Àwọn Àǹfààní Ìtọ́jú Ẹ̀rọ Ìtọ́jú Ẹ̀jẹ̀ Nínú Ìtọ́jú Àwọn Àrùn Agbára Ẹ̀jẹ̀
Àwọn àrùn ara-ẹni jẹ́ àwọn àrùn tí ètò ààbò ara-ẹni—èyí tí a gbà pé ó ń dáàbò bo ara kúrò lọ́wọ́ àkóràn—dípò kí ó máa kọlu àwọn ara tí ó ní ìlera. Èyí yọrí sí ìgbóná onígbà pípẹ́ tí ó lè ní ipa lórí onírúurú ẹ̀yà ara àti ètò, títí bí àwọn oríkèé, iṣan ara, awọ ara, àwọn iṣan ara, ẹ̀dọ̀fóró, àti àwọn ọ̀nà ìjẹun pàápàá. Àwọn àpẹẹrẹ tí a mọ̀ dáadáa ti àwọn àrùn ara-ẹni ní rheumatoid arthritis (RA), systemic lupus erythematosus (lupus/SLE), ankylosing spondylitis, multiple sclerosis (MS), psoriatic arthritis, scleroderma, àti myositis. Nígbà tí àwọn ìtọ́jú ìṣègùn bíi immunosuppressants, anti-inflammatory drugs, àti biologics sábà máa ń jẹ́ àfiyèsí àkọ́kọ́, physiotherapy ń kó ipa pàtàkì gẹ́gẹ́ bí ìtọ́jú àfikún tí ó ní ààbò, tí a lè wọ̀n, àti tí ó ní ìṣiṣẹ́.
Ìtọ́jú ara kò “wo àrùn ara-ẹni” sàn, nítorí pé ohun tó ń fa àrùn ara-ẹni wà nínú àìlera ètò ààbò ara. Síbẹ̀síbẹ̀, ó wúlò gan-an ní ṣíṣàkóso àwọn àmì àrùn, mímú iṣẹ́ ara dúró, dídènà àléébù, àti mímú kí ìgbésí ayé dára síi. Nípasẹ̀ àwọn ètò ìdánrawò tó yẹ, ẹ̀kọ́, àti onírúurú ọ̀nà ìtọ́jú, ìtọ́jú ara ń ran àwọn aláìsàn lọ́wọ́ láti máa ṣiṣẹ́ kára àti láti dúró láìka bí ipò náà ṣe ń yípadà sí (ìfàsẹ̀yìn àti ìforíjì).
1. Ó dín ìrora àti líle oríkèé kù
Ìrora ni ẹ̀dùn tó wọ́pọ̀ jùlọ nínú àwọn àrùn ara tó ní í ṣe pẹ̀lú ètò egungun ara, pàápàá jùlọ RA àti àrùn psoriatic arthritis. Ìgbóná oríkèé máa ń fa wíwú, ooru, àti líle, pàápàá jùlọ ní òwúrọ̀ tàbí lẹ́yìn àìṣiṣẹ́ fún ìgbà pípẹ́. Ìtọ́jú ara máa ń dín ìrora kù nípasẹ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà:
– Awọn adaṣe išipopada (ROM) lati ṣetọju irọrun awọn kapusulu apapọ ati lati dena lile.
– Àwọn adaṣe tí a ń na láti dín ìfúnpọ̀ iṣan kù ní àyíká àwọn oríkèé tí ó sábà máa ń wáyé nígbà tí a bá ń dáhùn sí ìrora.
– Àwọn ìtọ́jú oníṣẹ́ ọwọ́ pàtó (gẹ́gẹ́ bí a ṣe sọ) láti mú kí ìṣíkiri àsopọ rírọ dara síi àti láti dín ìgbóná ara kù.
– Àwọn ọ̀nà ìtọ́jú ara bíi ìfúnpọ̀ gbígbóná/tútù, TENS (ìmúná iná mànàmáná), tàbí ultrasound ìtọ́jú ní àwọn ipò kan, èyí tí ó ń gbìyànjú láti dín ìrora kù àti láti mú kí ìtùnú pọ̀ sí i.
Pẹ̀lú ìrora tó túbọ̀ lágbára, àwọn aláìsàn sábà máa ń rí i pé ó rọrùn láti bẹ̀rẹ̀ ètò ìdánrawò kí wọ́n sì padà sí àwọn ìgbòkègbodò ojoojúmọ́.
