Suʻesuʻega Faʻaletagata i Meaʻai ma le Faʻaaogaina
E sili atu meaʻai nai lo na o se mea e manaʻomia e ola ai. I suʻesuʻega faʻaletagata, e malamalama i meaʻai o se mea e tupu faʻaagafesootai ma faʻaleaganuu e tele lona uiga: e faʻatulagaina ai le faasinomaga, faʻailoga ai eseesega o tulaga, faʻatonutonuina sootaga faʻalemalo, ma fusifusia ai nuʻu. O le auala e filifili ai e tagata, saunia, tautua, ma 'ai faʻatasi meaʻai e avea ma "gagana" e faʻasalalau ai tulaga faʻatauaina, tu ma aga masani, ma talafaʻasolopito o se vaega. O le mea lea, o le suʻesuʻeina o meaʻai ma le taumafaina e maua ai se auala malosi e malamalama ai i le sosaiete.
Mea'ai o se faiga fa'aleaganu'u
E vaʻaia e le anthropology meaʻai o se vaega o se faiga faʻaleaganuʻu. O le mea e manatu i ai e "manaia," "talafeagai," "faʻasolitulafono," "maloloina," poʻo le "inosia" e le naʻo se faʻaiuga a le tagata lava ia, ae e faʻatulagaina e masaniga faʻatasi ma faiga faʻaagafesootai. Mai le laʻitiiti, e aʻoaʻoina e tagata le tofo e ala i aiga, siosiomaga, ma faʻalapotopotoga faʻaagafesootai. I se tasi nofoaga, e manatu iniseti o se meaʻai mama maloloina; i se isi nofoaga, e manatu i ai e faʻasāina. O nei eseesega e faʻaalia ai e le o se mea e le faʻaituau le tofo ma mea e fiafia i ai—o se oloa ia o le talafaasolopito, siʻosiʻomaga, lotu, tamaoaiga, ma fegalegaleaiga i le va o vaega.
I Initonesia, mo se faʻataʻitaʻiga, o le faiga o le 'ai i ou lima, le faʻaaogaina o le sosi chili, ma le pulea o le araisa o se meaʻai autū e le gata o ni mataupu faʻatino, ae e fesoʻotaʻi foʻi ma masaniga tuufaasolo, tulaga faʻatoʻaga, ma le fausiaina o se faasinomaga "ua e 'ai pe a e 'ai le araisa." I lenei tulaga, ua avea meaʻai ma faʻailoga o le faʻatulagaga o le olaga i aso faisoo.
Fa'avasegaga, tapu, ma tulafono fa'atau
O se tasi o taulaʻiga autū o le anthropology o le auala e faʻavasega ai e sosaiete meaʻai. O nei faʻavasegaga e masani ona i ai i le tulaga o ni vaega e pei o le halal (faʻatagaina) ma le haram (faʻasāina), vevela (vevela ma malulu), mama (le mama), poʻo le "meaʻai a le tagata mauʻoa" ma le "meaʻai a le tagata mativa." O le tele o sosaiete e iai a latou tulafono faigata e uiga i le taumafaina: o afea e mafai ai ona 'ai, o ai e 'ai faʻatasi ma ia, o a vaega o le manu e mafai ona 'ai, pe o ai e tatau ona maua se vaega faapitoa.
O tapu i mea'ai e masani ona fesoota'i ma talitonuga fa'alelotu, soifua maloloina, po'o fa'atusa. O tapu a fafine ma'itaga, mo se fa'ata'ita'iga, e masani ona malamalama i ai o se auala mo nu'u e pulea ai tulaga lamatia o le ma'itaga e ala i le malamalama fa'alotoifale. E le fa'avavevave le su'esu'ega fa'aletagata e fa'amasino pe sa'o pe sese i le itu tau foma'i, ae o lo'o su'esu'eina a latou galuega fa'aagafesootai: pe o fa'amalosia e tapu le lotogatasi o aiga, fa'aleleia atili le pulea fa'aagafesootai, pe fa'atonutonu le tufatufaina o punaoa.
E mafai fo'i e tulafono o taumafataga ona fa'aalia ai le fausaga fa'aagafesootai . I nisi tulaga, e fa'aaloalogia malo i mea'ai sili ona lelei, pe tu'uina atu i toeaina le tulaga muamua e fai ma fa'ailoga o le faaaloalo. O le 'ai fa'atasi e le gata o le fa'asoa o mea'ai, ae fa'apea fo'i i le fa'atuina ma le fa'amautuina o le fa'atulagaga fa'avae ma le vavalalata.
