Awọn adaṣe itọju ailera fun awọn alaisan àtọgbẹ iru 2
Àrùn àtọ̀gbẹ Iru 2 jẹ́ àìsàn onígbà pípẹ́ tí ó máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí ara kò bá lo insulin dáadáa (ìdènà insulin) àti/tàbí tí ó ń mú insulin tí kò tó jáde. Àrùn yìí lè nípa lórí gbogbo ètò ara—láti ọkàn àti àwọn iṣan ẹ̀jẹ̀, iṣan ara, kíndìnrín, sí àwọn iṣan àti oríkèé. Nítorí náà, ṣíṣàkóso àtọ̀gbẹ irú 2 nílò ju oògùn àti oúnjẹ nìkan lọ; ó tún nílò ìṣiṣẹ́ ara tí a ṣètò. Ọ̀nà kan tí ó dára tí a sì fojú sí ni physiotherapy, èyí tí a ṣe ní ìbámu pẹ̀lú ìṣàyẹ̀wò iṣẹ́ ara, agbára ìṣípo, àwọn ẹ̀dùn ìrora, àti ewu àwọn ìṣòro.
Láìdàbí ìdánrawò gbogbogbòò, èyí tí a ń ṣe láìsí ìtajà, àwọn ìdánrawò ìtọ́jú ara sábà máa ń tẹnu mọ́ ààbò, ìlọsíwájú díẹ̀díẹ̀, àti àtúnṣe sí àwọn ipò ẹnìkọ̀ọ̀kan. Ète pàtàkì kìí ṣe láti dín ìwọ̀n suga ẹ̀jẹ̀ kù fún ìgbà díẹ̀, ṣùgbọ́n láti mú ìlera ọkàn àti ẹ̀jẹ̀ sunwọ̀n síi, láti mú agbára iṣan pọ̀ sí i, láti mú kí ìrìn-àjò oríkèé pọ̀ sí i, láti mú ìwọ́ntúnwọ́nsí pọ̀ sí i, àti láti dín ewu ìṣubú àti àwọn ìṣòro ẹsẹ̀ àtọ̀gbẹ kù. Àpilẹ̀kọ yìí jíròrò àwọn ìlànà, irú àwọn ìdánrawò, àti àwọn ìlànà tó wúlò fún ìdánrawò ara fún àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àrùn àtọ̀gbẹ irú kejì.
Kí nìdí tí eré ìdárayá fi ṣe pàtàkì fún àtọ̀gbẹ irú 2?
Ní ti ara, iṣan egungun ni ó máa ń lo glucose jùlọ nígbà tí a bá ń rìn. Nígbà ìdánrawò, iṣan lè gba glucose láti inú ẹ̀jẹ̀ pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ insulin tàbí nípasẹ̀ ọ̀nà tí ó dá lórí insulin. Èyí túmọ̀ sí wípé ìdánrawò ara lè mú kí ìmọ̀lára insulin pọ̀ sí i kí ó sì dín ìwọ̀n suga nínú ẹ̀jẹ̀ kù. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, ìdánrawò déédéé tún ń ran lọ́wọ́ láti ṣàkóso ìwúwo, dín ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ kù, mú kí àwọn èròjà lipid (cholesterol àti triglycerides) sunwọ̀n sí i, àti mú kí dídára oorun àti ìmọ̀lára sunwọ̀n sí i.
Fún àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àrùn àtọ̀gbẹ irú kejì, àǹfààní eré ìdárayá kọjá ìṣòro ìṣiṣẹ́ ara. Ọ̀pọ̀ àwọn aláìsàn ní ìrírí ìrora orúnkún, líle ẹ̀yìn, ejika dídì, tàbí neuropathy agbeegbe, èyí tí ó lè dín ìgbòkègbodò ojoojúmọ́ kù. Ìtọ́jú ara ń kó ipa nínú mímú iṣẹ́ ara dúró, dín ìrora kù, fífún àwọn iṣan ara lágbára, àti ṣíṣe àṣàrò ìṣípo tí ó dáàbò bo.
