Tsananguro yeMaerekitironi nemaProtoni
Pendauluan
Maerekitironi nemapurotoni mhando mbiri dzezvikamu zvepasi reatomu zvakakosha mufizikisi nekemistri. Ndiwo maburi ekutanga emaatomu, ayo anovawo maburi ezvinhu zvose zviri muchadenga. Kunzwisisa maerekitironi nemapurotoni kwakakosha pakudzidza chimiro chemaatomu, maitiro emakemikari, nezvimwe zviitiko zvakawanda zvepanyama. Chinyorwa chino chichakurukura mavambo, hunhu, uye mabasa emaerekitironi nemapurotoni.
Maerekitironi: Zvidimbu Zvakachajwa Zvisina Kunaka
Nhoroondo yeKuwanikwa
Maerekitironi akatanga kuwanikwa nenyanzvi yefizikisi J.J. Thomson muna 1897 kuburikidza nekuyedza kwechubhu ye cathode ray. Kuwanikwa uku kwakachinja maonero edu nezvemaumbirwo ezvinhu. maatomu kubva kumuenzaniso pudding yeplum kusvika pamhando yepamusoro.
Hunhu hweMaerekitironi
Maerekitironi izvikamu zvepasi zveatomu zvine chaji isina kunaka (-1). Huremu hweerekitironi hunosvika 9.109 × 10^-31 kg, hushoma zvikuru kana tichienzanisa nehuremu hwemapurotoni nemanyuturoni. Pasinei nehuremu hwawo hwakareruka, maerekitironi anoita basa rakakosha muzviitiko zvakasiyana-siyana zvemuviri nemakemikari.
Kugoverwa kweMaerekitironi muAtomu
Maerekitironi anoparadzirwa muzvikamu kana "magoko" akakomberedza nucleus (pakati peatomu). Goko rega rega rine simba rakasiyana, uye maerekitironi anowanzogara muzvikamu zvine simba shoma riripo. Dzidziso yeQuantum mechanics inopa hurongwa hwemasvomhu hwekunzwisisa maitiro emaerekitironi mumaatomu, kuburikidza nepfungwa dzemabasa emafungu uye mukana.
Basa reMaerekitironi
Maerekitironi ndiwo anokonzera zviitiko zvakawanda pamasikirini madiki nemadiki. Mukemikari, maerekitironi ari mugoko rekunze (maerekitironi evalence) anoita basa rakakosha muzvisungo zvemakemikari uye maitiro emakemikari. Mumagetsi nemagineti, kufamba kwemaerekitironi ndiko kwatinoziva semagetsi.
Proton: Particle Yakachajwa Zvakanaka
Nhoroondo yeKuwanikwa
Mapurotoni akawanikwa naErnest Rutherford muna 1919 kuburikidza nekuyedza kwaakaita nitrogen ne alpha particles, zvichiburitsa positive hydrogen particles. Kuwanikwa uku kwakaita kuti vanhu vanzwisise kuti atomic nucleus ine maprotoni nema neutrons.
Hunhu hweMapurotoni
Purotoni chinhu chidiki chine simba remagetsi (subatomic particle) chine simba remagetsi (positive charge) (+1) uye huremu hunosvika 1.672 × 10^-27 kg, huremu hwakakura kupfuura huremu hweelectron. Mapurotoni, pamwe chete nemanyutroni, anoumba atomu nucleus, iyo inoumba huwandu hwakawanda hwehuremu hweatomu.
Nzvimbo yemaProton muAtomu
Mapurotoni ari mukati menucleus, iyo iri pakati peatomu yakakora, iyo iri diki kana tichienzanisa nehukuru hweatomu. Chinhu chimwe nechimwe chemakemikari chinotsanangurwa nehuwandu hwemapurotoni ari mukati mayo, inozivikanwa senhamba yayo yeatomu. Semuenzaniso, kabhoni ine mapurotoni matanhatu mukati mayo, nepo okisijeni ine masere.
