Talafaasolopito o Iapani mai le Vaitaimi i le Vaitaimi
O Iapani, o se atunuu e lauiloa i lona tulaga faʻaonaponei ma le atamai i tekinolosi, e umi lona talafaasolopito e mauoa i tu ma agaifanua ma suiga. Mai aso anamua e oo atu i le vaitaimi faʻaonaponei, ua tele suiga faʻaleaganuu ma faʻapolokiki ua oo i ai Iapani ua faʻatulagaina ai uiga o le atunuʻu. O lenei tusiga o le a taʻitaʻia oe i le malaga umi o le talafaasolopito o Iapani i tausaga ua mavae.
Vaitaimi o Anamua ma Jomon (14.000 T.L.M. – 300 T.L.M.)
E amata le vaitaimi anamua o Iapani i le vaitaimi o Jomon, ua faaigoaina i ona ipu omea, lea e iloga i mamanu o maea (o le uiga o le jomon o le "mamanu o maea" i le gagana Iapani). O tagata Jomon o ni tagata tulimanu ma aoaoina mea na ola i le tulimanu, fagogota, ma le aoina o laau vao. Sa latou nonofo i fale faigofie ma tuua ai le tele o mea taulima, e aofia ai maa, faatagata omea (dogu), ma ipu omea.
Vaitaimi o Yayoi (300 T.L.M – 300 TA)
O le vaitaimi o Yayoi na faailogaina i le faʻalauiloaina o tekinolosi ma aganuʻu mai le konetineta o Asia, e aofia ai le faʻatoʻaga araisa, lea na suia ai le ala o le soifuaga o tagata Iapani. O tagata i le vaitaimi lea na amata ona nonofo i nuʻu faifaatoʻaga ma ni fausaga faʻaagafesootai e sili atu ona lavelave nai lo o le vaitaimi o Jomon. Na amata ona faʻaaogaina meafaigaluega uʻamea ma apamemea, ma sa tapuaʻi tagata i atua eseese ma agaga o le natura.
Vaitaimi o Kofun (300 TA – 538 TA)
Ua lauiloa le vaitaimi o Kofun i ona tumulus, o ni faaputuga tanuga tetele e masani ona foliga e pei o ni pu ki. I le taimi lea, na oo ai Iapani i le tuufaatasiga faaupufai i lalo o le taitaiga a taitai malolosi o ituaiga, o se tasi oi latou o le ituaiga o Yamato. Na maua e lenei ituaiga le pule tele i luga o isi teritori a Iapani. Na amata ona ulufale atu le lotu Puta i Iapani mai Korea i le faaiuga o lenei vaitaimi, ma i ai sona aafiaga tele i le aganuu ma le sosaiete.
Vaitaimi o Asuka (538 TA – 710 TA)
I le Vaitaimi o Asuka, na faʻalauteleina ai le faatosinaga a le lotu Puta i Iapani ina ua maeʻa ona faʻaofi mai Korea i le seneturi lona 6. Sa lagolagoina e Emeperoa ma aliʻi le salalau atu o le lotu, ma sa faʻatutuina ai le tele o malumalu ma faʻatagata Puta. Na amata ona faʻataʻitaʻiina faiga faʻaletulafono ma faʻalemalo a Iapani i le faiga a Saina, e pei ona vaʻaia i le faiga ritsuryo na faʻatinoina i le vaitaimi lea.
Vaitaimi o Nara (710 TA – 794 TA)
O le vaitaimi o Nara o se vaitaimi o le fa'amautuina ma le fa'amalosia o le pule tutotonu i lalo o le emeperoa. Na siitia le laumua o Iapani i Heijo-kyō (o Nara i aso nei). Na manuia le lotu Puta i le vaitaimi lea, fa'atasi ai ma le fausiaina o le tele o malumalu tetele, e pei o le Todai-ji, e ta'uta'ua i lona fa'atagata tele o Buddha. Na manuia tusitusiga ma faatufugaga, fa'atasi ai ma galuega e pei o le Kojiki ma le Nihon Shoki o lo'o fa'amaumauina ai le talafaasolopito o Iapani i le amataga.