Awọn ipilẹ awọn ilana adaṣe ti ara
Awọn ilana adaṣe fun awọn eniyan ti o ni àtọgbẹ iru 2 yẹ ki o tẹle:
1. Ẹni kọ̀ọ̀kan àti díẹ̀díẹ̀: A ṣe àtúnṣe agbára àti irú eré ìdárayá sí ọjọ́ orí, ìlera, àwọn ìṣòro tó ń bá ara mu (fún àpẹẹrẹ, ẹ̀jẹ̀ ríru, àrùn ọkàn), àti àwọn ìṣòro àtọ̀gbẹ.
2. Àpapọ̀ àwọn èròjà púpọ̀: Ó dára jùlọ láti lo ìdánrawò aerobic, ìdánrawò agbára, ìyípadà àti ìwọ́ntúnwọ̀nsì.
3. Ìbáramu: Ipa lori ifamọ insulin maa n gba wakati 24–72, nitorinaa o nilo lati ṣe adaṣe deede.
4. Àbójútó tó dájú: Ṣọ́ra fún àwọn àmì àìtó suga tó pọ̀ sí i, ìrora àyà, ìríra, àìtó èémí tó le koko, tàbí ọgbẹ́ ẹsẹ̀.
5. Ìtọ́jú ẹsẹ̀: Yan bàtà tó bá ara mu dáadáa, àwọn ibọ̀sẹ̀ tó máa ń fa omi, kí o sì máa ṣàyẹ̀wò ẹsẹ̀ rẹ lójoojúmọ́ láti dènà ọgbẹ́ tí a kò lè rí tí àrùn neuropathy máa ń fà.
Ìmúrasílẹ̀ kí a tó bẹ̀rẹ̀
Kí o tó bẹ̀rẹ̀ ètò ìdánrawò, a gba àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àrùn àtọ̀gbẹ irú kejì níyànjú láti ṣe àyẹ̀wò ìpìlẹ̀. Tí o bá ní ìtàn àrùn ọkàn, ìrora àyà, àìní èémí tó ń tún padà wá, tàbí tí o kò tíì ṣe eré ìdárayá fún ìgbà pípẹ́, a gbani nímọ̀ràn gidigidi láti lọ sí ọ̀dọ̀ dókítà àti onímọ̀ nípa físíópù. Àwọn ènìyàn kan tún nílò láti ṣe àyẹ̀wò ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ wọn, ipò ẹsẹ̀ wọn, àti sùgà ẹ̀jẹ̀ wọn kí wọ́n tó ṣe eré ìdárayá àti lẹ́yìn wọn—ní pàtàkì tí wọ́n bá ń lo àwọn oògùn tí ó lè fa àìtó ẹ̀jẹ̀ nínú ẹ̀jẹ̀.
Gẹ́gẹ́ bí ìlànà àtọwọ́dá, ṣe ìgbóná ara fún ìṣẹ́jú 5 sí 10 (ṣíṣí kiri díẹ̀, rírìn, ìṣiṣẹ́ ara) àti ìtura fún ìṣẹ́jú 5 sí 10 láti ran ara lọ́wọ́ láti mú ara bá ara mu kí ó sì dín ewu ìpalára kù.
1) Idaraya aerobic: ipilẹ iṣakoso suga ẹjẹ
Adaṣe aerobic jẹ́ ìgbòkègbodò èyíkéyìí tí ó bá ń mú kí iṣẹ́ ọkàn àti ẹ̀dọ̀fóró pọ̀ sí i ní ọ̀nà tí ó tọ́. Àpẹẹrẹ ni rírìn kíákíá, gígun kẹ̀kẹ́ láìdúró, wíwẹ̀, tàbí gymnastics tí kò ní ipa púpọ̀. Ète kan tí ó wọ́pọ̀ fún àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àrùn àtọ̀gbẹ irú kejì ni ìṣẹ́jú 150 fún ọ̀sẹ̀ kan pẹ̀lú agbára díẹ̀ (fún àpẹẹrẹ, ìṣẹ́jú 30, ọjọ́ 5 lọ́sọ̀ọ̀sẹ̀). Tí èyí bá ṣòro, a lè pín in sí ìṣẹ́jú 10–15 ní ọ̀pọ̀ ìgbà lójúmọ́.
