atatauina ai le mafua'aga e talitonuina.

Sauniga, Fa'ailoga, ma A'afiaga Fa'amalolo

O faiga fa'amalolo masani e masani ona aofia ai ni sauniga fa'apitoa: tatalo, mantra, taulaga, ulaula, po'o ni gaioiga fa'atusa. E manatu tagata su'esu'e i anthropology o nei sauniga e le na'o ni "mea fa'aopoopo," ae o ni elemene autu e fausia ai le uiga ma le fa'atuatuaga. E faia e sauniga se tulaga e lagona ai e tagata mama'i le tausia, malamalama, ma le fa'amoemoe. I le tele o tulaga, o nei vaega fa'atusa e fesoasoani i suiga fa'alemafaufau moni—e pei o le fa'aitiitia o le atuatuvale, se lagona o le to'afilemu, po'o le fa'ateleina o le mautinoa i le toe fa'aleleia.

E mafai ona faʻamatalaina lenei aafiaga e ala i le manatu o le placebo i vailaʻau faʻaonaponei, ae o le anthropology e faʻamamafa mai ai o le "placebo" e le na o se mea taufaʻaseʻe; o se taunuuga o le fegalegaleaiga o talitonuga, faʻamoemoega, mafutaga faʻaagafesootai, ma le aganuʻu. A vaʻaia se fomaʻi masani o loʻo i ai le "charisma" poʻo le mana faʻaleagaga, e avea le feiloaʻiga faʻamalolo ma se mea taua faʻaagafesootai. O le i ai o le aiga, le lagolago a le nuʻu, ma se faasologa o faʻailoga e fesoasoani e faʻatulaga le poto masani o le faʻamalologa e mafai ai ma talafeagai.

Sootaga Lautele ma le Matafaioi a Fomai Faaleaganuu

I le tele o sosaiete, e iai se tulaga tulaga ese fa'aagafesootai a foma'i fa'aleaganuu. E mafai ona latou galulue o ni tagata e fesoasoani i feeseeseaiga, faufautua tau amio, ma ē tausia le paleni fa'aagafesootai. E masani ona talanoaina e foma'i fa'aleaganuu mataupu e faigata ona talanoaina fa'alaua'itele—e pei o le popole, feeseesea'iga fa'aleaiga, po'o le fefe. Fa'atasi ai ma le gagana fa'aleaganuu o lo'o maua, e mafai e foma'i ona ta'ua nei mataupu ma ofoina atu ni fofo e taliaina e le lautele.

E le gata i lea, e masani ona faigofie ona maua foma'i fa'aleaganu'u: e latalata i le nofoaga, e fetuutuunai le tamaoaiga (e mafai ona totogi i oloa po'o auaunaga), ma masani i le gagana a le atunu'u ma tu ma aga masani a le atunu'u. O lenei mea e mafai ona maua ai e fesoasoani i le fa'aauau pea ona fiafia i vaila'au fa'aleaganu'u tusa lava pe maua ni falema'i fa'aonaponei. Mai se va'aiga fa'aletagata, o le filifiliga o togafitiga e le na'o se fa'ai'uga a le tagata lava ia, ae o se fa'ai'uga e fa'atulagaina e feso'ota'iga fa'aleaiga, tulaga fa'aagafesootai, ma aafiaga fa'atasi o le nu'u.

Tulaga Fa'ale-Siosiomaga: O le Sootaga i le va o Tagata ma le Natura

O le tele o faiga fa'amalologa fa'aleaganu'u e fa'alagolago i le malamalama i la'au fa'afoma'i, manu, ma punaoa fa'alenatura. O le su'esu'ega fa'ale-ekolosi e va'ai i lenei mea o se fa'aaliga o le fetu'una'iga o tagata i lo latou siosiomaga. O le malamalama i la'au afu, mea manogi, a'a, laula'au, po'o metotia o le lomilomi e atiina ae e ala i le poto masani umi, fa'asologa o tupulaga, ma le matauina o le natura.

Peita’i, o le fa’aonaponeiina o lo’o aumaia ai lu’itau: le leiloa o le tele o meaola eseese, liua o fanua, ma le fa’atauina atu o la’au fa’afoma’i. Afai e gaosia tele vaila’au fa’aleaganu’u, o le malamalama sa i ai muamua i le lotoifale ma le tulaga fa’ale-atunu’u e mafai ona vavae’ese mai amioga mama ma tulafono masani e pulea ai. O le su’esu’ega fa’ale-tagata e fa’amanatu mai ai ia i tatou o le mafutaga a se sosaiete ma le natura e le gata i "mea mata," ae fa’apea fo’i i le fa’asinomaga, tiutetauave, ma le ala o le soifuaga.