Mea'ai, faasinomaga ma manatuaga fa'atasi
E fesoʻotaʻi vavalalata meaʻai ma le faasinomaga. E mafai e se tasi ona faʻaalia lona amataga e ala i nisi o meaʻai: o le rendang, pempek, papeda, poʻo le gudeg, mo se faʻataʻitaʻiga, e masani ona faʻauigaina o ni faʻailoga o le teritori ma le lanu. I se tulaga patino, o meaʻai e teuina ai manatuaga: o le manogi o kuka i le fale e mafai ona faʻamanatu mai ai manatuaga o aiga, nuʻu, poʻo taimi faʻalelotu. O le mea lea, pe a malaga tagata, e masani ona latou sailia le toe gaosia o a latou meaʻai i le fale o se auala e faʻatumauina ai lo latou faasinomaga i lo latou nofoaga fou.
I nu'u o tagata ese, e avea mea'ai ma se fuafuaga mo le feutana'i o le fa'asinomaga: o fua o mea'ai e fetu'una'i e fetaui ma le maua o mea'ai, agaifanua fa'alotoifale, po'o le tofo o tupulaga talavou. E tupu se fa'agasologa o le "fa'afefiloi" fa'aleaganuu—o se mea'ai e foliga mai e masani ai o se taunuuga moni lava o se fa'atasiga o le tele o faatosinaga.
Gaosiga, tufatufaina atu, ma sootaga tau malosiaga
E lē gata le suʻesuʻega o meaʻai i le ipu 'aiga; ae e paʻi atu foʻi i le gaosiga ma le tufatufaina atu. O le suʻesuʻega faʻale-tamaoaiga e suʻesuʻeina le fesootaʻiga o le mauaina o meaʻai ma le vasega, le puleaina o fanua, faiga faʻavae a le setete, maketi, ma faʻalapotopotoga. O le tau o meaʻai autū, faiga faʻaulufale mai, ma le tufatufaina atu o meaʻai e mafai ona fuafua ai mea o loʻo avanoa ma taugofie mo tagata lautele.
E manino fo'i sootaga fa'a-pule i tala o "mea'ai maloloina" po'o "mea'ai fa'aonaponei." A fa'alauiloa nisi o tulaga fa'atonuina o mea'ai e ala i fa'asalalauga tetele, e masani ona tula'i mai ni feeseesea'iga i le va o le malamalama fa'alotoifale ma le malamalama fa'asaienisi fa'avae. E fesili le su'esu'ega fa'apitoa o tagata su'esu'e i le natura: o ai e manuia mai nisi o talanoaga? O a oloa e fa'atau atu? O fea vaega e manatu i ai "e le o ni tagata atamamai" ona o a latou masaniga 'ai eseese?
Fa'aaogāina o mea, tulaga, ma le olaga
O mea'ai o se fa'ailoga o le tulaga fa'aagafesootai. O faleaiga matagofie, kofe fa'apitoa, nisi o mea'ai fa'apitoa, po'o mea'ai mai fafo e mafai ona fa'atusalia ai le vasega ogatotonu o le taulaga. O le fa'aaogāina o mea'ai e le gata i mea e mana'omia, ae fa'apea fo'i i foliga vaaia. I totonu o taulaga, e fa'asalalau e tagata ata o mea'ai i luga o ala o faasalalauga fa'aagafesootai e le gata ina fa'asoa ae ia fa'aalia ai fo'i o latou tofo, feso'ota'iga fa'aagafesootai, ma olaga. E va'ai tagata su'esu'e i anthropology i lenei faiga o se ituaiga o "fa'aalia o le tagata lava ia" ma le gaosia o le uiga i sosaiete fa'atau.
I le isi itu, o meaʻai taugofie i le auala e masani ona maua ai se avanoa mo fegalegaleaiga i le va o vasega eseese, ae e mafai foi ona taʻua o se "leai se tumama." O le feeseeseaiga i le va o le "taugofie ma taugofie" ma le "mama ma faʻaonaponei" o loʻo faʻaalia ai le auala e masani ona fesoʻotaʻi ai tulaga faatonuina o le tumama ma le amio lelei ma vasega lautele.
Sauniga, faamanatuga ma le felagolagomaʻi lautele
I le tele o aganuʻu, e iai meaʻai i sauniga faʻalelotu: faʻafetai, tausamiga, faʻaipoipoga, maliu, ma faʻamanatuga faʻalelotu. O meaʻai e fai ma auala e fesootaʻi ai ma mea paia ma o se auala e faʻamalosia ai le lotogatasi. O le foaʻi atu, taliaina, ma le faʻasoa atu o meaʻai e fausia ai se fesoʻotaʻiga o matafaioi faʻaagafesootai. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le agaifanua o le faʻasoaina o taumafataga i aso malolo taua e faʻamalosia ai tulaga taua o le faʻatasi ma le alofa.