Basa reMapurotoni
Mapurotoni anopa kugadzikana uye kuzivikanwa kwemaatomu. Mapurotoni anoitawo basa mukubatana kwakasimba kwenyukireya, simba guru rinosunga nucleus pamwe chete nekubatanidza mapurotoni nemanyuturoni pamwe chete. Uyezve, mukuita kwemakemikari, shanduko muhuwandu hwemapurotoni inogona kushandura chimwe chinhu kuita chimwe kuburikidza nekuita kwenyukireya.
Kudyidzana uye Hukama Pakati peMaerekitironi nemaProtoni
Simba reMagineti
Maerekitironi nemapurotoni zvinodyidzana vanokwezvwa nekuda kwemaitiro avo Electromagnetic. Simba iri rinokwezva ndiro hwaro hwemaumbirwo eatomu. Maerekitironi anotenderera nucleus anochengetedza daro rakati nekuda kwekuenzana pakati gaya tarik yemapurotoni nesimba re electron kinetic.
Maatomu uye Kuchaja Kwemagetsi
Mumamiriro asina kusimba, atomu ine nhamba yakaenzana yemapurotoni nemaerekitironi, saka huwandu hwayo hwese hwekuchaja izero. Zvisinei, maatomu anogona kurasikirwa kana kuwana maerekitironi, ova maion ane chaji yakanaka (cations) kana akarasikirwa nemaerekitironi, kana maion ane chaji yakaipa (anions) kana akawana maerekitironi. Maitiro aya akakosha mukuita kwemakemikari akawanda uye mashandisirwo akasiyana-siyana etekinoroji, kusanganisira mabhatiri nemasero emagetsi.
Zvisungo zveMakemikari
Makemikari anobatana anokonzerwa nekudyidzana pakati pemaerekitironi ari mumagoko ekunze emaatomu. Mapurotoni, kuburikidza nemaerekitironi awo, anosarudza kuti maatomu achabatana sei. Kune mhando dzakasiyana dzemakemikari anobatana, kusanganisira covalent, ionic, uye metallic bonds, ese anosanganisira maerekitironi neimwe nzira.
Mashandisirwo uye Zvazvinoreva
MuTekinoroji Yemazuva Ano
Maerekitironi anoita basa guru mune tekinoroji yemazuva ano yemagetsi. Kubva kuma semiconductors ari mukati memakomputa nemafoni kusvika kumidziyo yekurapa netekinoroji yeruzivo, maitiro emaerekitironi muzvinhu nemaseketi akakosha pakushanda kwawo.
Fizikisi yeNyukireya uye Magadzirirwo Enyukireya
Mapurotoni anokosha pakugadzira fizikisi yenyukireya uye tekinoroji yereactor yenyukireya. Mukubatana kwenyukireya, mapurotoni anobatana kuti aumbe helium, achiburitsa simba panguva iyoyo. Iyi ndiyo musimboti wezuva nenyeredzi dzese, uye inzvimbo inoshanda yekutsvagisa. manyuko esimba itsva, yakachena, uye inoshanda zviri nani.
Zvinorehwa neBiology
Mubiology, mapurotoni anoita basa rakakosha mumaitiro akasiyana-siyana ebiochemical. Semuenzaniso, kupenya kweprotoni mumembrane yesero kunoshandiswa kugadzira adenosine triphosphate (ATP), molecule inopa simba kune ese maitiro emasero muzvinhu zvipenyu.
Penutup
Maerekitironi nemapurotoni zvidimbu zvepasi peatomu zvinoumba zvinhu Muchadenga. Nehunhu hwakasiyana asi hunoenderana, zvinogonesa zviitiko zvakaoma zvemuviri nezvemakemikari, kubva pachimiro chemaatomu kusvika pakuita kwemakemikari uye tekinoroji yemazuva ano. Kunzwisisa kwakadzama kwezvikamu izvi hakungowedzere ruzivo rwedu rwechadenga chete asiwo kunovhura mukana wekuvandudzwa kwetekinoroji kunokanganisa mativi mazhinji ehupenyu hwedu.