Ìtọ́jú ara nínu ìtọ́jú àwọn ìṣòro èémí
Àwọn ìṣòro èémí jẹ́ ẹ̀dùn tó wọ́pọ̀ láàárín àwọn ènìyàn ní gbogbo ọjọ́ orí, láti àwọn ọmọdé sí àwọn àgbàlagbà. Àwọn àìsàn bí ikọ́ ẹ̀dọ̀fóró, àrùn ẹ̀dọ̀fóró onígbà pípẹ́ (COPD), àrùn ẹ̀dọ̀fóró, bronchiectasis, àti àwọn àrùn ẹ̀dọ̀fóró lẹ́yìn iṣẹ́-abẹ lè dín ìdàgbàsókè ìgbésí ayé kù ní pàtàkì. Yàtọ̀ sí ìtọ́jú ìṣègùn, ẹ́dọ̀fóró ń kó ipa pàtàkì nínú ríranlọ́wọ́ láti mú iṣẹ́ ẹ̀dọ̀fóró sunwọ̀n síi, dín ìmí kù, mímú kí ìgbóná ara rọrùn, àti mímú kí ìfaradà ìṣiṣẹ́ sunwọ̀n síi. Àpilẹ̀kọ yìí jíròrò bí ẹ́dọ̀fóró ṣe ń ṣe ìrànlọ́wọ́ fún ìṣàkóso àwọn ìṣòro èémí, àwọn ọ̀nà tí a lò, àti àwọn àǹfààní rẹ̀ fún àwọn aláìsàn.
Ipa ti itọju ailera ninu eto atẹgun
Ìtọ́jú ara àti ẹ̀jẹ̀ jẹ́ ẹ̀ka ìtọ́jú ara tó ń dojúkọ ìṣàyẹ̀wò àti ìtọ́jú láti mú kí iṣẹ́ ọkàn àti ẹ̀dọ̀fóró sunwọ̀n síi. Ní ti ìṣòro èémí, àwọn onímọ̀ nípa èémí máa ń ran àwọn aláìsàn lọ́wọ́ nípasẹ̀ àwọn ètò tí a ṣètò tí a ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ipò wọn. Àwọn ibi tí a fẹ́ dé ni: mímú kí afẹ́fẹ́ ẹ̀dọ̀fóró sunwọ̀n síi, mímú kí afẹ́fẹ́ ẹ̀dọ̀fóró sunwọ̀n síi, mímú kí afẹ́fẹ́ tútù pamọ́, mímú kí agbára iṣan ẹ̀dọ̀fóró sunwọ̀n síi, àti ríran àwọn aláìsàn lọ́wọ́ láti padà sí àwọn ìgbòkègbodò ojoojúmọ́ wọn láìléwu.
Àwọn ìṣòro èémí sábà máa ń wà pẹ̀lú àìlera iṣan, ìṣípo àyà díẹ̀, ìkójọpọ̀ àwọn ìtújáde (ẹ̀fọ́), àti àwọn ọ̀nà ìmí tí kò ṣiṣẹ́ dáadáa. Ìtọ́jú ara jẹ́ ipa nínú bíbójútó àwọn ẹ̀yà ara wọ̀nyí. Pàápàá jùlọ nínú àwọn àìsàn onígbà pípẹ́ bíi COPD, ìtọ́jú ara kìí ṣe pé ó ń ran lọ́wọ́ nígbà tí àrùn bá ń yọjú nìkan ṣùgbọ́n ó tún ń kó ipa pàtàkì nínú ìdènà ìfàsẹ́yìn nípasẹ̀ eré ìdárayá àti ẹ̀kọ́.
Àwọn ipò tí a sábà máa ń ran lọ́wọ́ pẹ̀lú physiotherapy
Díẹ̀ lára àwọn àìsàn èémí tó wọ́pọ̀ tó ń jàǹfààní láti inú physiotherapy ni:
1. COPD (Àrùn Ẹ̀dọ̀fóró Tó Ń Dídúró fún Àìsàn Onígbà-pípẹ́)
Àwọn aláìsàn COPD sábà máa ń ní ìrẹ̀wẹ̀sì ẹ̀mí, ìṣẹ̀dá ọ̀gẹ̀dẹ̀ tó pọ̀ jù, àti ìfaradà ìṣiṣẹ́ ara tó dínkù. Ìtọ́jú ara ń ran àwọn ènìyàn lọ́wọ́ láti kọ́ àwọn ọ̀nà ìmí mímu tó dára àti láti mú kí agbára ìṣiṣẹ́ wọn sunwọ̀n síi.