2. Ṣetọju ati mu agbara iṣan pọ si
Ìgbóná ara onígbà pípẹ́, ìrora, àárẹ̀, àti ìdíwọ́ ìṣiṣẹ́ lè fa ìdínkù nínú ìwúwo àti agbára iṣan (dínkù nínú ara). Jù bẹ́ẹ̀ lọ, lílo corticosteroids fún ìgbà pípẹ́ lè fa àìlera iṣan àti ìṣòro egungun ní àwọn ìgbà míì. Ìtọ́jú ara ń kó ipa nípasẹ̀ àwọn adaṣe tí a ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀ fún ipò aláìsàn, bíi:
– Awọn adaṣe isometric (isunmọ laisi gbigbe awọn isẹpo) nigbati awọn isẹpo ba dun tabi wiwu.
– Àwọn adaṣe tó lè dínkù sí ìwọ̀nba nípa lílo àwọn therabands, àwọn ìwọ̀n tó fẹ́ẹ́rẹ́fẹ́, tàbí àwọn ohun èlò ìdánrawò pàtó nígbà tí ipò bá dúró dáadáa.
– Àwọn adaṣe iṣẹ́ tí ó ń fara wé àwọn iṣẹ́ ojoojúmọ́, bí àwọn adaṣe ìjókòó, gígun àtẹ̀gùn, tàbí gbígbé àwọn ẹrù díẹ̀ pẹ̀lú àwọn ọ̀nà ààbò.
Agbára iṣan tó dára ń ran àwọn oríkèé lọ́wọ́ láti dúró ṣinṣin, ó ń dín ìdààmú lórí àwọn àsopọ̀ ara tí ó wú kù, ó sì ń dín ewu ìpalára kù.
3. Mu amọdaju ọkan ati ẹjẹ dara si ati dinku rirẹ
Àìlera ara nínú àwọn àrùn ara tí ó ń ṣe àkóbá ara kì í ṣe ohun tí ó bá ìṣiṣẹ́ ara mu nígbà gbogbo. Ó lè jẹ́ ìgbóná ara, ìdààmú oorun nítorí ìrora, àìtó ẹ̀jẹ̀, àti àwọn ipa ọpọlọ. Ní ọ̀nà mìíràn, àìsí ìṣísẹ̀ ń dín agbára kù, èyí sì ń fa àárẹ̀.
Onímọ̀ nípa ara lè ṣe àwọn adaṣe aerobic tí kò ní ipa púpọ̀ bíi rírìn, gígun kẹ̀kẹ́ láìdúró, wíwẹ̀, tàbí ìtọ́jú omi. Àwọn adaṣe wọ̀nyí ń ran lọ́wọ́:
- mu ilera ọkan ati ẹdọforo dara si,
- mu agbara ara dara si,
- mu didara oorun dara si,
– àti nínú ọ̀pọ̀ àwọn aláìsàn, ó dín ìrísí àárẹ̀ kù.
Kókó pàtàkì ni ìlànà ìṣiṣẹ́ tí a ṣe àkójọpọ̀ rẹ̀: agbára àti àkókò tí a fi ń mú kí ara ṣiṣẹ́ pọ̀ sí i díẹ̀díẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìdáhùn ara, pàápàá jùlọ ní àwọn ipò tí ó lè padà sípò.
4. Ó ń dáàbò bo àwọn oríkèé ara, ó sì ń dènà ìbàjẹ́ ara
Nínú àwọn àrùn ara tí ó ń fa àrùn ara, pàápàá jùlọ RA, ìgbóná ara tí kò ní ìdarí lè ba cartilage àti ligaments jẹ́, èyí tí ó lè yọrí sí àbùkù àti àìlègbésẹ̀. Ìtọ́jú ara ń ran lọ́wọ́ láti dènà èyí nípa:
– Ẹ̀kọ́ nípa ààbò àpapọ̀, fún àpẹẹrẹ, pípín ẹrù náà sí orí àwọn oríkèé tó tóbi jù, yíyẹra fún àwọn ipò fífọwọ́ mú fún ìgbà pípẹ́, àti lílo àwọn ohun èlò ìrànlọ́wọ́ nígbà tí ó bá pọndandan.
– Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ Ergonomics fún àwọn ìgbòkègbodò ilé àti iṣẹ́, títí bí a ṣe lè gbé àwọn nǹkan sókè, ṣètò tábìlì iṣẹ́, tàbí ṣètò àkókò ìsinmi.
– Lílo àwọn orthoses/splints ní àwọn ọ̀ràn kan láti mú kí àwọn oríkèé dúró ṣinṣin, dín ìrora kù, àti láti dènà àwọn ipò oríkèé tí kò tọ́.
Ilana yii jẹ igba pipẹ, nitori ibi-afẹde akọkọ ni lati ṣetọju iṣẹ fun igba pipẹ bi o ti ṣee ṣe ati idaduro ilọsiwaju ti awọn idiwọn.
5. Mu iduro, iwọntunwọnsi, ati iṣọkan dara si
Àwọn àìsàn autoimmune kan, bíi ankylosing spondylitis, lè fa líle ọpa ẹhin àti àwọn àyípadà ìdúró. Ní àkókò kan náà, nínú MS tàbí àwọn àìsàn autoimmune tí ó ń kan àwọn iṣan ara, àwọn ìṣòro ìwọ́ntúnwọ́nsí àti ìṣọ̀kan lè hàn gbangba. Ìtọ́jú ara lè ṣe àǹfààní nípasẹ̀:
- awọn adaṣe ipo ati gbigbe ọpa ẹhin,
- awọn adaṣe iwọntunwọnsi aimi ati ti o lagbara,
- awọn adaṣe iduroṣinṣin pataki ati isọdọkan,
– ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ìrìn àti lílo àwọn ohun èlò ìrànwọ́ ìrìn tí ó bá yẹ.
Góńgó pàtàkì ni láti dín ewu ìṣubú kù, láti mú kí ìmọ̀lára ààbò pọ̀ sí i nígbà tí a bá ń ṣí lọ, àti láti pa òmìnira mọ́.
6. Ṣe atilẹyin fun iṣẹ atẹgun ninu ilowosi ẹdọfóró
Àwọn àrùn ara-ẹni kan lè ní í ṣe pẹ̀lú ẹ̀dọ̀fóró, bíi lupus tàbí scleroderma, èyí tí ó lè fa ìdínkù agbára ẹ̀dọ̀fóró tàbí àìsí ẹ̀mí. Ní àwọn ipò kan, ìtọ́jú ara lè ran lọ́wọ́ nípa:
- awọn adaṣe mimi diaphragmatic,
- awọn adaṣe imugboroosi àyà,
– iṣakoso idiwo ati awọn imuposi itoju agbara,
– àti ètò ìdánrawò kan tí ó gba ààlà ìkún atẹ́gùn tí ó dájú àti ìfaradà aláìsàn sí i.
A maa n se ilana yii ni ibamu pelu dokita lati le ni aabo, paapaa ti awọn iṣoro ẹdọfóró tabi ọkan ba wa.
7. Ó ń ran lọ́wọ́ láti ṣàkóso ìrora onígbà pípẹ́ àti ìlera ọpọlọ.
Ìrora àti àìsàn onígbà pípẹ́ sábà máa ń ní í ṣe pẹ̀lú wàhálà, àníyàn, àti ìbànújẹ́ ọkàn. Ìtọ́jú ara òde òní tẹnu mọ́ ọ̀nà biopsychosocial: kì í ṣe pé àwọn aláìsàn ní ìdánilẹ́kọ̀ọ́ nípa ti ara nìkan ni, wọ́n tún ní àwọn ọgbọ́n láti ṣàkóso ìgbòkègbodò, òye ìrora, àti kíkọ́ agbára ara ẹni. Ẹ̀kọ́ nípa ìṣísẹ̀ (ṣíṣe àtúnṣe ìgbòkègbodò àti ìsinmi) ṣe pàtàkì láti dènà àwọn aláìsàn láti máa lo ara wọn ju bó ṣe yẹ lọ nígbà tí ara wọn bá yá, lẹ́yìn náà wọ́n tún padà sípò nítorí lílo oògùn jù.
Ni afikun, adaṣe itọsọna le fa itusilẹ awọn endorphins, mu iṣesi dara si, ati pese eto si ilana ti o ṣe iranlọwọ fun awọn alaisan lati ni imọlara diẹ sii ni iṣakoso.