O le suʻesuʻega faʻaletagata e faʻamamafa mai ai o le kuka faʻaleaganuu e aofia ai foʻi le vaevaeina o galuega e atagia ai le faʻatulagaina o le sosaiete. O ai e kuka? O ai e fasi manu? O ai e auauna atu? O matafaioi o itupa, tausaga, ma le pule e manino lava iinei. E mafai ona avea le umukuka ma se avanoa o gaosiga faʻaleaganuu: e tuʻufaʻasolo mai ai fua o meaʻai, e aʻoaʻoina ai tulaga faatauaina, ma e fausia ai faasinomaga.
Lalolagi a le lalolagi, fa'apisinisiina o mea'ai, ma le suia o tofo
E fa'avavevaveina e le lalolagi atoa le tu'ufa'atasia o aganu'u taumafa. O faleoloa o mea'ai vave, oloa vave, ma faiga fa'aonaponei o felauaiga e a'afia ai mamanu o le fa'aaogaina i itulagi eseese. O lenei suiga e masani ona malamalama i ai o le "fa'aonaponei," ae o tagata su'esu'e i aganu'u e va'ai i ai o se mea e sili atu ona lavelave: tete'e, fetu'una'i, ma le fatufatua'i. E taliaina mea'ai vave ona o lona faigofie, ae e fa'apitonu'u fo'i e ala i lisi o mea'ai e fetaui ma mana'oga fa'alotoifale.
O le fa'atupuina o mea'ai e aumaia ai isi taunuuga: o le tutusa o le tofo, fa'alagolago i nisi o mea'ai, ma fa'afitauli tau soifua maloloina e pei o le puta tele ma fa'ama'i o le metabolism. O su'esu'ega fa'afoma'i fa'afoma'i e su'esu'e pe fa'apefea ona fa'amatalaina e sosaiete fa'ama'i, mea'ai, ma le tino i totonu o se fa'alapotopotoga fa'aleaganuu. O le fete'ena'iga i le va o "mea'ai masani" ma "mea'ai fa'aonaponei" e masani lava e le na'o mea'ai, ae fa'atatau i amioga mama, amio pulea, ma tulaga fa'aleaiga.
Amioga mama, fa'aauauina ma le lumana'i o le fa'aaogāina
O mataupu tau amio mama ua faʻateleina le taua i suʻesuʻega o meaʻai: le soifua manuia o manu, tulagavae o le kaponi, otaota o meaʻai, ma le tutusa mo faifaʻatoʻaga ma tagata faigaluega i le filifili o sapalai. O suʻesuʻega faʻale-siosiomaga e faʻamamafaina ai le aʻafiaga o faiga o meaʻai i le faʻalavelave o le tau ma suiga o le siʻosiʻomaga. A o faʻaitiitia punaoa, e atiaʻe e nuʻu ni fuafuaga mo le fetuʻunaʻi: faʻalauteleina o meaʻai, faʻatoʻaga i le lotoifale, poʻo le gaioiga "toe foʻi i meaʻai masani".
Peita’i, e tatau fo’i ona nofouta taumafaiga tau le fa’asaoina o le tamaoaiga i le tulaga fa’aagafesootai. O le fa’alauiloaina o nisi o mamanu o mea’ai e aunoa ma le mafaufau i avanoa tau tamaoaiga e mafai ona fa’alauteleina ai le le tutusa. O le mea lea, e fa’amamafa e le anthropology le taua o le malamalama i masaniga o mea’ai o ni faiga masani e fa’avae i tulaga moni, ae le na’o mea e fiafia i ai le tagata lava ia.
Fa'ato'a
O le suʻesuʻega faʻaletagata o meaʻai ma le taumafaina o meaʻai ua faʻaalia ai o le 'ai o se gaioiga faʻaleaganuu ma faʻapolokiki. Mai le umukuka i le fale e oʻo atu i le maketi i le lalolagi atoa, o meaʻai e faʻamatala ai tala o le faasinomaga, le malosi, le lotogatasi, ma suiga faʻaagafesootai. I le suʻesuʻeina o mea e 'ai, le auala e gaosia ai, ma le auala e talanoaina ai, e fesoasoani le faʻaletagata ia i tatou e malamalama atili ai i sosaiete. I le iuga, o meaʻai e faʻamanatu mai ai ia i tatou o manaʻoga faʻaletino o tagata e masani ona iloa e ala i le aganuʻu—ma o iina e taoto ai le tamaoaiga o lona uiga.