2. Ikọ́ ẹ̀gbẹ
Nínú àìsàn ikọ́ ẹ̀gbẹ, ìtọ́jú ara lè ran lọ́wọ́ láti ṣàkóso èémí, láti sinmi, àti láti mú kí ara le. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ìkọlù líle koko ṣì nílò ìtọ́jú ìṣègùn, àwọn ìdánrawò èémí lè dín ìpayà kù kí ó sì mú kí ó ṣiṣẹ́ dáadáa síi.
3. Àrùn ẹ̀dọ̀fóró àti àkóràn ọ̀nà atẹ́gùn
Nínú àwọn aláìsàn tí wọ́n ní ìwúwo tàbí tí wọ́n ṣòro láti lé e jáde, àwọn ọ̀nà ìtúpalẹ̀ ọ̀nà afẹ́fẹ́ ṣe pàtàkì láti ran wọ́n lọ́wọ́ láti padà sípò.
4. Ẹ̀jẹ̀ àti cystic fibrosis
Àìsàn yìí sábà máa ń fa ìṣẹ̀dá omi púpọ̀ àti àkóràn tó ń tún ara ṣe. Ìtọ́jú ara máa ń ran àwọn afẹ́fẹ́ lọ́wọ́ láti máa mú kí ọ̀nà atẹ́gùn máa yọ́.
5. Lẹ́yìn iṣẹ́-abẹ (pàápàá jùlọ iṣẹ́-abẹ àyà/ikùn)
Lẹ́yìn iṣẹ́-abẹ, àwọn aláìsàn sábà máa ń mí ẹ̀mí díẹ̀díẹ̀ nítorí ìrora, èyí tí ó lè mú wọn wà nínú ewu atelectasis (ìfọ́ apá kan ẹ̀dọ̀fóró). Àwọn adaṣe mímí àti ìṣíṣẹ́ ní ìbẹ̀rẹ̀ máa ń ran lọ́wọ́ láti dènà àwọn ìṣòro.
6. Àwọn àrùn ọpọlọ (fún àpẹẹrẹ ọpọlọ, ìpalára okùn ẹ̀yìn, ALS)
Àìlera iṣan èémí àti ikọ́ tí kò ṣiṣẹ́ dáadáa mú kí ó ṣòro fún àwọn aláìsàn láti mú omi ara kúrò. Ìtọ́jú ara ń ran ikọ́ àti afẹ́fẹ́ lọ́wọ́ láti mú kí ó dára síi.
Awọn ọna itọju fisiksi ti a lo
1. Awọn adaṣe mimi
Àwọn adaṣe ìmí èémí ń fẹ́ mú kí ìmí èémí sunwọ̀n síi kí ó sì mú kí àwọn iṣan atẹ́gùn ṣiṣẹ́ dáadáa. Ọ̀nà méjì tí a sábà máa ń lò ni:
– Ẹ̀mí ètè tí a fi ètè gún: ó ń ran lọ́wọ́ láti pẹ́ títí, ó ń dín ìdènà afẹ́fẹ́ kù nínú COPD, ó sì ń dín ìmọ̀lára àìtó ìmí kù.
– Ìmí ẹ̀rọ ìmí ẹ̀rọ ìmí (ìmí ẹ̀rọ ìmí ẹ̀rọ ìmí): máa ń kọ́ lílo ẹ̀rọ ìmí ẹ̀rọ láti mú kí ìmí ẹ̀rọ náà jinlẹ̀ sí i àti kí ó sinmi, èyí tí ó máa ń dín lílo àwọn iṣan ìmí ẹ̀rọ mìíràn kù, èyí tí ó sábà máa ń mú kí àwọn aláìsàn rẹ̀ kíákíá.