8. Ètò ẹni kọ̀ọ̀kan àti èyí tí a lè ṣe àtúnṣe fún ìpele ìfàsẹ́yìn-ìdápadà
Ọ̀kan lára àwọn ìpèníjà àrùn autoimmune ni pé àwọn àmì àrùn náà lè yípadà kíákíá. Nígbà tí àrùn bá ń bẹ́, ìtọ́jú ara sábà máa ń dojúkọ:
- dinku irora ati wiwu,
- ṣetọju iṣipopada apapọ pẹlu adaṣe kekere,
– ṣe idiwọ idinku iṣẹ-ṣiṣe nitori idinku.
Nibayi, lakoko akoko idariji tabi iduroṣinṣin, eto naa le ni ilọsiwaju diẹ sii:
- mu agbara ati iduroṣinṣin pọ si,
- mu eto ara dara si,
– ṣe adaṣe awọn iṣẹ ti o nira diẹ sii ni ibamu si awọn iwulo iṣẹ ati awọn iṣẹ aṣenọju.
Onímọ̀ nípa ara yóò ṣe àtúnṣe ìwọ̀n ìdánrawò náà, bí ó ṣe le tó, àti irú ìdánrawò náà, ní ìbámu pẹ̀lú ipò ìṣègùn, àwọn àbájáde ìdánwò iṣẹ́, àti ìdáhùn sí àwọn aláìsàn.
9. Sopọ̀ mọ́ àwọn oníṣègùn láti rí àbájáde tó dára jùlọ
Ìtọ́jú ara-ẹni jẹ́ ọ̀nà tó dára jùlọ láti fi ọwọ́ sowọ́pọ̀ láàrín àwọn dókítà (àwọn onímọ̀ nípa àrùn rheumatologists/neurologists/internists), àwọn onímọ̀ nípa ara, àwọn onímọ̀ nípa iṣẹ́, àwọn onímọ̀ nípa oúnjẹ, àti àwọn onímọ̀ nípa ọpọlọ, tí ó bá pọndandan. Ìtọ́jú ara-ẹni tún ṣe pàtàkì ní àwọn ìpele ṣáájú àti lẹ́yìn iṣẹ́-abẹ àwọn ìlànà kan, bíi lẹ́yìn iṣẹ́-abẹ orí tàbí nígbà tí àwọn aláìsàn bá nílò ìtúnṣe líle nítorí ìdíwọ́ ìrìn-àjò.
Pẹ̀lú ìbánisọ̀rọ̀ tó dára, àwọn onímọ̀ nípa ara lè ṣe àtúnṣe sí àwọn ìdánrawò tó bá àwọn ìṣòro oògùn mu, àwọn àìsàn tó lè fa àrùn náà (fún àpẹẹrẹ, osteoporosis, pressure), àti àwọn ìdíwọ́ ìṣègùn mìíràn.
Ipari
Ìtọ́jú ara jẹ́ apá pàtàkì nínú ìtọ́jú àwọn àrùn ara tí ó ń fa àrùn ara, pàápàá jùlọ fún dídín ìrora àti líle kù, mímú agbára àti ìlera pọ̀ sí i, mímú kí ìrìn àjò dúró dáadáa, mímú ipò àti ìwọ́ntúnwọ̀nsì sunwọ̀n sí i, àti ṣíṣe àtìlẹ́yìn fún òmìnira nínú àwọn ìgbòkègbodò ojoojúmọ́. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé kì í ṣe àfikún ìtọ́jú ìṣègùn, ìtọ́jú ara ń ran àwọn aláìsàn lọ́wọ́ láti kojú ipa ìgbà pípẹ́ ti ìgbóná ara onígbà pípẹ́ àti àwọn àmì àrùn tí ń yí padà. Kókó sí àṣeyọrí wà nínú ètò tí a ṣe ní ọ̀kọ̀ọ̀kan, díẹ̀díẹ̀, àti déédé—àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú ẹgbẹ́ ìlera. Pẹ̀lú ọ̀nà tí ó tọ́, àwọn aláìsàn ara-ẹni lè tẹ̀síwájú láti gbé ìgbésí ayé tí ó ń ṣiṣẹ́, tí ó ń mú èso jáde, àti tí ó dára.