A le wọn agbara ti o kere ju pẹlu "idanwo ọrọ": o tun le sọrọ, ṣugbọn o ko le kọrin ni itunu. Fun awọn olubere, bẹrẹ pẹlu irin-ajo iṣẹju mẹwa, lẹhinna mu akoko naa pọ si ni iṣẹju marun ni ọsẹ kọọkan titi ti o fi de ibi ti o fẹ.
Fún àwọn aláìsàn tí wọ́n ní ìrora orúnkún tàbí ìṣànra, gígun kẹ̀kẹ́ tàbí eré ìdárayá omi sábà máa ń rọrùn jù nítorí pé ẹrù tí ó wà lórí àwọn oríkèé ara kéré sí i.
2) Ikẹkọ agbara: mu ki iṣan pọ si ati ifamọ insulin
Ìdánrawò ìdènà ṣe pàtàkì nítorí pé agbára tó lágbára àti okun tó pọ̀ sí i ń ran ara lọ́wọ́ láti tọ́jú glucose gẹ́gẹ́ bí glycogen, nígbàtí ó tún ń mú kí ìdúró àti ìdúróṣinṣin oríkèé sunwọ̀n sí i. A lè ṣe ìdánrawò yìí ní ìgbà méjì sí mẹ́ta lọ́sọ̀ọ̀sẹ̀, pẹ̀lú ó kéré tán wákàtí mẹ́rìndínlógójì láàrín àwọn ìdánrawò fún ẹgbẹ́ iṣan kan náà.
Àwọn àpẹẹrẹ ìdánrawò agbára tó dájú fún àwọn olùbẹ̀rẹ̀:
– Jókòó-dídúró láti orí àga (jókòó láti dúró): 2–3 set x 8–12 repeats.
– Àwọn ìtẹ̀síwájú ògiri (ìtẹ̀síwájú ògiri): 2–3 set x 8–12 repeats.
– Àwọn adaṣe pẹ̀lú àwọn ìdènà ìdènà fún èjìká àti ẹ̀yìn: fa ìdè náà sí àyà (ìlà), àwọn ìṣètò 2–3 x àtúnṣe 10.
– Gbígbé gìgísẹ̀ sókè (gbígbé gìgísẹ̀ dúró) fún àwọn ọmọ màlúù: 2–3 set x 10–15 repeats.
– Bridging (ìgbéga ìgbálẹ̀) fún àwọn iṣan ẹ̀yìn àti ìsàlẹ̀: 2–3 sets x 8–12 reps.
Lo iwuwo ti o nira fun ọ ni atunṣe ikẹhin, ṣugbọn ṣetọju ilana ti o dara. Yẹra fun di ẹmi rẹ mu lakoko ti o n gbe soke (iṣakoso Valsalva), nitori eyi le mu titẹ ẹjẹ pọ si.
3) Awọn adaṣe irọrun apapọ ati gbigbe: dinku lile ati ewu ipalara.
Àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àrùn àtọ̀gbẹ irú kejì máa ń ní ìṣòro líle ara àti ìṣòro oríkèé bíi èjìká tí ó dì. Nítorí náà, ó yẹ kí a máa na ara àti kí ara máa ṣiṣẹ́ lójoojúmọ́ tàbí ó kéré tán ìgbà mẹ́ta sí márùn-ún lọ́sọ̀ọ̀sẹ̀.
Àpẹẹrẹ tó rọrùn:
– Na awọn ọmọ malu ati awọn egungun ori rẹ fun iṣẹju-aaya 20-30, tun ṣe ni igba meji si mẹta.
– Gbigbe ejika: gbe awọn apa soke, gbe wọn siwaju, ki o si yi wọn pada laiyara.
– Na àyà sí igun ògiri láti ṣí ìdúró tí ó dúró ṣinṣin.
Na ara rẹ lẹ́yìn gbígbóná ara tàbí lẹ́yìn ìdánrawò pàtàkì nígbà tí iṣan ara bá gbóná.