2. Àwọn ọ̀nà ìfọwọ́sowọ́pọ̀ afẹ́fẹ́
Tí omi ara bá ń pọ̀ sí i, àwọn aláìsàn lè ní ikọ́ tó ń lọ lọ́wọ́, kí èémí má baà pẹ́, àti ewu àkóràn tó pọ̀ sí i. Àwọn ọ̀nà tí a lè lò ni:
– Sísá àti ikọ́ tó munadoko: fífí sísá jẹ́ ìmísí tó lágbára láìsí dídí ọ̀fun, ó wúlò fún gbígbé ìfọ́ láti àwọn ọ̀nà atẹ́gùn kékeré sí àwọn ọ̀nà tó tóbi kí ó lè rọrùn láti jáde.
– Dídá omi ara dúró: gbígbé ara sí ipò ní ọ̀nà kan láti lo agbára ìwalẹ̀ láti ran ìyọkúrò.
– Ìlù àti ìgbọ̀nsẹ̀: fífọwọ́ pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́ àti gbígbìyànjú ògiri àyà láti ran àwọn ìtújáde omi lọ́wọ́.
– Àwọn ohun èlò ìrànwọ́ bíi PEP (Positive Expiratory Pressure): máa ń fúnni ní ìfúnpọ̀ nígbà tí a bá ń parẹ́ kí àwọn ọ̀nà atẹ́gùn má baà ṣí sílẹ̀ kí ó sì jẹ́ kí omi ara máa lọ ní irọ̀rùn.
3. Awọn adaṣe fun okun iṣan atẹgun
Nínú àwọn aláìsàn kan, àwọn iṣan ìmísí àti iṣan ìmísí máa ń dínkù. Lílo ohun èlò ìdánilẹ́kọ̀ọ́ iṣan ìmísí lè mú kí agbára iṣan ìmísí sunwọ̀n síi, ó lè ran àwọn aláìsàn lọ́wọ́ láti dín ìmísí kù nígbà tí wọ́n bá ń ṣe eré ìdárayá, ó sì lè mú kí agbára eré ìdárayá pọ̀ sí i.
4. Ìṣíṣẹ́ àti ìdánrawò ara tí a ṣètò
Àìsí èémí nígbà gbogbo máa ń mú kí àwọn aláìsàn bẹ̀rù láti ṣíṣẹ́, èyí sì máa ń yọrí sí ìpele ìlera wọn: bí ara wọn kò bá ṣiṣẹ́ dáadáa, bẹ́ẹ̀ ni wọ́n ṣe máa ń rẹ̀wẹ̀sì, àti bí wọ́n ṣe lè ní àìsí èémí tó. Ètò ìdánrawò tó dájú—bíi rírìn, gígun kẹ̀kẹ́ tí kò dúró, tàbí ìdánrawò agbára díẹ̀—ń ran lọ́wọ́ láti mú kí ìfaradà iṣẹ́ àti iṣẹ́ ọkàn sunwọ̀n sí i. Nínú àwọn ètò ìtúnṣe ẹ̀dọ̀fóró, ìdánrawò jẹ́ kókó pàtàkì, tí ẹ̀kọ́ àti àwọn ọgbọ́n ìtọ́jú àmì àrùn ń ṣètìlẹ́yìn fún.
5. Ẹ̀kọ́ àti ìṣàkóso agbára
Àwọn onímọ̀ nípa ara tún ń kọ́ni nípa àwọn wọ̀nyí:
– bí a ṣe lè mọ àwọn àmì ìfàsẹ́yìn,
– awọn ọna mimi nigbati o ba n gun awọn atẹgùn tabi rin,
– àwọn ipò ara tí ó ń dín ìkúrú ẹ̀mí kù (fún àpẹẹrẹ, títẹ̀ síwájú pẹ̀lú ìtìlẹ́yìn láti ọwọ́),
– ọgbọ́n ìṣíṣẹ́ (ṣíṣe àtúnṣe ìṣiṣẹ́) kí agbára má baà tán kíákíá.
Ẹ̀kọ́ yìí ṣe pàtàkì nítorí pé àṣeyọrí ìtọ́jú ara ẹni ní ipa lórí ìdánrawò ara ẹni àti àwọn àyípadà nínú ìwà ojoojúmọ́.