Pule, Tulafono, ma le Fefa'ataua'iga

O loʻo iai foʻi vailaʻau faʻaleaganuʻu i totonu o se tauiviga mo le pule. I le tele o atunuu, o vailaʻau faʻafomaʻi e lagolagoina e faʻalapotopotoga a le setete, aʻoaʻoga aloaʻia, ma tulafono faʻatonutonu faigata. I le taimi nei, o vailaʻau faʻaleaganuʻu e masani ona manatu o se "lē aloaia," e ui lava i lona faʻatinoina lautele. O loʻo faʻamamafaina e le suʻesuʻega faʻapitoa o le mafaufau le auala e masani ona fesoʻotaʻi ai faʻamatalaga o le "faʻasaienisi" ma le "lē faʻasaienisi" ma le pule, faiga faʻapolokiki o le malamalama, ma manaʻoga tau tamaoaiga.

O le faagasologa o le fa'afoma'i—o le uiga masani e va'ai i le tele o vaega o le olaga o ni fa'afitauli fa'afoma'i—e mafai ona suia ai le malamalama o le sosaiete i ma'i. O tulaga sa va'aia muamua o ni aafiaga fa'aagafesootai po'o ni aafiaga fa'aleagaga e mafai ona fa'aitiitia i ni fa'aletonu fa'apitoa. I se isi itu, o lo'o i ai fo'i se aga masani i le tu'ufa'atasia o vaila'au fa'aleaganu'u i totonu o le faiga fa'alesoifua maloloina aloaia. O lenei tu'ufa'atasiga e mafai ona lelei pe a faia ma le faaaloalo i le tulaga fa'aleaganuu ma le saogalemu o gasegase, ae e lamatia ai fo'i le fa'aitiitia o faiga masani i ni "oloa fa'ale-la'au" e aunoa ma le malamalama i a latou faiga masani ma itu fa'aagafesootai.

Fa'avaomalo ma le Fa'atauina o Foma'i Fa'aleaganuu

Ua aumaia e le lalolagi atoa vailaʻau faʻaleaganuʻu i ni avanoa fou: maketi faʻavaomalo, pisinisi soifua maloloina, ma ala o faasalalauga lautele. O faiga e pei o vailaʻau faʻa-laau, akupunktur, poʻo le lomilomi faʻaleaganuʻu e mafai ona faʻalauiloaina o ni olaga. I le tasi itu, e tatala ai avanoa tau tamaoaiga ma le iloa. I le isi itu, e tau atu ai i le faʻatau oloa: o le poto faʻalotoifale e faʻatau atu, pateniina, pe vavaeʻeseina mai ona nuʻu na afua mai ai.

O le suʻesuʻega faʻaletagata e faʻamamafaina le taua o amioga mama: o ai e manuia mai lenei faʻapisinisi? Pe maua e nuʻu o loʻo umia le poto le faʻaaloalogia ma faʻamanuiaga talafeagai? Pe o suia faiga ina ia fetaui ma manaʻoga o maketi, ma leiloa ai lo latou taua faʻaleaganuu? O nei fesili e taua tele i le malamalama i le alualu i luma o vailaʻau faʻaleaganuʻu i le lalolagi faʻaonaponei.

I'uga

O le suʻesuʻega faʻaletagata e faʻaalia ai o le vailaʻau faʻaleaganuʻu o se faiga faigata: o se faiga o le malamalama, faiga faʻaagafesootai, ma se faasologa o faʻailoga e faʻatulaga ai le auala e malamalama ai nuʻu i maʻi ma le faʻamalologa. E le mafai ona faʻamasinoina nei faiga mai le vaaiga o le aoga faʻaletino, aua latou te faʻatinoina foʻi i itu tau mafaufau, faʻaagafesootai, ma faʻaleagaga. I le olaga i aso nei, o loʻo feagai vailaʻau faʻaleaganuʻu ma luʻitau mai le faʻaonaponei, tulafono faatonutonu, ma le maketi i le lalolagi atoa. Ae ui i lea, e tumau pea ona o loʻo tuʻuina atu se mea e masani ona le mafai ona faʻataunuʻuina atoatoa e le vailaʻau faʻaletino: o se poto masani faʻamalolo atoatoa, faʻatotonugalemu i le nuʻu, ma le aganuʻu. O le malamalama i nei faiga e ala i le faʻaletagata, e mafai ona tatou faʻafaileleina se talanoaga sili atu ona tutusa i le va o faiga eseese o le soifua maloloina ma faiga faʻavae e faʻaaloalo i le poto faʻalotoifale aʻo puipuia le saogalemu ma le soifua manuia o nuʻu.

Taofi faamatalaga