4) Awọn adaṣe iwọntunwọnsi ati ihuwasi ti ara ẹni: o ṣe pataki ti neuropathy ba wa
Àìsàn ọpọlọ tó ń fa àrùn àtọ̀gbẹ lè fa ìparẹ́ ẹsẹ̀, èyí tó lè fa àìlera ìwọ́ntúnwọ́nsì àti ewu ìṣubú. Àwọn adaṣe ìwọ́ntúnwọ́nsì ń ran ọpọlọ àti iṣan lọ́wọ́ láti bá ara wọn mu, ó ń fún àwọn iṣan kékeré tó dúró ṣinṣin lágbára, ó sì ń mú kí ìgbẹ́kẹ̀lé rìn pọ̀ sí i.
Àpẹẹrẹ àwọn ìdánrawò:
– Dúró pẹ̀lú ẹsẹ̀ papọ̀ fún ìṣẹ́jú-àáyá 30, lẹ́yìn náà, semi-tandem àti tandem (ẹsẹ̀ kan níwájú èkejì).
– Iduro ẹsẹ kan (duro lori ẹsẹ kan) nigba ti o dimu lori tabili diẹ: 10–20 iṣẹju-aaya fun ẹgbẹ kọọkan.
– Rírìn láti ẹsẹ̀ dé ẹsẹ̀ ní ìlà títọ́.
– Ṣe àṣàrò láti gùn àtẹ̀gùn sókè àti sísàlẹ̀ pẹ̀lú àbójútó.
Tí àrùn ọpọlọ bá ń yọ lẹ́nu tàbí tí ó bá ti ń ṣubú, ṣe eré ìdárayá náà níbi tí a ti lè fi ọwọ́ kan ibi tí ó dúró ṣinṣin, kí o sì lo bàtà tí ó ní ààbò.
Àpẹẹrẹ ètò ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ọ̀sẹ̀ kan (olùbẹ̀rẹ̀)
– Ọjọ́ Ajé: Ìrìn kíákíá fún ìṣẹ́jú 20 + ìṣẹ́jú 10 nínà.
– Ọjọ́ Ìṣẹ́gun: Ìdánrawò agbára (àga, ògiri, band) Ìṣẹ́jú 30 + ìdánrawò ìwọ́ntúnwọ̀nsì ìṣẹ́jú 10
– Ọjọ́rú: Ìṣẹ́jú 20–30 ti rírìn/gígun kẹ̀kẹ́ tí ó dúró ṣinṣin
– Ọjọ́bọ: Ìdánrawò agbára ìṣẹ́jú 30 + nínà èjìká àti ọmọ màlúù
– Ọjọ́ Ẹtì: Ìṣẹ́jú 30 ti eré aerobics (rírìn kíákíá tàbí wíwẹ̀ díẹ̀)
– Ọjọ́ Àbámẹ́ta: Ìṣẹ́jú 15 ti ìdánrawò ìwọ́ntúnwọ̀nsì + ìṣẹ́jú 15 ti rírìn díẹ̀
– Ọjọ́ Àìkú: Àwọn ìgbòkègbodò eré ìdárayá díẹ̀ (ọgbà, ìrìn ìdílé) + fífún nínà
A le ṣe àtúnṣe sí ètò tí a kọ lókè yìí láti bá ìṣètò àti ipò ara rẹ mu. Ohun tí ó ṣe pàtàkì jùlọ ni ìdúróṣinṣin àti ìdàgbàsókè díẹ̀díẹ̀.
Awọn akọsilẹ ailewu lati ṣe akiyesi
1. Àìsàn hypoglycemia: Ewu náà ga jù fún àwọn tó ń lo insulin tàbí àwọn oògùn kan (fún àpẹẹrẹ, sulfonylureas). Mọ àwọn àmì àrùn bí wíwárìrì, òógùn òtútù, àìlera, ebi tó pọ̀jù, ìfọ́jú, tàbí ìdààmú. Jẹ́ kí orísun súgà (súgà/glucose) wà ní ọwọ́ rẹ.