Àtúnyẹ̀wò àti ìlànà ìpinnu ètò náà
Kí ó tó ṣe ìtọ́jú èyíkéyìí, onímọ̀ nípa ara máa ṣe àyẹ̀wò pípéye. Àyẹ̀wò náà lè ní ìwọ̀n ìmí, ìtẹ̀síwájú ẹ̀mí, ìtẹ́lọ́rùn atẹ́gùn, agbára ikọ́, iye ìmí àti àwọn ànímọ́ rẹ̀, ìṣípo ògiri àyà, ìfaradà ìṣiṣẹ́, àti ìṣàyẹ̀wò àìlera bí Borg Scale. Ní ìbámu pẹ̀lú àwọn àbájáde wọ̀nyí, onímọ̀ nípa ara máa ń ṣe ètò kan tí a ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀ sí àwọn ibi tí aláìsàn náà ń lọ—fún àpẹẹrẹ, dín àìlera kù nígbà tí ó bá ń rìn, mímú agbára láti ṣe àwọn ìgbòkègbodò ilé sunwọ̀n sí i, tàbí dín ìgbòkègbodò COPD kù.
Awọn anfani ti physiotherapy fun awọn iṣoro atẹgun
Ni gbogbogbo, awọn anfani ti itọju ailera fun awọn rudurudu atẹgun ni:
- dinku wiwọ ati mu itunu ẹmi dara si,
– ó ń ran ìfọ́mú jáde kí ọ̀nà atẹ́gùn lè mọ́ tónítóní,
- mu agbara iṣẹ-ṣiṣe ati awọn agbara iṣẹ ojoojumọ pọ si,
– dín ewu awọn ilolu bi atelectasis ati awọn akoran ti o nwaye pada,
- mu ipo ati gbigbe àyà dara si,
– mu didara igbesi aye ati igbẹkẹle ara ẹni ti awọn alaisan dara si.
Nínú àwọn àìsàn onígbà pípẹ́, ìtọ́jú ara tún ń ran àwọn aláìsàn lọ́wọ́ láti ní agbára tó dára jù lórí àrùn wọn nípasẹ̀ àṣà eré ìdárayá, ìṣàyẹ̀wò àmì àrùn, àti ìfaramọ́ ètò.
Ìgbà wo ló yẹ kí o kàn sí onímọ̀ nípa physiotherapy?
A le gba ijumọsọrọ nipa itọju ara ẹni ti ẹnikan ba n ni iriri kukuru ẹmi nigba iṣẹ-ṣiṣe ina, ti o ni ikọ ti o duro ṣinṣin pẹlu ọfun, ti o ni agbara ti o dinku ti o tẹsiwaju, tabi ti o n bọsipọ lati aisan ẹdọfóró tabi iṣẹ-abẹ. Sibẹsibẹ, o ṣe pataki lati ṣe idanimọ awọn ami pajawiri gẹgẹbi lojiji, kukuru ẹmi ti o lagbara, ète buluu, irora àyà ti o lagbara, tabi idinku imọ-jinlẹ - awọn ipo wọnyi nilo itọju iṣoogun lẹsẹkẹsẹ.
Ipari
Ìtọ́jú ara jẹ́ ipa pàtàkì nínú ìṣàkóso àwọn ìṣòro èémí, àti àwọn ìṣòro tó le koko àti àwọn tó le koko. Nípasẹ̀ àwọn adaṣe èémí, àwọn ọ̀nà ìtúpalẹ̀ ọ̀nà afẹ́fẹ́, agbára ìfúnpọ̀ iṣan afẹ́fẹ́, ìdánrawò ara tí a ṣètò, àti ẹ̀kọ́, ìtọ́jú ara ń ran àwọn aláìsàn lọ́wọ́ láti mí sínú èémí dáadáa kí wọ́n sì ṣe àwọn iṣẹ́ pẹ̀lú ìgbésí ayé tó dára jù. Ìfọwọ́sowọ́pọ̀ láàárín àwọn aláìsàn, àwọn onímọ̀ nípa èémí, àti àwọn onímọ̀ nípa ìlera mìíràn jẹ́ kókó pàtàkì sí àṣeyọrí, nítorí pé ìtọ́jú àwọn àrùn èémí sábà máa ń nílò ọ̀nà tó péye àti tó péye, tó sì gùn.