Vaitaimi o Heian (794 TA – 1185 TA)
Na siitia le laumua i Heian-kyō (o Kyoto i aso nei) i le amataga o lenei vaitaimi. O le vaitaimi o Heian e masani ona manatu i ai o le tumutumuga o le aganuʻu masani a Iapani, aemaise lava i faatufugaga, tusitusiga, ma le fausaga o fale. O galuega tusitusia lauiloa e pei o le "The Tale of Genji" na tusia e Murasaki Shikibu ma le "The Pillow Book" na tusia e Sei Shonagon e mai lenei vaitaimi. Na suia le faiga o le malo mai le faiga faa-Saina i se faiga e sili atu ona feudal, faatasi ai ma le malosi o le militeri ma ituaiga samurai.
Vaitaimi o Kamakura (1185 TA – 1333 TA)
Na amata le vaitaimi o Kamakura i le pulega faamiliteli a le shogun Minamoto no Yoritomo ina ua maeʻa le manumalo i le Taua a Genpei. Na faʻalauiloa le faiga bakufu, poʻo le malo faamiliteli, ma le shogun o le taʻitaʻi sili. Na amata ona salalau atu le faatosinaga o le Buddhism, aemaise lava le Zen Buddhism, i totonu o samurai ma tagata lautele. E ui ina tumau pea le pule tutotonu i lima o le emeperoa, ae sa i ai le pule tele a le shogun ma lana samurai.
Vaitaimi o Muromachi (1333 TA – 1573 TA)
Na amata le vaitaimi o Muromachi, poʻo Ashikaga, ina ua maeʻa le paʻū o le Kamakura Shogunate. Na faavaeina e Ashikaga Takauji, na amata ai e le Ashikaga Shogunate se vaitau fou o le pulega faamiliteli. I le taimi lea, na faateleina ai fefaatauaiga ma Saina ma Asia i Sautesasae, ma sa olaola ai aganuu a Iapani, e pei o le valiina o ata, solo, ma le sauniga lauti. Peitaʻi, o lenei vaitaimi sa faailogaina foi i feeseeseaiga i totonu lea na taitai atu ai i le Vaitaimi o Sengoku, poʻo le Vaitaimi o Setete Taua.
Vaitaimi o Sengoku (1467 TA – 1615 TA)
O le vaitaimi o Sengoku o se vaitaimi o le vevesi ma taua, ma le toatele o daimyo (alii feudal) na tauva mo le puleaina o teritori. O se vaitaimi o feeseeseaiga faifai pea ma le fesuisuiai o sootaga faaupufai. O tagata taua e pei o Oda Nobunaga, Toyotomi Hideyoshi, ma Tokugawa Ieyasu na i ai se sao taua i le toe tuufaatasia o Iapani. I le faaiuga o lenei vaitaimi, na faavaeina ai ma le manuia e Tokugawa Ieyasu le Tokugawa Shogunate ina ua manumalo i le Taua o Sekigahara i le 1600.
Vaitaimi o Edo (1603 TA – 1868 TA)
O le vaitaimi o Edo na faailogaina i le pulega filemu a le shogunate Tokugawa, lea na tumau mo le silia ma le 250 tausaga. Na siitia le laumua i Edo (o Tokyo i le taimi nei). E ui i faiga faavae faigata a Iapani (sakoku) i le taimi lea, ae na manuia lona tamaoaiga ma le aganuu. O le vaitaimi lea na tulaʻi mai ai le ukiyo-e, kabuki, ma le bunraku. O le sosaiete Iapani sa matua faatulagaina ma vaevaeina faaleagafesootai, ae o se vaitaimi foi lea o le mautu ma le manuia mo le toatele.
Vaitaimi o Meiji (1868 TA – 1912 TA)
O le vaitaimi o Meiji na faailogaina ai se vaitaimi o suiga tetele i Iapani. I le maeʻa ai o le Toefuataʻiga o Meiji, na tatala atu ai Iapani i le lalolagi i fafo ma vave ona faʻaonaponei. Na soloia le faiga faʻafeudal, ma faʻatuina ai se malo tutotonu malosi ma le emeperoa o le faʻailoga o le setete. Na faʻaaogaina e Iapani tekinolosi Sisifo i pisinisi, le militeri, ma aʻoaʻoga, ma faia ni suiga tetele i vaega uma o le olaga. O lenei vaitaimi na vaʻaia ai le suiga o Iapani mai se setete faʻafeudal i se malo malosi faʻaonaponei o le lalolagi.