2. Àìsàn ẹ̀jẹ̀ tó pọ̀ jù àti gbígbẹ omi ara: Tí sùgà bá pọ̀ gan-an pẹ̀lú àìlera tó lágbára, ríru, tàbí òùngbẹ tó pọ̀ jù, dá eré ìdárayá dúró kí o sì lọ bá dókítà sọ̀rọ̀.
3. Ẹsẹ̀ tó ní àrùn àtọ̀gbẹ: Ṣàyẹ̀wò ẹsẹ̀ rẹ kí o tó ṣe eré ìdárayá àti lẹ́yìn eré ìdárayá. Tí o bá kíyèsí ìfọ́ ara, pupa, ọgbẹ́, tàbí ìrora tó wọ́pọ̀, dáwọ́ dúró fún àwọn eré ìdárayá tó ń gbé ìwúwo kí o sì wá àyẹ̀wò.
4. Àrùn retinopathy tó ń fa àrùn àtọ̀gbẹ: Ní àwọn ipò kan, yẹra fún àwọn ìgbòkègbodò tó ń mú kí ìfúnpá inú ojú pọ̀ sí i tàbí tó ń fa ìfúnpá púpọ̀. Bá dókítà rẹ sọ̀rọ̀ nípa eré ìdárayá tó dájú.
5. Ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ àti ìlù ọkàn: Ìrora àyà, àìlèmí púpọ̀, tàbí dídákú jẹ́ àmì ìkìlọ̀. Dáwọ́ ṣíṣe eré ìdárayá dúró kí o sì wá ìrànlọ́wọ́.
Ipa ti awọn oniwosan ara ninu awọn eto adaṣe àtọgbẹ
Onímọ̀ nípa ara lè ran àwọn ènìyàn lọ́wọ́ láti ṣe àwọn adaṣe tí a gbé kalẹ̀ lórí ìṣàyẹ̀wò agbára iṣan, ìṣípopọ̀ oríkèé, ìrìn, ìwọ́ntúnwọ̀nsì, àti ipò ẹsẹ̀. Ní àfikún, onímọ̀ nípa ara lè kọ́ àwọn ọ̀nà ìdánrawò tó yẹ, yí àwọn ìṣípo padà tí ó bá ń dunni, kí ó sì máa ṣe àkíyèsí ìlọsíwájú. Fún àwọn aláìsàn kan, àwọn ìtọ́jú afikún bíi àwọn adaṣe mímí, ẹ̀kọ́ ergonomics, tàbí ìdánrawò iṣẹ́ (fún àpẹẹrẹ, gbígbé sókè láìléwu àti gígun àtẹ̀gùn) jẹ́ àǹfààní.
Penutup
Àwọn adaṣe ìtọ́jú ara fún àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àrùn àtọ̀gbẹ irú kejì jẹ́ ọ̀nà tó gbéṣẹ́ àti ààbò láti ran lọ́wọ́ láti ṣàkóso sùgà ẹ̀jẹ̀ nígbà tí wọ́n ń ṣe àtúnṣe iṣẹ́ ara. Àpapọ̀ àwọn adaṣe aerobic, agbára, ìrọ̀rùn, àti ìwọ́ntúnwọ̀nsì lè mú kí ìmọ̀lára insulin sunwọ̀n síi, mú kí ara wọn le, dín ìrora kù, kí ó sì dín ewu àwọn ìṣòro bí ìṣubú àti ìṣòro ẹsẹ̀ kù. Kókó sí àṣeyọrí wà nínú ètò tí a ṣe fún ara ẹni, ìlọsíwájú díẹ̀díẹ̀, àti ìdúróṣinṣin fún ìgbà pípẹ́. Pẹ̀lú ìtọ́sọ́nà ọ̀jọ̀gbọ́n àti àbójútó tó dára, eré ìdárayá kì í ṣe àfikún sí ìtọ́jú àtọ̀gbẹ nìkan ṣùgbọ́n ó jẹ́ apá pàtàkì ti ìgbésí ayé tó dára, tó túbọ̀ dá dúró, àti tó dára.