Vaitaimi o Taisho (1912 TA – 1926 TA)
O le vaitaimi o Taisho o se vaitaimi o le mautu faapolokiki ma le atinaʻeina o le faatemokalasi ina ua mavae le vaitaimi o Meiji. E ui ina puupuu, ae ua lauiloa lenei vaitaimi o le Taisho Democracy, lea na faaitiitia ai le faatosinaga a le militeri ma faateleina ai le pule a le palemene. Sa faaauau pea ona manuia le aganuu ma faatufugaga, faatasi ai ma le malosi o faatosinaga a Sisifo. Peitai, na amata ona lagonaina le le mautu o le tamaoaiga na mafua mai i le Taua Muamua a le Lalolagi.
Vaitaimi o Showa (1926 TA – 1989 TA)
O le vaitaimi o Showa o se tasi o vaitaimi sili ona faigata i le talafaasolopito o Iapani, e aofia ai le Taua Lona Lua a le Lalolagi a o lei oo i le Taua Lona Lua a le Lalolagi, le taua lava ia, ma le vaitaimi ina ua maeʻa le taua. O le faatafunaga na mafua mai i le Taua Lona Lua a le Lalolagi na aumaia ai ni suiga tetele i le sosaiete Iapani, e aofia ai le tuuina atu e aunoa ma se tuutuuga ma le nofoia e le Au Faatasi.
Ina ua maeʻa le taua, na toe fausia e Iapani ia lava i le fesoasoani a le Iunaite Setete ma tuputupu aʻe ma avea ma se tasi o malo tetele tau tamaoaiga o le lalolagi. O le toe fuataʻiga o le tulafono faavae, o se toe faaleleia mataʻina o le tamaoaiga, ma le vave o le atinaʻeina o tekinolosi na tutupu i le vaitaimi lea.
Vaitaimi o Heisei (1989 TA – 2019 TA)
Na amata le vaitaimi o Heisei i ni luʻitau tetele, e aofia ai le pa o le faʻalavelave tau tamaoaiga i le amataga o le 1990, e taʻua o le "bubble economy." E ui i lea, sa tumau pea Iapani o se malosiaga tele tau tamaoaiga i le lalolagi atoa. O tekinolosi, aemaise lava i mea tau eletise ma taavale, sa faaauau pea ona alualu i luma vave. E ui i luʻitau e pei o mala faalenatura (e aofia ai le mafuiʻe ma le tsunami i le 2011), sa tumau pea Iapani o se tagata taua i le lalolagi atoa.
Vaitaimi o Reiwa (2019 TA – taimi nei)
O le amataga o le vaitaimi o Reiwa o se vaitau fou mo Iapani, ma aumaia ai ni faʻamoemoega fou ma ni luʻitau. I le lotolotoi o suiga o le lalolagi, o loʻo faʻaauau pea ona taumafai Iapani e faʻamalosia lona tulaga o se atunuʻu atinaʻe fou ma faʻatosina. O luʻitau tau tagata e pei o le matutua o le faitau aofaʻi ma le maualalo o le fanau mai e manaʻomia ai ni fofo fou. E le gata i lea, o le sao o Iapani i mataupu faʻalelalolagi e pei o le suiga o le tau, le saogalemu faavaomalo, ma le tamaoaiga numera o loʻo avea pea ma taulaʻiga autu.
O le talafaasolopito umi o Iapani o se ata o le mafai e lenei atunuu ona fetuutuunai ma alualu i luma i le tele o tausaga. Mai le vaitaimi anamua lilo e oo atu i le vaitaimi faʻaonaponei e tumu i mea fou, o loo faaauau pea ona tosina mai e Iapani le lalolagi i lona tamaoaiga faaleaganuu, le onosaʻi, ma le mafai ona suia.